Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шоколадқа құмар адам
Person who craves chocolate
Шоколадқа құмар немесе оны осы күйі тұтынуға бейім адамды "шоколадқа тәуелді" дейді. Merriam Webster мәліметінше, бұл сөз алғаш рет 1961 жылы қолданылған. Бұл сөз "шоколад" және "алкогольді" сөздерінің қосылуынан пайда болған. Шоколадтың психоактивті құрамындағы триптофан мен фенилэтиламин сияқты заттар тұтынушыда жағымды сезімдерді тудырады, бұл құштарлық пен тәуелділік сияқты реакцияларға, әсіресе белгілі бір генетикалық аллельдері бар адамдарда, әсер етуі мүмкін. Шоколад тәттілерінде қолданылатын қант мөлшері де шоколадтың психоактивті әсеріне өзгеріс енгізеді. Шоколадқа тәуелділік туралы ұғым медициналық әдебиеттерде әлі де даулы мәселе болып табылады, бірақ шоколад (әсіресе қара шоколад) көңіл-күйге әсер етеді деп саналады және шоколад тәттілері адамдардың ең көп құштарланатын тағамдарының тізімінде әрқашан алдыңғы орында тұрады. Кейбір жағдайларда құштарлық соншалықты күшті болуы мүмкін, егер ол қанағаттандырылмаса, "шоколадты тастау" симптомдары пайда болуы мүмкін.
A chocoholic is a person who craves or compulsively consumes chocolate. The word "chocoholic" was first used in 1961, according to Merriam Webster. It is a portmanteau of "chocolate" and "alcoholic". Psychoactive constituents of chocolate that trigger a ‘feel good’ reaction for the consumer include tryptophan and phenylethylamine, which may contribute to cravings and addiction like responses, particularly in people with specific genetic alleles. The quantity of sugars used in chocolate confections also impacts the psychoactive effects of chocolate. Although the concept of a chocolate addiction is still controversial in the medical literature, chocolate (especially dark chocolate) is considered to have effects on mood, and chocolate confectioneries almost always top the list of foods people say they crave. The craving can be so strong in some cases that chocoholics may experience withdrawal symptoms if the craving is not fulfilled.
Сын
Nutrients журналында жарияланған зерттеулер көрсеткендей, мұндай тәуелділіктің бар екеніне кейбір дәлелдер болғанымен, Психикалық аурулардың диагностикалық және статистикалық нұсқаулығының бесінші басылымында (DSM 5) оған ресми диагноз қойылмайды. Шоколадты тұтыну заттарға тәуелділік бұзылысы бар адамдарда байқалатын ядролық аккумбенс қабығын белсендірмейді. Басқа зерттеулер FGF21 генінің бір түрінің иегерлерінде қантты тағамдарға құштарлық 20%-ға артық болатынын көрсетті. FGF21 гені сондай-ақ тәбетті реттеуге және инсулинге қарсы тұруды бақылауға жауапты. FTO генінің қант және кофеин қабылдаумен байланысы бар екені де белгілі. FTO гені организмнің энергия пайдалануын реттеуге қатысады. Зерттеулер 16-шы хромосоманың генетикалық вариацияларын қамти алатынын, бұл вариациялар шоколад сияқты тәтті тағамдарды қалауға әсер ететінін анықтады. Допамин D2 рецепторы да заттарға тәуелділік сияқты тәуелділік мінез-құлқымен байланысты. Допамин-2 рецепторларының жетіспеуі ләззат алу қабілетін төмендетіп, тәуелділікке алып келуі мүмкін. Journal of Psychoactive Drugs журналында жарияланған зерттеулер алкогольге тәуелді ата-аналардың балалары тәтті тағамдарға, соның ішінде шоколадқа бейімділікті мұраға алу қаупі жоғары екенін көрсетті. Адамдар шоколад сияқты энергияға толы тағамдарды тез ұнатады, тіпті аш болмағанда да тәбеттері оларды жеуге итермелейді.
A study in the journal Nutrients has shown that despite some evidence that this type of addiction exists, there is no formal diagnosis given in the Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (DSM 5). It is known that chocolate consumption does not activate the shell of the nucleus accumbens, as seen in those with substance use disorders. Other research has upheld one of the variants of the FGF21 gene were 20% more likely to crave sugary foods. The FGF21 gene also moderates appetite and controls insulin resistance. It is also known that there is an association between the FTO gene and intake of sugar and caffeine. The FTO gene works to regulate the body's energy usage. Studies have found that the presence of chromosome 16 can uphold genetic variations that influence the intake of sweet foods, such as chocolate. The dopamine receptor D2 is also linked to addictive behaviours such as substance use disorders. Addiction may occur when there is a deficit in the number of dopamine 2 receptors, which gives one the ability to experience pleasure. A study in the Journal of Psychoactive Drugs has shown that the biological children of alcoholic parents are at a higher risk to inherit a preference for sweet foods, including chocolate. People also quickly learn to prefer energy rich foods, such as chocolate, which the appetite learns to want, even when not hungry.
Қалау
Тіпті нағыз тәуелділік бар екеніне күмәнданатын ғалымдар да шоколадқа деген құштарлықтың шын екенін мойындайды. Шоколад – түрлі себептерге байланысты ең көп сұранысқа ие тағамдардың бірі. Шоколадтың жоғары энергетикалық құндылығы да тұтынушының сезіміне әсер етеді. Бұл құштарлық мидағы мотивациялық тізбек арқылы қалыптасады, ол санасыз түрде мінез-құлқымызға ықпал етеді және шоколадқа деген құштарлықты тудырады. Қандағы қант деңгейінің бұзылуы да құштарлықты күшейтеді. Қантты қабылдағанда инсулиннің бөлінуі қандағы қантты төмендетіп, ұзақ мерзімді тепе-теңсіздікке алып келеді, нәтижесінде энергияны көтеру үшін қантқа деген құштарлық пайда болады. Әйелдерге бұл көбірек әсер етеді. Әйелдердегі гормоналдық деңгейдің ауытқуы да шоколадқа деген құштарлыққа себеп болуы мүмкін. Зерттеулер көрсеткендей, менструация кезінде немесе алдынғы менструальді синдром (АМС) синдромымен күресіп жүрген әйелдер, менструальді циклдің басқа кезеңдеріндегі әйелдерге қарағанда қант және майға толы тағамдарға, мысалы шоколадқа, күшті құштарлық сезінеді. Шоколадтың иісі иіссіз сынақтармен салыстырғанда мидың белсенділігін және құштарлықты арттырады.
Even scientists who doubt the existence of true addiction agree that chocolate craving is real. Chocolate is one of the most commonly craved foods due to a variety of reasons. Chocolate's high energy density also contributes to the consumer experience. This desire is created through a motivational circuitry in the brain that influences behaviours without conscious awareness, which generates a craving for chocolate. An imbalance of blood sugar levels also increases cravings. The releasing of insulin to lower blood sugar when sugar is ingested results in a long term imbalance which results in cravings for sugar in order to raise energy. Women are especially affected. Fluctuating hormone levels among women is also known to contribute towards chocolate cravings. Studies have shown that those during menstruation or suffering from premenstrual syndrome (PMS) recorded more severe cravings for foods with high sugar and fat contents, such as chocolate, compared to women at different stages of the menstruation cycle. The odour of chocolate is known to increase brain activity and cravings when compared with tests with no odour involved.
Қандағы қант мөлшері
Тамақтану әдеттерін өзгерту шоколадқа тәуелділіктен арылуға көмектеседі. Ақуыздар және пайдалы майлар сияқты тағамдарды тұтыну инсулиннің көп мөлшерде бөлінуін болдырмайды. Инсулиннің шамадан тыс бөлінуі шоколадқа құштарлық тудырады. Ақуыздағы аминқышқылы допамин сияқты химиялық заттардың өндірілуіне көмектеседі, бұл шоколадқа құштарлықты азайтуға мүмкіндік береді. Талшықтарға толы тағамдар қандағы қант деңгейін теңдестіруге және ас қорытуды баяулатуға да көмектеседі. Темірге бай тағамдарды көбірек жеу организмнің қант арқылы энергия алу қажеттілігін азайтады. Мұндай тағамдарға бұршақ, жасылшалар және жапырақты, қою жасыл көкөністер жатады. Дұрыс тамақтану режимін сақтау қандағы қант деңгейін тұрақтандырады. Шоколадқа құштарлық стресске де байланысты болуы мүмкін. Стресс кортизол гормоны арқылы және бауырдан глюкозаның бөлінуі арқылы қандағы қант деңгейін көтереді. Ұйқының жетіспеуі адамдар шаршауды жеңу үшін қантты көбірек тұтынуына себеп болады. Ұйқы уақытын ұзарту шоколадқа деген қажеттілікті азайтуға көмектеседі. Зерттеулер көрсеткендей, аспартам, сахарин және сукралоза сияқты жасанды тәттілендіргіштерді тұтыну шоколадқа құштарлықты күшейтеді, себебі олар да қант сияқты тәтті болып, қантқа тәуелділікті арттырады. Инсулинге қарсы тұруды жою шоколадқа деген құштарлықты басуға көмектеседі. Бұл қант сіңіруді ынталандыратын, сондай-ақ табиғи қант орнына қолданылатын, даршын, имбирь және куркума сияқты заттарды тұтыну арқылы жүзеге асырылады.
Implementation of nutritional changes can assist in overcoming a chocolate addiction. Consumption of foods such as proteins and healthy fats prevent large amounts of insulin to be released. The release of excessive amounts of insulin results in chocolate cravings. The amino acid within protein assists in building chemicals such as dopamine, which can help to reduce chocolate cravings. Foods containing fibre can also assist to balance blood sugar and slow digestion. Increasing consumption of foods rich in iron, works to decrease the body's need for an energy boost through sugar. This can include foods such as beans, lentils and leafy dark green vegetables. Eating regular meals also stabilises blood sugar levels. Chocolate cravings can also be linked to stress. Stress raises blood sugar levels through the hormone cortisol and the releasing of glucose from the liver. A lack of sleep also results in increased sugar consumption as people seek to overcome fatigue. Increasing the number of hours of sleep can assist to reduce the need to consume chocolate. Studies have shown that consuming artificial sweeteners such as aspartame, saccharin, and sucralose increase chocolate cravings. This is due to the fact that they are equally sweet and encourage a sugar dependence. Reversing an insulin resistance can also work to curb cravings for chocolate. This can be achieved through the consumption of substances such as cinnamon (which also may be used as a natural sugar substitute), ginger, and turmeric, that stimulates the absorption of glucose in the body.
Кофеин
Тамақ рационына балама өнімдерді қосу шоколадқа деген құштарлықты азайтуға көмектеседі. Мұндай өнімдердің бірі – қарақұмық. Қарақұмықта теобромин мен кофеин жоқ, олардың екеуі де тәуелділік туғызатын метилксантин заттары болып табылады.
Introducing substitute products into diets can assist in reducing the craving for chocolate. This could include products such as carob. Carob does not contain theobromine or caffeine, both addictive methylxanthine substances.
Какао бұршағы
Шоколадтық масса – қайнатылып, кептіріліп, қуырылған және қабығынан ажыратылған какао бұршақтарынан жасалады. Бұршақтар какао массасына (какао пастасына) ұнтақталады. Масса балқытылып шоколадтық массаға айналады, содан кейін бұл масса какао қатты бөлігінен және какао майынан бөлінеді немесе суытылып шикі шоколад блоктарына құйылады. Оның негізгі қолданылуы (көбінесе қосымша какао майымен) шоколад жасау болып табылады.
Chocolate liquor is produced from cocoa beans that have been fermented, dried, roasted, and separated from their skins. The beans are ground into cocoa mass (cocoa paste). The mass is melted to become the liquor, and the liquor is either separated into cocoa solids and cocoa butter, or cooled and molded into blocks of raw chocolate. Its main use (often with additional cocoa butter) is in making chocolate.
Алкоголь
Шоколадтық ликер – виски немесе водка негізінде жасалған, құрамына шоколад қосылған ликер. Шоколадтық массадан (chocolate liquor) өзгеше, шоколадтық ликерде спирт болады және ол көбінесе миксологияда, кондитерлік өнімдерді дайындауда және тамақ жасауда тәттілендіру үшін қолданылады. Алкоголизмнің себебі – денсаулыққа елеулі мәселелер тудыратын, алкогольді созылмалы түрде шамадан тыс пайдалану.
Chocolate liqueur is a liqueur made from a base liquor of whisky or vodka with chocolate as an additive. Unlike chocolate liquor, chocolate liqueur does contain alcohol and is often used as a sweetening ingredient in mixology, baking, and cooking. Chronic alcohol abuse that results in significant health problems is the cause of alcoholism.
Қант
Көптеген өнімдер (қою шоколадтан басқа) маңызды мөлшерде қант пен психоактивті заттардың – какао қатты бөліктерін қамтиды. Бұл екі компоненттің үйлесімінен сүт шоколады тұтынушылар үшін ең танымал. Қоспадағы қантты кедір-бүдыр текстуралардан тазарту тұтынушыға жағымды сезімдік тәжірибе сыйлайды. Осы тегістеу процестері коншинг деп аталады. Жоғары какао құрамының арқасында "ауызға еріген" сезімі ақ шоколадқа деген құштарлықты күшейтеді.
Most products (except dark chocolate) includes both significant amount of sugars and the psychoactive substances' cocoa solids. In combining these two components, milk chocolate is the most preferred by consumers. Refining the sugar in the mixture to remove any rough textures also creates a positive sensory experience for the consumer. These smoothing processes are referred to as conching. The ‘melt in your mouth’ aspect due to its high cocoa content also contributes to a craving for white chocolate.
Тарих
Шоколадты 2000 жылдан астам уақыттан бері тұтынып келеді деп есептеледі. Тарихының көп бөлігінде ол сұйық түрінде қолданылған, ал ұнтақ түрінде тек 1800 жылдардың ортасында дамыды. Осы кезеңде Еуропаның барлық аймақтарында шоколад қызықты сусын ретінде қарастырылып, тұтынушылардың үлкен сұранысын қамтамасыз етті. Көне Мексикада шоколад тек ересек еркектерге – үкімет шенеуніктеріне, әскери шенеуніктеріне, дін қызметкерлеріне және белгілі батырларға ғана ұсынылған. Шоколадтың мас күйге жеткізетін және қоздыратын қасиеттері бар деп саналғандықтан, оны балалар мен әйелдерге қолдануға рұхсат етілмеген. Көне императорлардың бірі, мысалы, Моктезума II шоколадты құмарлықты қоздыратын зат ретінде пайдаланып, әйелдеріне барар алдында көп мөлшерде ішкен. Шоколад пен оның психологиялық әсері 16 ғасырда Испанияда пайда болғаннан бастап 17 ғасырдың басына дейін құпия сақталды, ол кезде Мадрид сән мен қоғамның орталығына айналды. Шоколадтың медициналық маңызы да зор болған. Шоколад ішу ас қорытуды жақсартады және ауыр асқазанды жеңілдетеді, себебі ол ішектегі пайдалы бактериялардың өсуіне көмектеседі деп белгілі болған. Сонымен қатар, туберкулез сияқты әлсіреуге алып келетін ауруларды емдеу үшін де қолданылған. Какаоның күшті дәмі жағымсыз дәмі бар дәрілерді жасыру үшін пайдаланылған, бұл қазіргі заманда "бір кесек шоколад дәріні жеңілдетіп жібереді" деген түсінікке ұласты. Шоколадты қанды дизентериямен ауыратын науқастарды емдеуге де қолданған. Шоколадты қолданудың тағы бір себебі – оның қоректік қасиеттері. 17 ғасырда Ямайкадағы ағылшын әскерлері ұзақ уақыт бойы күшін жоғалтпай, қант қосылған суға ерітілген какао пастасымен күн көріп отырды. Сондай-ақ, үнді әйелдері оны жиі және көп мөлшерде жегендіктен, ол еттің орнына қолданылған.
It is estimated that chocolate has been consumed for over 2000 years. Most of its history, it has been consumed as a liquid, with it only being developed into a powdered form in the mid 1800s. Throughout Europe during this time, chocolate was regarded as an exciting beverage, developing great popularity and desire by its consumers. In ancient Mexico, chocolate was served only to adult males such as government officials, military officers, priests and distinguished warriors. Chocolate was also seen as intoxicating and stimulating and therefore not appropriate of use by children and women. Ancient emperors such as Moctezuma II was said to utilise chocolate as an aphrodisiac, consuming large amounts before visiting his wives. Chocolate and its psychological effects was kept a secret throughout its origin in Spain during the 16th century, until the early 17th century when Madrid became a hub for fashion and society. Chocolate also had a significant medical use. The drinking of chocolate was seen to improve digestion and heavy stomachs as it was previously known to promote healthy gut bacteria. It was also utilised for treatment for those with wasting diseases such as tuberculosis. The strong taste of cacao was also used to hide the flavour of unpleasant tasting drugs which has developed into a modern view of “a little bit of chocolate makes the medicine go down". Chocolates use also extended to treating those with bloody dysentery. Chocolate usage was also linked to its nutritional benefits. English soldiers based in Jamaica in the 17th century survived on cacao paste dissolved in water with sugar over long periods of time, without showing any decline in strength. It is also known that Indian women would consume it so frequently and in such large amounts that it would become a replacement for meat.