Теңіз түлкілері және олардың ерекшеліктері

Кіріспе

Сүтқоректілердің кіші тұқымдасы

Тюльпандар – Otariidae тұқымдасына жататын Arctocephalinae кіші тұқымдасына жататын тоғыз түрдің кез келгені. Олар нағыз түлендерге қарағанда теңіз арыстандарымен әлдеқайда жақын туыс, және олармен бірдей сыртқы құлақтары (құлақ қабықшалары), салыстырмалы түрде ұзын және күшті алдыңғы қанаттары, сондай-ақ төрт аяғымен жүру қабілетіне ие. Оларды тығыз қылшық жүні ерекшелендіреді, бұл оларды ұзақ жылдар бойы коммерциялық аң ауру нысанына айналдырды. Сегіз түрі Arctocephalus туысына жатады және негізінен Оңтүстік жарты шарды мекендейді, ал тоғызыншы түрі, кейде түлкі теңіз арыстаны деп аталатын Солтүстік түлкі теңіз арыстаны (Callorhinus ursinus) басқа туысқа жатады және Солтүстік Тынық мұхитында таралған. Arctocephalus туысына жататын түлкі теңіз арыстандары теңіз арыстандарымен Солтүстік түлкі теңіз арыстанынан гөрі жақын туыс, бірақ бұл үш топтың барлығы да нағыз түлендерге қарағанда бір-бірімен жақын.

Сыртқы келбеті

Бұрын айтылған қалың терісімен қатар, терілі теңіз тұмсықтары теңіз арыстандарынан дене құрылысының кішірек болуымен, жыныстық диморфизмнің жоғары деңгейімен, шағын қоректіктерімен және тамақтану циклінде азық іздеу үшін ұзақ сапарлар жасауымен ерекшеленеді. Терілі тұмсықтардың сыртқы түрі түрлеріне қарай өзгеріп отырады, бірақ негізгі сипаттамалары сақталады. Терілі теңіз малдарына сыртқы құлақ қабығы (pinnae), тығыз терісі, вибриссалар және ұзын, бұлшықетті аяқтары тән. Олар басқа отаридтер сияқты артқы аяқтарын алға бұра алады, денелерін тіреп, құрлықта қозғалуға мүмкіндік береді. Суда олардың алдыңғы аяқтары, әдетте дене ұзындығының төрттен бірін құрайды, ескектер сияқты жұмыс істейді және оларды тиімді қозғалуға септігін тигізеді. Бұл ұзын, құлпынай тәрізді алдыңғы аяқтардың беті былғары және кішкентай тырнақтарымен жабылған. Отаридтердің иттің басы сияқты басы, өткір, жақсы жетілген тістері, өткір көру қабілеті және сезімтал есту қабілеті бар. Олар өте жыныстық диморфты сүтқоректілер, аталықтары аналықтарынан екі-бес есе үлкен болып келеді, сонымен қатар бас, мойын және кеуделері пропорционалды түрде ірі. Мөлшері шамамен 1,5 метр, 64 килограммнан (Галапагос терілі теңіз тұмсығы, сонымен қатар ең кішкентай жегіш сүтқоректі) 2,5 метр, 180 килограммға дейін (жас ересек Жаңа Зеландия терілі теңіз тұмсығы) жетеді. Көптеген терілі тұмсықтардың балалары қара қоңыр түсті терімен туады, ол 2-3 айда түледі, нәтижесінде жасы ұлғайған сайын қоңыр түске айналатын тері пайда болады. Кейбір аталықтар мен аналықтардың сыртқы түрі бір түрдің ішінде айтарлықтай ерекшеленеді, бұл жыныстық диморфизмге қосымша үлес қосады. Аналықтары мен жас жануарлары көбінесе жалпы түсі немесе тек кеудесінде ашық түсті теріге ие, мысалы, Оңтүстік Америка терілі тұмсықтарында байқалады. Солтүстік терілі тұмсықтар популяциясында аналықтарының арқа жағы күміс сұр, ал ішкі жағы қызғылт қоңыр, ал кеудесінде ашық сұр түсті тері болады. Бұл оларды қоңыр сұрдан қызғылт қоңырға немесе қара түске дейінгі түсті терісі бар аталықтардан оңай ажыратуға мүмкіндік береді.

Тіршілік ету ортасы

Терілі тұнбалар тұқымдасының сегіз түрі оңтүстік терілі тұнбалар деп саналады, ал тек біреуі Солтүстік жарты шарда кездеседі. Оңтүстік топқа Антарктика, Галапагос, Гвадалупа, Хуан Фернандес, Жаңа Зеландия, қоңыр, Оңтүстік Америка және субантарктикалық терілі теңіз түлкілері кіреді. Олар өмірінің шамамен 70 пайызын полярлық, қоңыржай және экваторлық суларда өткізеді. Теңіз түлкілерінің колонияларын Оңтүстік Австралиядан, Африка мен Жаңа Зеландиядан бастап, Перу жағалауына дейін және солтүстікке қарай Калифорнияға дейін Тынық және Оңтүстік мұхиттарында кездестіруге болады. Олар көбінесе көшіп-қонып жүрмейтін сүтқоректілер, бірақ солтүстік терілі теңіз түлкісі 10,000 км-ге дейін қашықтыққа жүзе алады. Теңіз түлкілерін көбінесе оқшауланған аралдар мен түбектердің жанында кездестіруге болады, және қыс айларында құрлыққа шығатынын көруге болады. Көшіп-қонып жүрмесе де, ресурстар жетіспеген кезде олар көбейетін жерлерінен жүздеген шақырым қашықтыққа кеткенін байқаған. Мысалы, субантарктикалық терілі тұнба әдетте Антарктика полярлық фронтының солтүстігіндегі Оңтүстік Атлант және Үнді мұхиттарындағы қоңыржай аралдардың жанында мекендейді, бірақ жас еркектер Бразилия мен Оңтүстік Африкаға дейін солтүстікке қарай кеткенін байқаған.

Егемендік және экология

Жаз бойы терісімен жабатын тұздықтар белгілі бір жағажайлар мен жартастардағы үлкен қораларға жиналып, бала туып, көбейеді. Барлық түрлер полигинозды, яғни басым аталық бірден көп әйелмен көбейеді. Көптеген түрлерде жалпы жүктілік шамамен 11,5 айға созылады, оның ішінде эмбрионның бірнеше айлық кешіктірілген имплантациясы бар. Солтүстік терілі тұздықтарының аталары өз гаремдеріндегі белгілі бір аналарды агрессивті таңдап, қорғайды. Әйелдер жыныстық жетілуіне 3–4 жаста жетеді. Аталықтар да шамамен сол уақытта жыныстық жетіледі, бірақ 6–10 жасқа дейін аумақтық мінез-құлық танытпайды және жұптаспайды. Ұрықтану маусымы әдетте қарашада басталып, 2–3 айға созылады. Солтүстік терілі тұздықтары өздерінің аймағы, климаты және ресурстарына байланысты көбейту маусымын маусым айында бастайды. Барлық жағдайда аталықтар бірнеше апта бұрын келіп, өз аумағы мен жұптасатын аналықтар тобы үшін күреседі. Олар тасты, оқшауланған көбейту орындарында жиналып, ұрысып, дауыстап аумағын қорғайды. Еркектер көбінесе бүкіл көбейту маусымында аумағынан шықпайды, барлық энергия көздері сарқылып болғанша ораза ұстайды және бәсекелеседі. Хуан Фернандес терілі теңіз тұмсықтары бұл әдеттегі мінез-құлықтан ауытқып, басқа терілі теңіз тұмсықтарында кездеспейтін судағы көбейту аумақтарын пайдаланады. Олар жартасты жерлерді көбейту үшін пайдаланады, бірақ аталықтар құрлықта, жағалауда және суда аумақ үшін күреседі. Көбейту орындарына келген аналықтар өткен маусымдағы балаларын дүниеге әкеледі. Шамамен бір аптадан кейін аналықтар қайтадан жұптасады және жақын арада тамақтану циклын бастайды, ол әдетте 5 күн бойы теңізде азық іздеуден және тамақтанудан тұрады, содан кейін 2 күн бойы балаларын емізу үшін көбейту алаңдарына оралады. Аналар мен балалар емізу кезінде бір-бірін дауыс арқылы таниды. Хуан Фернандес терілі теңіз тұмсығының тамақтану циклы ерекше ұзақ, шамамен 12 күн азық іздеу және тамақтану, ал 5 күн емшек беру. Көптеген теңіз тұмсықтары бұл циклді шамамен 9 ай бойы жалғастырады, осылайша балаларын емізеді. Бұл ережеден Антарктидалық терілі тұздығы ерекшеленеді, оның тамақтану циклы 4 айға созылады. Азық іздеу кезінде аналық теңіз тұмсықтары көбінесе көбейетін жерден 200 км-ге дейін жүреді және азық-түлікке байланысты 200 метрге дейін суға батып, азықтана алады. Жылдың қалған уақытында терілі теңіз тұмсықтары көбінесе ашық теңізде, олжасы көп болған жерде болады. Олар орташа өлшемдегі балықтармен, кальмарлармен және крилльмен қоректенеді. Оңтүстік терілі теңіз тұмсықтарының бірнеше түрлері диетасында теңіз құстары, әсіресе пингвиндер де болады. Теңіз тұмсықтарының өзі акулалар, киттер және кейде үлкен теңіз арыстандарының олжасы болады. Бұл мүмкіндікті пайдаланушы сүтқоректілер көбінесе түнде, олжалары су бетіне жақын жүзген кезде азықтанады және суға батып азықтанады. Кейде теңіз тұмсықтары бірігіп, акулаларды қуып шығады. Оңтүстік Америка терілі тұмсықтары басқаша тамақтанады: ересектерге тек анчоустар ғана тән, ал жасөспірімдер, мүмкін, қолжетімділікке байланысты, теңіз түбінде тіршілік ететін балықтармен қоректенеді. XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында терілі теңіз тұмсықтары ауланған кезде, олар жыртқыштар жоқ шалғай аралдарға жиналатын. Аңшылар аңды тиімді ету үшін, аңдарды бірінен соң бірі өлтіре алатындықтарын айтқан, бірақ терісінің бағасы төмен болған. Көптеген популяциялар, атап айтқанда Гвадалупа, Солтүстік және Мыс терілі теңіз тұмсықтары күрт азайды және әлі де қалпына келуде. Қазіргі уақытта көптеген түрлер қорғалған, ал аң аулау негізінен тіршілік ету үшін ғана шектелген. Әлемдегі көптеген популяциялардың дені сау деп есептеледі, себебі олар көбінесе адамдар үшін қолжетімсіз шалғай жерлерді мекендейді. Дегенмен, қоршаған ортаның нашарлауы, балық шаруашылығымен бәсекелестік және климаттың өзгеруі кейбір популяцияларға қауіп төндіреді.

Typically, fur seals gather during the summer in large rookeries at specific beaches or rocky outcrops to give birth and breed. All species are polygynous, meaning dominant males reproduce with more than one female. For most species, total gestation lasts about 11.5 months, including a several month period of delayed implantation of the embryo. Northern fur seal males aggressively select and defend the specific females in their harems. Females typically reach sexual maturity around 3–4 years. The males reach sexual maturity around the same time, but do not become territorial or mate until 6–10 years. The breeding season typically begins in November and lasts 2–3 months. The northern fur seals begin their breeding season as early as June due to their region, climate, and resources. In all cases, the males arrive a few weeks early to fight for their territory and groups of females with which to mate. They congregate at rocky, isolated breeding grounds and defend their territory through fighting and vocalization. Males typically do not leave their territory for the entirety of the breeding season, fasting and competing until all energy sources are depleted. The Juan Fernandez fur seals deviate from this typical behavior, using aquatic breeding territories not seen in other fur seals. They use rocky sites for breeding, but males fight for territory on land and on the shoreline and in the water. Upon arriving to the breeding grounds, females give birth to their pups from the previous season. About a week later, the females mate again and shortly after begin their feeding cycle, which typically consists of foraging and feeding at sea for about 5 days, then returning to the breeding grounds to nurse the pups for about 2 days. Mothers and pups locate each other using call recognition during nursing period. The Juan Fernandez fur seal has a particularly long feeding cycle, with about 12 days of foraging and feeding and 5 days of nursing. Most fur seals continue this cycle for about 9 months until they wean their pup. The exception to this is the Antarctic fur seal, which has a feeding cycle that lasts only 4 months. During foraging trips, most female fur seals travel around 200 km from the breeding site, and can dive around 200 m depending on food availability. The remainder of the year, fur seals lead a largely pelagic existence in the open sea, pursuing their prey wherever it is abundant. They feed on moderately sized fish, squid, and krill. Several species of the southern fur seal also have sea birds, especially penguins, as part of their diets. Fur seals, in turn, are preyed upon by sharks, orcas, and occasionally by larger sea lions. These opportunistic mammals tend to feed and dive in shallow waters at night, when their prey are swimming near the surface. Fur seals occasionally gang up and evict sharks. South American fur seals exhibit a different diet; adults feed almost exclusively on anchovies, while juveniles feed on demersal fish, most likely due to availability. When fur seals were hunted in the late 18th and early 19th centuries, they hauled out on remote islands where no predators were present. The hunters reported being able to club the unwary animals to death one after another, making the hunt profitable, though the price per seal skin was low. Many populations, notably the Guadalupe fur seal, northern fur seal, and Cape fur seal, suffered dramatic declines and are still recovering. Currently, most species are protected, and hunting is mostly limited to subsistence harvest. Globally, most populations can be considered healthy, mostly because they often prefer remote habitats that are relatively inaccessible to humans. Nonetheless, environmental degradation, competition with fisheries, and climate change potentially pose threats to some populations.