Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тісті теңіз сүтқоректілерінің түрі
Species of marine mammal with tusks
Морж (Odobenus rosmarus) – Арктика мұхиты мен Солтүстік жарты шардың субарктикалық теңіздеріндегі Солтүстік полюс аймағында таралған ірі жүзбеқанатты теңіз сүтқоректісі. Бұл Odobenidae тұқымдасы мен Odobenus туысының жалғыз қазіргі түрі. Бұл түр екі түршеге бөлінеді: Атлант мұхитында мекендейтін Атлант моржасы (O. r. rosmarus) және Тынық мұхитында мекендейтін Тынық мұхит моржасы (O. r. divergens). Ересек моржаларды ерекше қабыршақтары мен мұрттары, сондай-ақ айтарлықтай дене салмағымен тануға болады: Тынық мұхитындағы ересек еркектердің салмағы өте көп, ал жүзбеқанаттылардың арасында олардың мөлшері тек екі теңіз піл түрінен ғана асып түседі. Морждар көбінесе континенттік шельфтегі ағыс суларда тіршілік етеді, өмірінің көп бөлігін теңіз мұзында бентостық екі жаққаш қабықты ұлуларды іздеумен өткізеді. Морждар салыстырмалы түрде ұзақ өмір сүреді, әлеуметтік жануарлар болып табылады және Арктика теңіз аймақтарындағы "негізгі түр" саналады. Морж көптеген Арктика халықтарының мәдениетінде маңызды рөл атқарған, олар оны еті, майы, терісі, қабыршақтары мен сүйегі үшін аулаған. 19-шы ғасыр мен 20-шы ғасырдың басында моржалар майы, қабыршақ сүйегі және еті үшін кеңінен ауланды. Морждардың саны Арктика аймағында тез азайды. Содан бері олардың саны біршама қалпына келді, бірақ Атлант және Лаптев моржаларының популяциясы әлі де фрагменттелген және адамның араласуына дейінгі деңгейге қарағанда төмен.
The walrus (Odobenus rosmarus) is a large pinniped marine mammal with discontinuous distribution about the North Pole in the Arctic Ocean and subarctic seas of the Northern Hemisphere. It is the only extant species in the family Odobenidae and genus Odobenus. This species is subdivided into two subspecies: the Atlantic walrus (O. r. rosmarus), which lives in the Atlantic Ocean, and the Pacific walrus (O. r. divergens), which lives in the Pacific Ocean. Adult walrus are characterised by prominent tusks and whiskers, and considerable bulk: adult males in the Pacific can weigh more than and, among pinnipeds, are exceeded in size only by the two species of elephant seals. Walrus live mostly in shallow waters above the continental shelves, spending significant amounts of their lives on the sea ice looking for benthic bivalve molluscs. Walruses are relatively long lived, social animals, and are considered to be a "keystone species" in the Arctic marine regions. The walrus has played a prominent role in the cultures of many indigenous Arctic peoples, who have hunted it for meat, fat, skin, tusks, and bone. During the 19th century and the early 20th century, walrus were widely hunted for their blubber, walrus ivory, and meat. The population of walruses dropped rapidly all around the Arctic region. It has rebounded somewhat since, though the populations of Atlantic and Laptev walruses remain fragmented and at low levels compared with the time before human interference.
Этимология
Морж сөзі герман тілдерінен шыққан, көбінесе голланд тіліне немесе көне норвег тіліне байланысты. Оның бірінші бөлігі көне норвег тіліндегі «хвалр» («кит») деген сөзден шыққан деп есептеледі, ал екінші бөлігі көне норвег тіліндегі «хрос» («ат») деген сөзден болуы мүмкін. Мысалы, көне норвег тіліндегі «хросхвалр» сөзі «ат-кит» дегенді білдіреді және осы сөз голланд тіліне де, Солтүстік Германияның диалектілеріне де «walros» және «Walross» түрінде берілген деп саналады. Басқа бір теория бойынша, ол голланд тіліндегі «wal» («жағалау») және «reus» («алп») сөздерінен құралған. «Rosmarus» түрінің атауы скандинавиялық. Шамамен 1240 жылға дейін жазылған деп есептелетін норвегиялық қолжазба «Konungs skuggsjá» Исландияда моржды «rosmhvalr» деп, ал Гренландияда «rostungr» деп атаған (осы кезде Исландия мен Норвегияда морждар құрып қалған, ал бұл сөз Гренландияда қалыптасқан). Исландия, Гренландия және Норвегиядағы бірнеше жер аттары морждардың мекендеген жерлерінен шыққан болуы мүмкін: мысалы, Хвалфьорд, Хваллатрар және Хвалснес – бәрі де морждардың көбейетін жерлері. Архаикалық ағылшын сөзі «morse» славян тілдерінен келген деп есептеледі, олар өз кезегінде оны финно-угор тілдерінен алған, ал соңында (Анте Айкионың сөзіне сүйенсек) Солтүстік Еуропаның белгісіз финно-угор тілінен сіңірген. Орыс тіліндегі «морж» (morž), фин тіліндегі «mursu», Солтүстік саам тіліндегі «morša» және француз тіліндегі «morse» сөздерін салыстырыңыз. 1539 жылы «Carta Marina» атты картасында моржды бейнелеген Олаус Магнус оны алғаш рет «ros marus» деп атады, бұл «morž» сөзінің латыншасы болуы мүмкін. Осы атауды Линней өзінің екі атаулы номенклатурасында қолданды. «Morse» және латынша «morsus» («тіс қағу») сөздерінің сәйкес келуі моржға «қорқынышты жануар» деген бедел беруіне ықпал еткен деседі.
The origin of the word walrus derives from a Germanic language, and it has been attributed largely to either the Dutch language or Old Norse. Its first part is thought to derive from a word such as Old Norse hvalr ('whale') and the second part has been hypothesized to come from the Old Norse word hross ('horse'). For example, the Old Norse word hrosshvalr means 'horse whale' and is thought to have been passed in an inverted form to both Dutch and the dialects of northern Germany as walros and Walross. An alternative theory is that it comes from the Dutch words wal 'shore' and reus 'giant'. The species name rosmarus is Scandinavian. The Norwegian manuscript Konungs skuggsjá, thought to date from around AD 1240, refers to the walrus as rosmhvalr in Iceland and rostungr in Greenland (walruses were by now extinct in Iceland and Norway, while the word evolved in Greenland). Several place names in Iceland, Greenland and Norway may originate from walrus sites: Hvalfjord, Hvallatrar and Hvalsnes to name some, all being typical walrus breeding grounds. The archaic English word for walrus—morse—is widely thought to have come from the Slavic languages, which in turn borrowed it from Finno Ugric languages, and ultimately (according to Ante Aikio) from an unknown Pre Finno Ugric substrate language of Northern Europe. Compare морж (morž) in Russian, mursu in Finnish, morša in Northern Saami, and morse in French. Olaus Magnus, who depicted the walrus in the Carta Marina in 1539, first referred to the walrus as the ros marus, probably a Latinization of morž, and this was adopted by Linnaeus in his binomial nomenclature. The coincidental similarity between morse and the Latin word morsus ('a bite') supposedly contributed to the walrus's reputation as a "terrible monster".
Анатомия
Кейбір аса ірі Тынық мұхиты еркектерінің салмағы шамамен 2000 кг-ға жетеді, бірақ көпшілігі 800-1300 кг аралығында салмақтайды. Көбінесе Тынық мұхиты түріне жататын еркектердің кейбіреулері қалыпты өлшемдерден асып кетеді. 1909 жылы Франц-Иосиф еліндегі алып бұқадан 1500 кг салмақты моржа терісі жиналды, ал 1910 жылдың тамызында Джек Вудсон 1800 кг салмақты моржаны атып, одан 360 кг тері алды. Морж терісі әдетте оның дене салмағының шамамен 20% құрайды, сондықтан осы екі алыптың жалпы дене салмағы кем дегенде 2250 кг болған деп есептеледі. Атлант түрінің моржалары Тынық мұхиты түріне қарағанда шамамен 10-20% жеңіл болады. Ұзындығы әдетте 2,5-3,5 метрді құрайды. Жаңа туған моржалардың салмағы орташа есеппен 50-70 кг, ал ұзындығы 1-1,2 метр болады, бұл көрсеткіштер екі жынысқа да және түрлерге де тән.
While some outsized Pacific males can weigh as much as , most weigh between An occasional male of the Pacific subspecies far exceeds normal dimensions. In 1909, a walrus hide weighing was collected from an enormous bull in Franz Josef Land, while in August 1910, Jack Woodson shot a walrus, harvesting its hide. Since a walrus's hide usually accounts for about 20% of its body weight, the total body mass of these two giants is estimated to have been at least The Atlantic subspecies weighs about 10–20% less than the Pacific subspecies. Length typically ranges from Newborn walruses are already quite large, averaging in weight and in length across both sexes and subspecies.
Тіс тесіктері мен тістер
Бұл барлық жойылып кеткен морждарға қатысты болмаса да, тірі түрлердің ең көрнекті ерекшелігі – оның ұзын тістері. Бұл созылған күрек тістері, олар еркек және әйел морждарда болады және ұзындығы 1 метрге (3 фут 3 дюйм) дейін, ал салмағы 5,4 кг (12 фунт) дейін жетеді. Еркектердің тістері әлдеқайда ұзын және жуан болып келеді, оларды күресу, үстемдік таныту және демонстрация үшін пайдаланады; ең үлкен тістері бар ең күшті еркектер әдетте әлеуметтік топтарда жетекшілік етеді. Тістер мұзда тесік жасауға және морждардың мұздан суға түсуіне көмектеседі. Бұрын тістер теңіз түбінен жемтіңді қазу үшін қолданылатыны ойлалған, бірақ тістердегі тозу іздерін талдау олардың шөгінді арқылы сүйреліп, мұрынның үстіңгі жиегі қазу үшін пайдаланылатынын көрсетті. Морждардың тістері әртүрлі болғанымен, олардың күрек тістерінен басқа тістері салыстырмалы түрде аз. Тістердің максималды саны 38, тіс формуласы: , бірақ тістердің жартысынан астамы жетілмеген және 50% жиілікпен кездеседі, сондықтан әдеттегі тістер құрамында тек 18 тіс болады. Вибриссалар бұлшықеттерге бекітілген және қанмен және жүйкелермен қамтамасыз етілген, бұл оларды қалыңдығы мен ені бойынша пішіндерді ажырата алатын өте сезімтал мүшелерге айналдырады. Еркектер 7 жасқа келгенде жыныстық жарамдылыққа жетеді, бірақ әдетте 15 жасқа толғанға дейін жұптаспайды. Аналықтары оларға қосылып, суда көбейеді. Бұқалар көктемгі көші-қон кезінде, сәуірден маусымға дейін туады. Олар туғанда салмақ алады және жүзуге қабілетті. Аналықтары балаларын бір жылдан астам емшектейді, бірақ жас бұқалар аналықтарымен 5 жылға дейін бірге болады. Осы төмен майлылығы бұқалардың өсу қарқынын баяулатып, аналарының оларды емшектен шығаруға жұмсайтын уақытын ұзартады. Овуляция бұқаны емшектен шығарғанша тоқтатылғандықтан, аналықтары екі жылда бір рет туады, бұл морждардың барлық етесіктілер арасындағы ең төмен көбейткіштік қабілетіне әкеледі.
While this was not true of all extinct walruses, the most prominent feature of the living species is its long tusks. These are elongated canines, which are present in both male and female walruses and can reach a length of 1 m (3 ft 3 in) and weigh up to 5.4 kg (12 lb). Tusks are slightly longer and thicker among males, which use them for fighting, dominance and display; the strongest males with the largest tusks typically dominate social groups. Tusks are also used to form and maintain holes in the ice and aid the walrus in climbing out of water onto ice. Tusks were once thought to be used to dig out prey from the seabed, but analyses of abrasion patterns on the tusks indicate they are dragged through the sediment while the upper edge of the snout is used for digging. While the dentition of walruses is highly variable, they generally have relatively few teeth other than the tusks. The maximal number of teeth is 38 with dentition formula: , but over half of the teeth are rudimentary and occur with less than 50% frequency, such that a typical dentition includes only 18 teeth The vibrissae are attached to muscles and are supplied with blood and nerves, making them highly sensitive organs capable of differentiating shapes thick and wide. The males reach sexual maturity as early as seven years, but do not typically mate until fully developed at around 15 years of age. The females join them and copulate in the water. Calves are born during the spring migration, from April to June. They weigh at birth and are able to swim. The mothers nurse for over a year before weaning, but the young can spend up to five years with the mothers. This lower fat content in turn causes a slower growth rate among calves and a longer nursing investment for their mothers. Because ovulation is suppressed until the calf is weaned, females give birth at most every two years, leaving the walrus with the lowest reproductive rate of any pinniped.
Көші-қон
Жылдың қалған уақытында (жаздың соңы мен күзде) морждар тасты жағалауларда немесе жартастарда он мыңдаған басқа толып жататын үлкен топтарға бірігеді. Мұз бен жағажай арасындағы көші-қон қашықтығы ұзақ және әсерлі болуы мүмкін. Мысалы, көктемнің соңы мен жаз айларында, бірнеше жүз мың Тынық мұхиты морждары Беринг теңізінен Чукчи теңізіне салыстырмалы түрде тар Беринг бұғазы арқылы көшіп өтеді.
The rest of the year (late summer and fall), walruses tend to form massive aggregations of tens of thousands of individuals on rocky beaches or outcrops. The migration between the ice and the beach can be long distance and dramatic. In late spring and summer, for example, several hundred thousand Pacific walruses migrate from the Bering Sea into the Chukchi Sea through the relatively narrow Bering Strait.
Аумағы мен тіршілік ету ортасы
Тынық мұхитындағы морж популяциясының көпшілігі жаз айларында Беринг бұғазының солтүстігінде, Солтүстік Сібірдің солтүстік жағалауындағы Солтүстік Мұзды мұхиттың Чукчи теңізінде, Врангель аралының маңында, Алясканың солтүстік жағалауындағы Бофорт теңізінде, Юнимак аралына дейін және осы аймақтар арасындағы суларда болады. Аналық морждардың шағын тобы Солтүстік Сібірдің Чукчи түбегінің оңтүстік жағалауындағы Анадыр шығанағында және Аляска түбегінің батысындағы Алясканың оңтүстік жағалауындағы Бристоль шығанағында жаздайды. Көктем және күз айларында морждар Беринг бұғазында жиналады, Алясканың батыс жағалауынан Анадыр шығанағына дейін таралады. Олар қыста Беринг теңізінде, Сібірдің шығыс жағалауында, Камчатка түбегінің солтүстік бөлігіне дейін және Алясканың оңтүстік жағалауында жүреді. 1950-1960 жылдары коммерциялық аулау Тынық мұхитындағы морж популяциясын 50 000-нан 100 000-ға дейін азайтты. Коммерциялық аңшылыққа қойылған шектеулер 1970-1980 жылдары популяцияның өсуіне мүмкіндік берді, бірақ кейін морждардың саны тағы да азайды. 1975-1985 жылдар аралығында бес жыл сайын жүргізілген әуеден санау нәтижесінде үш зерттеуде 220 000-нан астам морж тіркелді. 2006 жылы әуеден санау және спутниктік қадағалау деректеріне сүйене отырып, Тынық мұхитындағы морж популяциясы шамамен 129 000 болды деп есептелді. 1990 жылы бұл аймақта шамамен 200 000 морж болған. Атлантикалық морждардың саны одан әлдеқайда аз, олар Канаданың Арктикасынан Гренландия, Шпицберген және Арктикалық Ресейдің батыс бөлігі арқылы өтеді. Атлантикалық морждардың географиялық таралуы мен қозғалысына негізделген сегіз гипотетикалық топшасы бар: Гренландияның батысында бесеу, ал Гренландияның шығысында үшеу. Атлантикалық морж бір кезде Новая Шотландиядан оңтүстікке қарай Сэбл аралына дейін таралған, ал 18 ғасырдың соңында олар үлкен Сант-Лоуренс шығанағы аймағында көптеп кездесетін, кейде 7 8000-ға жуық жеке моржтан тұратын топтарда. Бұл популяция коммерциялық аулаудың салдарынан дерлік құрылысқа жетті; қазіргі саны, бағалау қиын болғанымен, 20 000-нан төмен болуы мүмкін. 2006 жылдың сәуірінде Канаданың қауіп төндіретін түрлер туралы заңына сәйкес, Квебек, Нью-Брансуик, Нова-Скотия, Ньюфаундленд және Лабрадордағы Солтүстік-Батыс Атлантикалық морж популяциясы Канадада жойылған деп жарияланды. Исландияда генетикалық ерекшеленетін морж популяциясы болған, ол 1213-1330 жылдар аралығында скандинавиялықтардың қоныстануынан кейін жойылды. Оқшауланған морж популяциясы Лаптев теңізінің орталық және батыс бөліктерінде, Шығыс Сібір теңізінің батыс бөлігіне дейін, Шығыс Кара теңізінен жыл бойына шектеліп өмір сүреді. Қазіргі уақытта Лаптев теңізіндегі морждардың саны 5 000-нан 10 000-ға дейін деп есептеледі. Морждар 500 метрден аса тереңдікке сүңгіп түсе алады, бірақ олар уақытының көп бөлігін жай суларда (және жақын маңдағы мұз жарықтарында) екібалды ұлуларды аулаумен өткізеді. 2021 жылдың наурыз айында Ирландияның Валентия аралында, олардың әдеттегі ареалынан оңтүстікке қарай, «Уолли Морж» деген лақап атымен белгілі бір морж байқалды, бұл оның мұз таудың үстінде ұйықтап, содан кейін Ирландияға қарай оңтүстікке қарай ағып кеткенімен байланысты болуы мүмкін. Бірнеше күннен кейін, Пемброкшир (Уэльс) жағалауында сол морж байқалды деп есептелді. 2022 жылдың маусым айында Балтық теңізінің жағалауында Германияның Руген аралында, Польшаның Мильно қаласында және Швецияның Скалдер шығанағында бір морж байқалды. 2022 жылдың шілдесінде Финляндияның Кименлааксо облысындағы Хамина және Котка қалаларының жағалауындағы суларда жоғалған, аштықтан зардап шеккен морж (Стeна деп аталды) туралы хабарлама тарады, ол құтқару әрекеттеріне қарамастан, емдеу үшін Коркеасаари хайуанаттар бағына апаруға тырысқанда аштықтан қайтыс болды.
The majority of the population of the Pacific walrus spends its summers north of the Bering Strait in the Chukchi Sea of the Arctic Ocean along the northern coast of eastern Siberia, around Wrangel Island, in the Beaufort Sea along the northern shore of Alaska south to Unimak Island, and in the waters between those locations. Smaller numbers of males summer in the Gulf of Anadyr on the southern coast of the Siberian Chukchi Peninsula, and in Bristol Bay off the southern coast of Alaska, west of the Alaska Peninsula. In the spring and fall, walruses congregate throughout the Bering Strait, reaching from the western coast of Alaska to the Gulf of Anadyr. They winter over in the Bering Sea along the eastern coast of Siberia south to the northern part of the Kamchatka Peninsula, and along the southern coast of Alaska. Commercial harvesting reduced the population of the Pacific walrus to between 50,000 and 100,000 in the 1950s–1960s. Limits on commercial hunting allowed the population to increase to a peak in the 1970s 1980s, but subsequently, walrus numbers have again declined. Early aerial censuses of Pacific walrus conducted at five year intervals between 1975 and 1985 estimated populations of above 220,000 in each of the three surveys. In 2006, the population of the Pacific walrus was estimated to be around 129,000 on the basis of an aerial census combined with satellite tracking. There were roughly 200,000 Pacific walruses in 1990. The much smaller population of Atlantic walruses ranges from the Canadian Arctic, across Greenland, Svalbard, and the western part of Arctic Russia. There are eight hypothetical subpopulations of Atlantic walruses, based largely on their geographical distribution and movements: five west of Greenland and three east of Greenland. The Atlantic walrus once ranged south to Sable Island, off of Nova Scotia; as late as the 18th century, they could be found in large numbers in the Greater Gulf of St. Lawrence region, sometimes in colonies of 7 8,000 individuals. This population was nearly eradicated by commercial harvest; their current numbers, though difficult to estimate, probably remain below 20,000. In April 2006, the Canadian Species at Risk Act listed the populations of northwestern Atlantic walrus in Québec, New Brunswick, Nova Scotia, Newfoundland and Labrador as having been eradicated in Canada. A genetically distinct population existed in Iceland that was wiped out after Norse settlement around 1213–1330 AD. An isolated population is restricted, year round, to the central and western regions of the Laptev Sea, from the eastern Kara Sea to the westernmost regions of the East Siberian Sea. The current population of these Laptev walruses has been estimated at between 5 10,000. Even though walruses can dive to depths beyond 500 meters, they spend most of their time in shallow waters (and the nearby ice floes) hunting for bivalves. In March 2021, a single walrus, nicknamed Wally the Walrus, was sighted at Valentia Island, Ireland, far south of its typical range, potentially due to having fallen asleep on an iceberg that then drifted south towards Ireland. Days later, a walrus, thought to be the same animal, was spotted on the Pembrokeshire coast, Wales. In June 2022, a single walrus was sighted on the shores of the Baltic Sea at Rügen Island, Germany, Mielno, Poland and Skälder Bay, Sweden. In July 2022, there was a report of a lost, starving walrus (nicknamed as Stena) in the coastal waters of the towns of Hamina and Kotka in Kymenlaakso, Finland, that, despite rescue attempts, died of starvation when the rescuers tried to transport it to the Korkeasaari Zoo for treatment.
Диета
Морждар көбінесе жақсы жағалау аймақтарын ұнатады және негізінен теңіз түбінде азықтанады, көбінесе мұздық платформалардан. Бірақ, жақында жасалған зерттеуде Гренландияның солтүстік-батысы мен Арктикалық Канада арасындағы Смит бұғазында 500 метрден (1640 фут) асып түсетін тереңдікке сүңгігендері тіркелді. Жалпы, ең терең сүңгігендік тереңдік, азықтың таралуына және теңіз түбінің тереңдігіне байланысты болуы мүмкін. Дегенмен, морж ең көп су астында өсетін екі қабықты моллюскаларды, әсіресе ұлуларды жақсы көреді, оларды теңіз түбінде жайылып, сезімтал қылшықтарымен азықты іздеп табады және лайлы түбін су ағындарымен және жүзбекшелерінің қозғалысымен тазартады. Морж, ұзын, поршень тәрізді тілін жылдам аузына тартып, құбылыс жасап, азықтың денесіне күшті еріндерін жабыстырып, етін сорып алады. Морждың аузы ерекше дөңгелектелген, бұл тиімді соруға мүмкіндік береді. Тынық мұхитындағы морждың рационының 97 пайызы дерлік су астындағы омыртқасыз жануарлардан тұрады. Морждар көптеген организмдерді тұтынудан басқа, азық іздеуі бентостық қауымдастықтарға үлкен әсер етеді. Ол теңіз түбін бұзады (биотурбациялайды), су қабатына қоректік заттарды шығарады, көптеген организмдердің араласуын және қозғалысын ынталандырады және бентостың әртүрлілігін арттырады. Жеке жағдайларда морждар қарақұйрықтар сияқты инетіңірлерді аулап жегендері байқалған. Морждардың теңіз құстарын, әсіресе Брюньик гагаркасын (Uria lomvia) аулап жеген жағдайлары сирек кездеседі. Морждар кейде мұзда қамалып қалған нарвалдарды жеп, кит сүйектерін жейді, бірақ мұны дәлелдейтін деректер аз.
Walruses prefer shallow shelf regions and forage primarily on the sea floor, often from sea ice platforms. but a more recent study recorded dives exceeding 500 m (1640 ft) in Smith Sound, between NW Greenland and Arctic Canada – in general, peak dive depth can be expected to depend on prey distribution and seabed depth. However, it prefers benthic bivalve mollusks, especially clams, for which it forages by grazing along the sea bottom, searching and identifying prey with its sensitive vibrissae and clearing the murky bottoms with jets of water and active flipper movements. The walrus sucks the meat out by sealing its powerful lips to the organism and withdrawing its piston like tongue rapidly into its mouth, creating a vacuum. The walrus palate is uniquely vaulted, enabling effective suction. The diet of the Pacific walrus consist almost exclusively of benthic invertebrates (97 percent). Aside from the large numbers of organisms actually consumed by the walrus, its foraging has a large peripheral impact on benthic communities. It disturbs (bioturbates) the sea floor, releasing nutrients into the water column, encouraging mixing and movement of many organisms and increasing the patchiness of the benthos. There have been isolated observations of walruses preying on seals up to the size of a bearded seal. Rarely, incidents of walruses preying on seabirds, particularly the Brünnich's guillemot (Uria lomvia), have been documented. Walruses may occasionally prey on ice entrapped narwhals and scavenge on whale carcasses but there is little evidence to prove this.
Жыртқыш жануарлар
Үлкен денесі мен қалың тістерінің арқасында морждың тек екі табиғи жыртқышы бар: косатка және ақ аю. Дегенмен, морж екі жыртқыштың да рационында маңызды орын алмайды. Косатка мен ақ аю екеуі де көбінесе морж төлдерімен қоректенеді. Ақ аю морждардың жағаға жиналған топтарына шабуыл жасап, кенеттен қозғалыс кезінде қысылып немесе жараланған, әдетте жас немесе дені әлсіз жануарларды жейді. Сондай-ақ, аюлар морждар қыстағанда оларды оқшаулап, мұздағы тесіктерге кіре алмай, қашуға мүмкіндік бермейді. Бірақ, тіпті жараланған морж да ақ аю үшін қауіпті қарсылас болып табылады, сондықтан тікелей шабуылдар сирек кездеседі. Сүйек тістерімен қаруланған морждар, егер ақ аю суға ілесе қалса, су астында аюдың мүмкіндіктері шектеулі болғандықтан, шайқаста ақ аюды өлтіруі мүмкін. Ақ аю мен морж арасындағы шайқастар көбінесе ұзаққа созылып, шаршатады, сондықтан аюлар моржға жарақат келтіргеннен кейін шабуылдан бас тартады. Косаткалар морждарға жиі шабуыл жасайды, бірақ морждар үлкен косаткаға қарсы шабуыл жасап, сәтті қорғанысқа ие болуы мүмкін деп есептеледі. Алайда, косаткалар морждарға аз немесе ешқандай зақым келтірмей шабуылдайтыны да байқалған.
Due to its great size and tusks, the walrus has only two natural predators: the orca and the polar bear. The walrus does not, however, comprise a significant component of either of these predators' diets. Both the orca and the polar bear are also most likely to prey on walrus calves. The polar bear often hunts the walrus by rushing at beached aggregations and consuming the individuals crushed or wounded in the sudden exodus, typically younger or infirm animals. The bears also isolate walruses when they overwinter and are unable to escape a charging bear due to inaccessible diving holes in the ice. However, even an injured walrus is a formidable opponent for a polar bear, and direct attacks are rare. Armed with its ivory tusks, walruses have been known to fatally injure polar bears in battles if the latter follows the other into the water, where the bear is at a disadvantage. Polar bear–walrus battles are often extremely protracted and exhausting, and bears have been known to break away from the attack after injuring a walrus. Orcas regularly attack walruses, although walruses are believed to have successfully defended themselves via counterattack against the larger cetacean. However, orcas have been observed successfully attacking walruses with few or no injuries.
Қорғау
18 және 19 ғасырларда американдық және еуропалық теңіз түлкілері мен кит аулаушылар морждарды тым көп пайдаланды, нәтижесінде Атлантикалық түр тармағының құрылымына дейін қырылуына әкелді. Күні бұрын 1871 жылы дәстүрлі аңшылар кит аулау флоты аулаған морждардың санына алаңдаушылық білдірді. Бүгінде коммерциялық морж аулау оның ареалында заңсыз, бірақ Чукчи, Юпик және Инуит халықтарына әр жылдың соңында шағын мөлшерде аулауға рұқсат беріледі. Дәстүрлі аңшылар морждың барлық бөліктерін пайдаланған. Еті, көбінесе сақталатын, қысқы маңызды тамақ көзі болып табылады; қанаттары ашытылып, көктемге дейін деликатес ретінде сақталады; тістері мен сүйектері тарихи түрде құралдарға, сондай-ақ қолөнерге материал ретінде пайдаланылды; майы жылу мен жарық үшін алынды; берік терісі арқан және үй мен қайық жабындары жасалды; ал ішектері мен ішек қабықшалары су өткізбейтін паркалар жасалды. Осы қолданулардың кейбіреуі баламалы технологияларға қол жеткізумен бірге жойылғанмен, морж еті жергілікті диетаның маңызды бөлігі болып қалады, ал тіс кесу және ою өнердің маңызды түрі болып табылады. Адольф Эрик Норденшельдтің айтуынша, еуропалық аңшылар мен Арктика зерттеушілері морж етін аса дәмді деп таппады және тек қажет болған жағдайда ғана жеді; бірақ морж тілі деликатес болды. Морж аулау Ресей, АҚШ, Канада және Гренландия (Дания Корольдігінің өзін-өзі басқарушы елі) ресурстарды басқарушылары және тиісті аңшылық қауымдастықтарының өкілдерімен реттеледі. Аляска мен Ресейде шамамен төрттен жеті мыңға дейін Тынық мұхиты морждары ауланады, оның маңызды бөлігі (шамамен 42%) соққыға ұшыраған және жоғалған жануарлар құрайды. Жыл сайын Гренландия маңында бірнеше жүз морж ауланады. Халық санының белгісіз бағалары және өнімділік және өлім-жітім сияқты параметрлер ескерілгенде, осы аулау деңгейлерінің тұрақтылығын анықтау қиын. "Бун мен Крокет" ірі ойын рекордтар кітабында Атлантикалық және Тынық мұхиты морждары туралы жазбалар бар. Тіркелген ең үлкен тістердің ұзындығы тиісінше 30 және 37 дюймнен астам. Әлемдік климаттың өзгеруінің әсері де алаңдау тудырады. Соңғы жылдары мұздың көлемі мен қалыңдығы ерекше төмен деңгейге жетті. Морждар бала туғанда және көбейгенде осы мұзға сенеді. Беринг теңізіндегі мұздың жұқаруы тамақтануға қолайлы жерлерге жақын демалыс орындарының санын азайтты. Бұл сүт емізетін аналықтарды олардың балаларынан кеңірек бөліп, жастар үшін тамақтану стресін арттырады және көбею деңгейін төмендетеді. Жағалау мұзының азаюы Ресейдің шығысы мен Алясканың батысы арасындағы Чукчи теңізінің жағалауындағы өлім-жітімнің өсуіне де себеп болды. 2012 жылы жарияланған мұз жамылғысының тенденцияларын талдау Тынық мұхиты морждар популяциясының алдағы уақытта төмендеуі мүмкін екенін және солтүстікке қарай жылжуы мүмкін екенін көрсетті, бірақ сақтықпен басқару осы әсерлерді шектеуге көмектеседі. Қазіргі уақытта үш морж түр тармағының екеуі IUCN-мен "алаңдау тудырмайтын" деп тізімделген, ал үшіншісі "мәлімет жеткіліксіз". 1952 жылы Шпицбергендегі морждар 300 жыл бойы піл сүйегін аулаудың салдарынан жойылып кетті, бірақ Норвегия үкіметі олардың коммерциялық аулауын тыйым салды және морждар қайтадан көбейе бастады. 2018 жылға қарай бұл популяция Шпицберген аймағында шамамен 5 503 моржға дейін өсті.
In the 18th and 19th centuries, the walrus was heavily exploited by American and European sealers and whalers, leading to the near extirpation of the Atlantic subspecies. As early as 1871 traditional hunters were expressing concern about the numbers of walrus being hunted by whaling fleets. Commercial walrus harvesting is now outlawed throughout its range, although Chukchi, Yupik and Inuit peoples are permitted to kill small numbers towards the end of each summer. Traditional hunters used all parts of the walrus. The meat, often preserved, is an important winter nutrition source; the flippers are fermented and stored as a delicacy until spring; tusks and bone were historically used for tools, as well as material for handicrafts; the oil was rendered for warmth and light; the tough hide made rope and house and boat coverings; and the intestines and gut linings made waterproof parkas. While some of these uses have faded with access to alternative technologies, walrus meat remains an important part of local diets, and tusk carving and engraving remain a vital art form. According to Adolf Erik Nordenskiöld, European hunters and Arctic explorers found walrus meat not particularly tasty, and only ate it in case of necessity; however walrus tongue was a delicacy. Walrus hunts are regulated by resource managers in Russia, the United States, Canada, and Greenland (self governing country in the Kingdom of Denmark), and representatives of the respective hunting communities. An estimated four to seven thousand Pacific walruses are harvested in Alaska and in Russia, including a significant portion (about 42%) of struck and lost animals. Several hundred are removed annually around Greenland. The sustainability of these levels of harvest is difficult to determine given uncertain population estimates and parameters such as fecundity and mortality. The Boone and Crockett Big Game Record book has entries for Atlantic and Pacific walrus. The recorded largest tusks are just over 30 inches and 37 inches long respectively. The effects of global climate change are another element of concern. The extent and thickness of the pack ice has reached unusually low levels in several recent years. The walrus relies on this ice while giving birth and aggregating in the reproductive period. Thinner pack ice over the Bering Sea has reduced the amount of resting habitat near optimal feeding grounds. This more widely separates lactating females from their calves, increasing nutritional stress for the young and lower reproductive rates. Reduced coastal sea ice has also been implicated in the increase of stampeding deaths crowding the shorelines of the Chukchi Sea between eastern Russia and western Alaska. Analysis of trends in ice cover published in 2012 indicate that Pacific walrus populations are likely to continue to decline for the foreseeable future, and shift further north, but that careful conservation management might be able to limit these effects. Currently, two of the three walrus subspecies are listed as "least concern" by the IUCN, while the third is "data deficient". In 1952, walruses in Svalbard were nearly gone due to ivory hunting over a 300 years period, but the Norwegian government banned their commercial hunting and the walruses began to repopulate. By 2018, the population had increased to an estimated 5,503 walruses in the Svalbard area.
Фольклорлық
Арктикалық халықтардың діні мен фольклорында морж маңызды рөл атқарады. Кейбір рәсімдерде тері мен сүйектері қолданылады, ал жануар аңыздарда жиі кездеседі. Мысалы, Равен туралы кең таралған мифтің чукчи нұсқасында, Равен зұлым рухтың қызын алдап, күн мен айды қайтарып алады. Ашуланған әкесі қызын биік тік жардан лақтырып жібереді, ал ол суға түскен кезде моржға айналады. Бұл миф, мүмкін, теңіз түбін билейтін ескі морж басты әйел туралы чукчи мифімен байланысты, ол өз кезегінде инуит құдайы Седнамен байланысты. Чукотка мен Аляскада да, солтүстік жарықтар зорлықпен өлгендердің мекендейтін ерекше әлем деп есептеледі, ал өзгеретін сәулелер – қайтыс болған жандардың морж басымен доп ойнағанын көрсетеді. Солтүстік Еуропадан табылған ерекше 12 ғасырлық Льюис шахматтарының көпшілігі морж сүйегінен жасалған, бірақ кейбіреулерінің кит тістерінен жасалғандығы анықталды.
The walrus plays an important role in the religion and folklore of many Arctic peoples. Skin and bone are used in some ceremonies, and the animal appears frequently in legends. For example, in a Chukchi version of the widespread myth of the Raven, in which Raven recovers the sun and the moon from an evil spirit by seducing his daughter, the angry father throws the daughter from a high cliff and, as she drops into the water, she turns into a walrus This myth is possibly related to the Chukchi myth of the old walrus headed woman who rules the bottom of the sea, who is in turn linked to the Inuit goddess Sedna. Both in Chukotka and Alaska, the aurora borealis is believed to be a special world inhabited by those who died by violence, the changing rays representing deceased souls playing ball with a walrus head. Most of the distinctive 12th century Lewis Chessmen from northern Europe are carved from walrus ivory, though a few have been found to be made of whales' teeth.