Кіріспе

сүтқоректілердің (Lutrinae) кіші туысы.
Жануар

Сусарлар – Lutrinae кіші туысына жататын еттен қоректенетін сүтқоректілер. Қазіргі кезде 13 түрдің барлығы жартылай сулы, сулы немесе теңіздік ортада тіршілік етеді. Lutrinae – Mustelidae тұқымдасының бір тармағы, оған мысықтар, барс, норкалар және бүлдіршіндер де кіреді. "Сусар" термині көне ағылшын тіліндегі "otor" сөзінен шыққан, ол Proto Indo European түбірі *wódr-ға дейін жетеді, осы түбір ағылшын тіліндегі "water" (су) сөзіне де байланысты, сусардың су ортасында тіршілік ету табиғатын көрсетеді. Сусарлардың мекендейтін жерлеріне шұңқырлар немесе жатар орындар жатады, олардың әлеуметтік құрылымы еркектерді "иттер" немесе "шошқалар", ұрғашыларды "ителдер" немесе "аналық малдар" деп атау арқылы, ал балаларын "көбелектер" немесе "құсқылар" деп сипаттау арқылы белгіленеді. Сусарлардың тобын суда жүзген кезде "үйір", "отбасы", "жатақ", "шаңғы" немесе "қалқыма" деп атауға болады, бұл олардың әлеуметтік және ойыншыл мінез-құлқын көрсетеді. Сусарлар ерекше нәжістерімен танымал, олардың иісі жаңа шабылған шөптен шіріген балыққа дейін өзгеруі мүмкін. Сусарлардың өмірлік циклі әртүрлі, жүктілік мерзімі шамамен 60–86 күнге созылады, ал балалары әдетте бір жыл бойы отбасымен бірге болады. Олар 16 жылға дейін өмір сүре алады, олардың рационы негізінен балықтан тұрады, кейде бақалар, құстар немесе моллюскалар да қосылады, бұл түрге байланысты өзгереді. Сусарлар ұзын, жіңішке денелерімен, жүзуге арналған қанатты аяқтарымен және суда жылуды сақтап, серпімділік беретін тығыз жүнімен ерекшеленеді. Олар ойыншыл жануарлар, табиғи сырғанақтардан суға сырғанап түсіп, тастармен ойнайды. Сусарлардың 13 түрі белгілі, олардың мөлшері мен мекендеу ортасы әртүрлі, ал кейбір түрлері суық суға бейімделген, оларға жылу сақтау үшін жоғары метаболизм қажет. Сусарлардың адамдармен қарым-қатынасы уақыт өте келе өзгерді, олар терісі үшін ауланды, Бангладештің оңтүстігінде балық аулауда қолданылды және кейде адамдарға шабуыл жасады, бірақ мұндай оқиғалар сирек кездеседі және көбінесе провокация нәтижесінде болады. Сусарлар түрлі мәдениеттердің мифологиясы мен дінінде орын алады, олар әртүрлі атрибуттар мен әңгімелерді бейнелейді, норвегиялық мифологиядан бастап, америкалық үндістердің тотемдері мен азиялық фольклорына дейін, кейде олардың формасын өзгерту қабілетіне ие екеніне сенеді.

Этимология

Оттер сөзі көне ағылшын тіліндегі otor немесе oter сөзінен туындаған. Бұл және басқа да үнді-еуропалық тілдердегі туыс сөздердің бәрі де прото-үнді-еуропалық түбірден шыққан, ол ағылшын тіліндегі "water" сөзіне де бастау берген.

Терминология

Сойылдың қонысы – қолтық немесе жатқан жер деп аталады. Еркек сойылдарды ит немесе қабан дейді, ал ұрғашы сойылдарды – қасқыр немесе шошқа дейді, ал олардың балалары – күшік немесе бала сойылдар деп аталады. Сойылдардың жиынтық атаулары – топ, отбасы, қамал, ойын (олардың көбінесе ойнақы мінезін көрсетеді) немесе суда болғанда – сала. Сойылдың нәжісі әдетте ерекше иісімен танылады, оның иісі жаңадан шабылған шөптен шіріген балыққа дейін сипатталған; бұлар – иіс іздері деп аталады.

Өмірлік цикл

Сазқұрттардың жүктілік кезеңі шамамен 60-тан 86 күнге дейін созылады. Жаңа туған баланы анасы, ересек сазқұрттар мен үлкен балалары күтіп бағады. Әйел сазқұрттар шамамен екі жасында, ал еркектер үш жасында жыныстық жағынан жетіледі. Сазқұрттардың қаптары ағаш түбірлерінің астында немесе тасты үйінділерге салынды, бұл Шотландияда жиі кездеседі. Олар мох пен шөппен төселген. Бір айдан кейін бала қаптан шыға алады, ал екі айдан кейін жүзуге үйренеді. Бала сазқұрт шамамен бір жыл бойы отбасымен бірге өмір сүреді. Сазқұрттар 16 жылға дейін өмір сүреді, олардың мінезі ойнақы, балаларымен суда көңіл көтереді. Олардың негізгі тағамы балық, ал өзен төмен ағысында – бақалар мен құстарды да жей алады.

Сипаттама

Суқұйрықтардың денелері ұзын, жіңішке, ал аяқтары салыстырмалы түрде қысқа болады. Олардың ең көзге түсетін анатомиялық ерекшеліктері – жүзуге пайдаланылатын күшті, қанатты аяқтары және су астында тынысын ұстау қабілеті. Көбісінің аяқтарында өткір тырнақтары бар, теңіз суқұйрығынан басқаларының барлығында ұзын, күшті құйрықтары болады. 13 түрдің ересек өлшемі ұзындығы бойынша және салмағы бойынша әртүрлі. Азиялық кіші тырнақты суқұйрығы – суқұйрықтардың ең кішкентай түрі, ал алып суқұйрығы мен теңіз суқұйрығы – ең ірілері. Олардың өте жұмсақ, жылуды сақтайтын төменгі қабатты түктері бар, ол сыртқы қабаттағы ұзын қорғаушы түктерімен қорғалған. Бұл оларды су астында құрғақ, жылы және белгілі бір деңгейде жүзбелі ұстайтын ауа қабатын тұтқындап ұстайды. Суқұйрықтардың бірнеше түрі суық суларда өмір сүреді және оларды жылы ұстауға көмектесетін жоғары метаболизм деңгейіне ие. Еуразиялық суқұйрықтар өз салмағының 15% -ын күн сайын жеуі керек, ал теңіз суқұйрықтары температураға байланысты 20-25% -ын жеуі тиіс. Судың температурасы 40 градусқа дейін болса, суқұйрықтың тірі қалуы үшін сағатына белгілі бір мөлшерде балық аулауы қажет. Көптеген түрлер күніне 3-5 сағат аң аулайды, ал баланы емізетін аналар күніне 8 сағатқа дейін аң аулайды.

Тамақтандыру

Көптеген суқұйрықтар үшін балық – негізгі тамақ. Оған көбінесе бақалар, рак және крабтар қосылады. Кейбір суқұйрықтар моллюскаларды ашуда шебер, ал басқалары қолжетімді шағын сүтқоректілермен немесе құстармен қоректенеді. Жемге тәуелділік суқұйрықтарды жемнің азаюына өте осал етеді. Теңіз суқұйрықтары – балыққұлақтар, теңіз кірпісі және басқа да қабықшалы жануарларды аулайды. Олар қабықшаларды жару үшін қарнында тастарды пайдалана білуімен ерекшеленеді. Бұл дағдыны жас суқұйрықтар үйренуі керек. Суқұйрықтары – белсенді аңшылар, олар суда жемді қуалайды немесе өзендердің, көлдердің немесе теңіздердің түбін іздейді. Көптеген түрлер су жанында өмір сүреді, бірақ өзен суқұйрықтары әдетте оған тек аң аулау немесе саяхаттау үшін кіреді, әйтпесе олардың жүні суға батып кетпеу үшін көп уақытын құрлықта өткізеді. Теңіз суқұйрықтары көбірек сулы және өмірінің көп бөлігін мұхитта өткізеді. Суқұйрықтары – ойынқак жануарлар және таза ләззат үшін су сырғанағын жасап, олармен сырғанап суға түсу сияқты әртүрлі мінез-құлықтарға қатысады. Олар сондай-ақ кішкентай тастарды тауып, ойнайды. Әртүрлі түрлердің әлеуметтік құрылымы әртүрлі, кейбіреулері көбінесе жалғыз өмір сүреді, ал басқалары топта тұрады – кейбір түрлерде бұл топтар өте үлкен болуы мүмкін.

Түрлер

Кладограмма, Koepfli et al. 2008 және Bininda-Emonds et al. 1999 ж. бойынша.