Кіріспе
Сүтқоректілер түрі
Арфалы тұнба (Pagophilus groenlandicus), сондай-ақ, Еңбекті тұнба немесе Гренландия тұнбасы деп те аталады, Солтүстік Атлант мұхиты мен Арктика мұхитының солтүстік бөліктерінде табиғи ортада өсетін құлақсыз тұнбалардың, немесе нағыз тұнбалардың бір түрі. Бастапқыда Phoca туысына бірнеше басқа түрлермен бірге жатқан, ол 1844 жылы Pagophilus монотиптік туысына қайта жіктелді. Грек тілінде оның ғылыми атауы "Гренландиядан келген мұзды жақсы көретін" деп аударылады, ал оның таксономиялық синонимі Phoca groenlandica "Гренландиялық теңіз түлкісі" деп аударылады. Бұл Pagophilus туысының жалғыз түрі.
Сипаттама
Ересекті теңіз түлкісінің көздері қара түсті. Денесі күміс сұр жүнмен жабылған, арқасында қара арфа немесе тілек сүйегі пішінді белгілер бар. Ересек теңіз түлкілерінің ұзындығы жетіп, салмағы … дейін жетеді. Суға батыру ұзақтығы екі минуттан кемден 20 минуттан асады. Бұл әрекет аналық теңіз түлкісіне энергияны сақтап, жылдам мұздың қатал жағдайларынан аулақ болып, баласына жақын болуға мүмкіндік береді. Басқа көптеген фоцидтер сияқты, ол да өсіп келе жатқан, емшек сүтінен айырылған баласына жеткілікті салмақ беру үшін көп энергия жұмсайды. Теңіз түлкілерінің 99% суға батыру кезінде аэробтық шегінде қалады. Бұл жүннің жылу сақтау қабілеті шаштардың ішінде немесе арасында ауа қабатын ұстап тұру мүмкіндігіне байланысты. Олардың майының қалыптасуына бір жыл уақыт керек, ал алғашқы жылғы жұны өседі. Бұл лануго жұнының суда жақсы жылу сақтамайтынына байланысты маңызды. Олардың төменгі температурасы ауада -10 градус Цельсиден төмен деп есептеледі. Май теңіз түлкісінің денесін жылудан сақтайды, бірақ қанаттарын осылай жылудан сақтамайды. Оның орнына, қанаттарында жылу жоғалтуды болдырмауға көмектесетін қан айналымының ерекшеліктері бар. Қалың май қабаты денесін жылудан сақтайды және азық-түлік жетіспегенде немесе ашаршылық кезінде энергия береді. Сонымен қатар, май денесін тиімді жүзу үшін тегістейді. Қоңыр май дене бетінен қайтып келген қанды жылытады, сондай-ақ энергия береді, әсіресе жаңа ғана емшек сүтінен айырылған балалар үшін. Олардың рационында бірнеше ондаған балық және омыртқасыз жануарлар бар. Ақ теңіздегі популяция жазда Баренц теңізінде көптеген азық іздеу үшін солтүстікке қарай көшеді. Мұнда криль, капелин (Mallotus villosus), сельдь (Clupea harengus), жалпақ балық және гадиформ балық сияқты таралған жемдер бар. Теңіз түлкілері кейбір жемдерді артық жақсы көреді, бірақ олардың тамақтануы көбінесе жемнің көп болуына байланысты. Свалбардтағы популяцияның тамақтану және молшылық талдауынан бұл популяция негізінен крильді, одан кейін полярлық балықты (Arctogladus glacialis) жейтіні анықталды. Басқа популяциялар мен азық іздейтін аймақтардағыдай, тамақтану жағалаудан алысқатырған сайын өзгереді, жағалауға жақын мұхит балықтарының үлесі артады, ал ашық теңізде капелиннің үлесі артады. Теңіз түлкілері табиғи ортада 30 жылдан астам өмір сүре алады. Ұрықтану ақпан мен сәуірдің ортасында жүзеге асады. Мұзда қалатын аналықтары су астында болмаса, ұрықтануға қарсы тұрады. Ұрықтандырылған жұмыртқа эмбрионға айналады және үш айға дейін жатырда тоқтап тұрады, жеткілікті мұз жиналғанға дейін босануды кейінге қалдырады. Сент-Лоуренс шығанағының оңтүстігіндегі дәстүрлі босану аймағында туған балалардың саны күрт азайды, шамамен 18 300 бала туды (95% CI, 15 400–21 200, ең жақын жүзге дейін дөңгелектенді). Тағы 13 600 (95% CI, 7 700–19 500) бала Солтүстік шығанақта дүниеге келді. 2017 жылы Ньюфаундлендтің солтүстік-шығыс жағалауында (Фронт) шамамен 714 600 (95% CI, 538 800–890 400) бала туды, бұл барлық босанудың 96% құрайды. Барлық аймақтардан алынған бағалауларды біріктіру нәтижесінде 746 500 (95% CI, 570 300–922 700) баланың жалпы саны есептелді. Олардың көбейуі үшін мұзға тәуелді болғандықтан, теңіз түлкілерінің таралу аймағы маусымдық мұз қалыптасатын аймақтармен шектеледі. Екі танылған түршесі бар: біреуі Норвегияның солтүстік жағалауында, оның таңбалау орнынан солтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Олардың навигациялық дәлдігі жоғары, жақсы көру қабілеті маңызды фактор. Олар кейде әдеттегі аумағынан оңтүстікке қарай көшпелі болып кездеседі. Ұлыбританияда 1800–1988 жылдар аралығында барлығы 31 көшпелі жануар тіркелді. Соңғы кезде олар 1995 жылдың қыркүйегінде Нортумберлендтегі Линдисфарнға, ал 1987 жылы Шетланд аралдарына жетті. Соңғысы Норвегия суларына теңіз түлкілерінің көптеп қоныс аударуымен байланысты; 1987 жылдың ақпан айының ортасына дейін 24 000-ға жуық жануар балық аулау торларында батып кеткені және шамамен 30 000 (дүниежүзілік популяцияның шамамен 10%) Ослоға дейінгі фьордтарға енгені хабарланды. Жануарлар нашарлаған, бұл коммерциялық балық аулаудың салдарынан теңіз түлкілерінің жем-шөптеріне бәсекелестік тудырған болуы мүмкін. Теңіз түлкілері Атлантика жағалауында, көбінесе жылы айларда сусыздану мен паразиттердің салдарынан құрғақ жерге шығуы мүмкін. 2020 жылдың наурыз айында Солтүстік Каролина штатының Сальво қаласының жанында теңіз түлкісі байқалды. Теңіз түлкілері сулы болу үшін көбінесе қарды жейді, бірақ жұмсақ қыста ол жеткіліксіз болуы мүмкін. Теңіз түлкілерін құтқару және қалпына келтірумен бірнеше орталық айналысады, оның ішінде IFAW, NOAA және New England Aquarium. Теңіз түлкілері АҚШ-та Теңіз сүтқоректілерін қорғау туралы заңмен қорғалады.
Тюльпан аулау
Үш популяция да коммерциялық мақсатта аңшылыққа түседі, негізінен Канада, Норвегия, Ресей және Гренландия елдері тарапынан. Канадада коммерциялық аң аулау маусымы 15 қарашадан 15 мамырға дейін жалғасады. Түлендердің көп бөлігі наурыз айының соңында Сент-Лоуренс шығанағында, ал сәуір айының бірінші немесе екінші аптасында Ньюфаундленд жағалауында, "Фронт" деп аталатын аймақта ауланады. Бұл көктемгі кезең әдетте "Канадалық түлен аулауы" деп аталады. 1987 жылдан бері канадалық ақ түсті түлендерді аулауға тыйым салынған. 2000 жылдан бері аулау кезінде нысанаға алынған арпалы түлендердің көпшілігі бір жасқа толмаған, олар "бұзушылар" деп белгіленеді. 2006 жылы Сент-Лоуренс аймағындағы аулау 25 наурызда басталды, себебі жылдың қоңыр температурасының салдарынан мұз қалың болмады. Аймақта тұратын инуиттер негізінен тамақ үшін, ал аз дәрежеде сауда үшін аң аулайды. 2016 жылы Атлантикалық Канадада 66 800 арпалы түлен және 1 612 сұр түлен ауланды. 2005 жылы тәуелсіз ветеринарлар тобы (IVWG) аңшыларға түлендерге мүмкіндігінше аз ауыртпалық тудыратын үш қадамдық процесті ұсынды, егер бұл процесс жылдам орындалса. 2004 жылы Батыс мұз аймағындағы жалпы рұқсат етілген аулау көлемі (ЖЖА) 15 000 болды, бұл 8 200 тұрақты аулау көлемінен екі есеге жуық. 2004 жылы 9 895, ал 2005 жылы 5 808 түлен ауланды. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, қазіргі популяция саны шамамен 7,6 миллионға жетеді. Солтүстік-Батыс Атлантикадағы популяция 1952 жылдан 1970 жылға дейін кем дегенде 50 пайызға төмендеді, бірақ қазіргі уақытта түлендердің барлық популяциялары квоталар мен басқа да шектеулер аясында ауланады.