Кіріспе

1939-1943 жылдарғы Люфтваффе орта бомбалаушы ұшағы бағдарламасы.

Bomber B – Екінші дүниежүзілік соғыс басталмас бұрын Германия ұйымдастырған әскери ұшақ жобалау конкурсы. Конкурс мақсаты – Люфтваффе үшін жаңа, жоғары жылдамдықты бомбалаушы ұшақтарды жасау еді. Жаңа жобалар Dornier Do 17 және Junkers Ju 88 ұшақтарының Schnellbomber философиясын тікелей жалғастыруы тиіс болды, олардың негізгі қорғанысы – жоғары жылдамдық. Bomber B ұшағы Schnellbomber ұшақтарынан әлдеқайда ірі және қабілетті болып жоспарланған, оның қашықтығы мен жүк көтеру қабілеті олардан көп есе артық болатын, сол кездегі ең үлкен конвенциялық жобаларды да басып кететін еді. Жеңімпаз жоба Люфтваффе бомбалаушы күшінің негізгі құрамына еніп, сол кездегі қолданыстағы, жартылай мамандандырылған ұшақтардың кең спектрін алмастыруға тиіс болды. Рейх Әуе министрлігі бұл жобаға үлкен үміт артып, одан да қарапайым жобаларды тоқтатты. Алайда, жоба сәтсіз аяқталғандықтан, Люфтваффеде қолданысқа жарамсыз, ескірген ұшақтар қалды.

Өмірбаян

1930 жылдардың аяғына қарай ұшақ құрылымының техникасы осыншалық деңгейге жетті ki, кез келген қажетті өлшемдегі ұшақтарды жасауға болады. Бұл 1915 жылы Хьюго Юнкерстің бастамасымен жасалған және келесі екі онжылдықта жетілдірілген толық металл ұшақ конструкциясы технологиясына негізделді. Әсіресе Германияда Дорнье Do X ұшақ қайығы және Юнкерс G 38 авиалайнері сияқты ұшақтармен, ал Кеңес Одағында 1930 жылдары салынған ең ірі ұшақ – Максим Горкимен. Мұндай конструкциялар үшін қозғалтқыштар шектеуші фактор болды. Германияда қолданыстағы бомбалаушы ұшақтардың көпшілігі соғысқа дейінгі үлгілерден жасалған, олардың көпшілігі жолаушылар немесе екі мақсатта қолданылатын ұшақтар еді. Алғашқы арнайы бомбалаушы ұшақ – Junkers Ju 88, оның қашықтығы мен жүктемесі шектеулі болды, бұл Люфтваффе басқа миссиялар үшін Heinkel He 111 ұшағын пайдалануға мәжбүр етті. Екі типтің де жетіспеушілігі соғыстың басында Люфтваффеге түрлі ұшақтарды қолдануға мәжбүр етті. Бұл жағдай Люфтваффеге ұнаған жоқ. 1930 жылдардың басында Люфтваффе штабының бастығы Уолтер Вевер, Орал тауларындағы заводтарды батысқа қарай алыс базалардан бомбалауға қабілетті ұзын қашықтыққа ұшатын бомбалаушыны жобалау үшін "Орал" бағдарламасын бастады. Қозғалтқыштардың қуаты шектеулі болғандықтан, өте үлкен конструкциялар жасалды, олардың қуаты шектеулі болды. Сонымен қатар, екі жоба – Dornier Do 19 және Junkers Ju 89 өндіріске енгізілген жоқ. 1936 жылдың 3 маусымында Вевердің қайтысы РЛМ-ді сол күні "Бомбар А" ауыр бомбалаушының техникалық талаптарын жариялауға мәжбүр етті. 1937 жылдың 5 қарашасында RLM ұшақ нөмірі берілген жеңімпаз – Heinkel He 177 болды. "Бомбар А" бағдарламасы әлі де жеңімпаз жобаны таңдау процесінде болғанда, алғашқы неміс жоғары қуатты қозғалтқыштары сынақтан өтуді бастады. Ju 88-дегі Jumo 211 қозғалтқыштарымен салыстырғанда, мұндай қозғалтқыштардың жұбы қол жетімді қуатты екі еседен астам арттырып, 5000 ат күшіне (3680 кВт) дейін жеткізеді. Осы қуатпен әлдеқайда қабілетті конструкцияны жасауға болады, оның ішкі кеңістігі үлкен бомба жүктемесіне, ұзақ қашықтыққа және жоғары жылдамдыққа арналған отынға арналған. Юнкерс 1937 жылдың соңында салыстырмалы түрде ықшам Jumo 222 немесе төрт коленвалды Jumo 223 дизельді қозғалтқышымен жұмыс істейтін Ju 88-дің әлдеқайда қабілетті нұсқаларын зерттеді. Күрделі жұмыс жүргізілмеді, бірақ Генрих Гертель 1939 жылы Heinkel-ден шығып, Junkers-ке қосылғаннан кейін EF 74 жобасы 1939 жылдың мамырында РЛМ-ге ұсынылды. He 177 ұшағының жүк көтергіштігі мен қашықтығы Ju 88 ұшағынан жоғары болатын ұшақтың мүмкіндіктеріне қызыққан РЛМ 1939 жылдың шілдесінде "Бомбар B" үшін талаптарды жариялады. Талаптар бойынша, жаңа орташа бомбалаушы 600 км/сағ жылдамдықпен, 4000 кг бомбаны Франция мен Норвегияның кез келген жеріне тасымалдауға қабілетті болуы керек еді. Экипаждың жұмысын жақсарту және қорғаныс қаруын күшейту үшін конструкцияларда қашықтан басқарылатын қару-жарақпен қысыммен жабдықталған кабина болуы керек еді. "Бомбар B" конкурсының жеңімпазы барлық қолданыстағы бомбалаушыларды алмастыруға тиіс болды.

Үлкен егіздер

2000-2500 ат күшіне ие қозғалтқыштармен жабдықталған екі қозғалтқышты ұшақтарда қосымша қуат көбірек болады, бұл оларға әлдеқайда ауыр жүктерді тасымалдауға мүмкіндік береді. Теория бойынша, қуаттырақ қозғалтқышты 1000 ат күші бар модельді жасаудан артық уақыт кетпейді, ол жай ғана ірі болады. 1930 жылдардың соңына қарай осындай қуатты қозғалтқыштарды жасау туралы ойлар күшейді және британдықтар мен немістер оларға негізделген бомбалаушы ұшақтардың жобаларын жасады. Ұлыбританияда Avro және Handley Page компаниялары екі Rolls Royce Vulture қозғалтқышына негізделген үлкен бомбалаушы ұшақтардың жобаларын ұсынды. Vulture төрт алты цилиндрлі цилиндр блогынан тұрды, олар ортақ картер корпусы мен коленвалға қосылған, бұл үлкен көлемді X блогын құрады. Жобалар дамыған сайын Vulture-дегі мәселелер анық көріне бастады. Күтілгендей болмағандай, екі V12 қозғалтқышын бір картерге біріктіру көптеген қиындықтарға әкелді. Avro Manchester-дің әзірлеме жұмысы жалғасты, бірақ Handley Page-ден төрт кішкентай қозғалтқыштарға бейімделген HP.56 дизайнын жасау сұралды. Manchester Vulture-дегі барлық мәселелермен ұшқанда, оның авторы Рой Чэдвик оны төрт қозғалтқышқа қайта жаңартуға мәжбүр болды. Avro Lancaster және Handley Page Halifax жобалары RAF Бомбалаушылар командованиесінің соғыс аяқталғанға дейін негізгі құрамын құрады. Германияда 1936 жылдың ортасындағы "Бомбалаушы A" бағдарламасы Heinkel He 177 A-ға әкелді, ол екі Daimler Benz DB 606 "қуат жүйесі" қозғалтқыштарымен жабдықталған. 606 – 1930 жылдардың соңында Daimler Benz DB 601 қозғалтқыштарын бір редукторлық механизммен байланыстыруға жасалған әрекет, нәтижесінде Vulture сияқты 24 цилиндрлі қозғалтқыш пайда болды, бірақ Heinkel He 119 жоғары жылдамдықты барлау ұшағы және Messerschmitt Me 261 ұзақ қашықтықтағы ұшақ үшін екі картер қолданылды. DB 601 компоненттік қозғалтқыштары инвертті W блогына орналастырылды, әр компоненттік қозғалтқыш мүмкіндігінше жеке қозғалтқыш ретінде сақталды. Vulture сияқты Daimler Benz инженерлері DB 606-ның салмағы 1,5 тоннаға жететінін, әсіресе оларды орналастыру үшін ұшақ конструкциясының жеткілікті техникалық қызмет көрсетуге және желдетуге мүмкіндік бермейтінін анықтады. He 177A өндірісі жалғасты және қызметте қуат қондырғысының кемшіліктері, қозғалтқыш бөлімшесінің ішкі дизайны және техникалық қызмет көрсетуге қол жеткізу қиындықтарынан қозғалтқыш ақаулары, қызу және өрттерге ұшырады, осылайша экипаждар арасында "Жалынды табыт" деген лақап атын алды.

Жоғары өнімділіктегі қозғалтқыштар

"Қоспалы" қозғалтқыштардың дамуымен бірге Daimler Benz компаниясы бір картер корпусын қолдана отырып, 1500 кВт қуат класындағы жобалау жұмыстарын бастады. Нәтижесінде 24 цилиндрлі Daimler Benz DB 604 қозғалтқышы жасалды, ол алты цилиндрден тұратын төрт қатардан құралған. Бұл қозғалтқыш Junkers Jumo 222-нің бастапқы нұсқасымен шамамен бірдей, 46,5 литр (2830 куб дюйм) көлемге ие болды. Бірақ оның ұзаққа созылған дамуы Германияның авиациялық қозғалтқыштарды зерттеуге жұмсаған қымбат ресурстарын ысырапқа шақты. DB 610 қос қозғалтқышының жетілдірілген нұсқасы жақсы нәтижелер көрсеткендіктен, 1942 жылдың қыркүйегінде Рейх Әуе министрлігі DB 604 жобасын тоқтатты. BMW компаниясы Focke Wulf Fw 190 ұшағынан бастау алған, өте табысты BMW 801 қозғалтқышының үлкейтілген нұсқасын жасады. 1943 жылы 53,7 литр көлемді BMW 802 (он сегіз цилиндрлі, ауамен салқындатылатын радиалды) және одан да ірі, 83,5 литр көлемді BMW 803 (28 цилиндрлі, сұйықпен салқындатылатын радиалды) қозғалтқыштары пайда болды. Алайда, 802 және 803 сынақтарда өте нашар нәтижелер көрсеткендіктен, олардың дамуы тек 802-ні "аяқтау және прототип құрастыруға екінші дәрежелі мәселе ретінде" басымдық берумен шектелді, ал 803-ке тек "дизайны мен дамуына" ғана назар аударылды. BMW компаниясындағы осы жағдай инженерлік құрамды 801 қозғалтқышын толыққанды дамытуға бар күш-жігерін жұмсауға бағытталды. Тек BMW 801F радиалды қозғалтқышының дамуы, 801E нұсқасынан алынған мүмкіндіктерді пайдалану арқасында 1500 кВт қуат деңгейінен айтарлықтай асып түсті. F нұсқасы сынақтарда 1765 кВт (2400 а.к.) қуат деңгейіне жетті. Junkers компаниясының 24 цилиндрлі Junkers Jumo 222 қозғалтқышы, сұйықпен салқындатылатын, алты қатарлы, әр қатарында төрт цилиндрден тұратын, соғыс жылдарындағы жалғыз өндірістік, бір картер корпустық жоғары қуатты қозғалтқышқа ең жақын кандидат болды. Ол Junkers Ju 288 және көптеген басқа неміс көп моторлы, озық әскери ұшақтарын қуаттандыруға арналған. 222 қозғалтқышы өте ықшам және тиімді болды, цилиндрлер саны, көлемі және салмағы бойынша британдық Napier Sabre H типті, төрт қатарлы жеңді клапанды қатарлы қозғалтқышпен бірдей болды. Бұл неміс авиациялық қозғалтқышын жасауға жасалған ең үздік әрекет болды, ол биіктікте 1500 кВт қуат деңгейін тұрақты түрде асып түсуге қабілетті еді. Бірақ BMW және тіпті Heinkel HeS 011 реактивтік қозғалтқыштары сияқты, ол өндіріске дайын ұшақ қозғалтқышына жақындамады, Jumo 222-нің бірнеше түрлі нұсқаларынан барлығы 300-ге жуық данасы ғана жасалды.

Үлгілер

Арадо, Дорнье, Фоке-Вульф және Юнкерс жобалармен жауап берді, ал Хеншель кейіннен Hs 130-ды қосты. Осы кезде жобаға шақырудың белгілі бір дәрежеде формальдылық екені анық болды, себебі Юнкерс жобасы өндіріске қабылданған еді. Ar 340 жобалау кезеңінде тоқтатылды, ал Do 317 жобасына төмен басымдық берілді, сондай-ақ Fw 191 және Ju 288 прототиптеріне тапсырыс берілді. Фоке-Вульф және Дорнье жобалары бірінші және екінші қосалқы жобалар ретінде RLM-нің Техникалық АМТ техникалық даму бөлімі осы жобаларды тәжірибелік сынақтар үшін пайдалана бастады. Fw 191 гидравликаның орнына, барлық ұшу құралдарын электр қуатымен қамтамасыз ететін толық электр платформасына негізделген. Осылайша Fw 191 ұшағына «Das Fliegende Kraftwerk» (Ұшатын электр станциясы) деген лақап ат берілді. Бұл ұшақтарды электрмен жабдықтауды күрделендірді және көптеген электрмоторлардың бірінің істен шығу ықтималдығы жоғары болды, бірақ бұл аса маңызды деп есептелмеді – Юнкерс жобасының бәрібір жұмыс істейтініне сенім болды.

Жобаның аяқталуы

1940 жылдың ортасында Ju 288 және Fw 191 жобаларының прототиптік фюзеляждары дайын болды, бірақ Jumo 222 және DB 604 қозғалтқыштары әлі дайын болмады. Екі команда да өз прототиптерін BMW 801 радиалдық қозғалтқышымен жабдықтауға шешім қабылдады, бірақ әрбір қозғалтқышқа 900 а.к. кем қуат берді және BMW 801 радиалдықтарының өзі бастапқы даму кезеңінде болғандықтан, ұшақтар жеткіліксіз қуатты болды. Салыстыру үшін, шамамен бірдей көлемді Wright Twin Cyclone радиалдық қозғалтқышы американдық B 25 Mitchell екі қозғалтқышты орта бомбардировщигін әрқайсысы 1,270 кВт (1,700 а.к.) қуатпен қамтамасыз етті, тіпті B 25-тің ұшу жылдамдығы шамамен 440 км/сағ (273 миль/сағ) және ұшу салмағы 15,9 тонна (35,000 фунт) болды. Бірінші Jumo 222A/B сынақ қозғалтқыштары 1941 жылдың қазан айында ғана келді, ал одан кейін он бір ай өткен соң DB 604 жобасы тоқтатылды. 1942 жылдың мамырында, үмітсіздікке ұшыраған күйде, Daimler Benz DB 606 қозғалтқышын пайдалану ұсынылды, тіпті ол айтарлықтай үлкен және ауыр (1,5 тонна) болды және оның көптеген мәселелері бар екені белгілі болды. Осы қозғалтқыштармен екі жобаның да прототиптері тапсырылды, бірақ Fw 191 осы кезде BMW 801 радиалдықтарымен әуеге көтеріліп келе жатқан еді, ал Ju 288 қону кезінде негізгі тіреу доңғалағын үнемі сындыруға бейімділік танытты, бұл оның қону шассисінің күрделі конструкциясымен байланысты болды. Егер "Бомбалаушы B" жобасы сәтті болмаса, RLM-де оның орнын толтыруға ешқандай жоба болмады, тіпті Henschel Hs 130 сияқты шағын жобалар, әдетте екі DB 603 немесе 605 қозғалтқыштарымен жабдықталған және Dornier Do 317, кейбір прототиптік ұшақтарында сол мәселелі DB 606 немесе 610 "бірге дәнекерленген" қозғалтқыштарымен сынақтан өткізілді. Ju 88B прототипіне негізделген, сәл жақсартылған Ju 88 ұшағы Ju 188 ретінде тапсырыс берілді, сондай-ақ 1943-1944 жылдары Junkers Ju 488 сияқты төрт қозғалтқышты бомбалаушы конструкцияларының бірнеше прототиптері тапсырыс берілді. 1943 жылдың маусым айында T Amt ақыры бас тартылды; осы уақытқа дейін, тіпті Jumo 222 сенімді жұмыс істей бастаса да, 1943 жылдың жазында жоғары температураға төзімді қорытпалар үшін қажетті металдардың жетіспеушілігі оны өндіріске енгізуге мүмкіндік бермеді, барлығы 300-ге жуық сынақ қозғалтқыштары салынды. Еуропадағы соғыс кезінде үш жылдық даму кезеңі, ешқандай жауынгерлікке дайын жобалар болмағандықтан, "Бомбалаушы B" жобасы ештеңе бермейтін, уақытты ысыраптайтын кәсіпорын болды, сонымен қатар 1943 жылдың соңында басқа жобалардың да қолжетімді болмауына себепкер болды, өйткені олардың қазіргі екі қозғалтқышты орта бомбардировщиктері, көбінесе 30-жылдардың ортасында дамыған, ескірген. "Бомбалаушы B" жобасының сәтсіз аяқталуынан кейін, He 177-нің төрт қозғалтқышты нұсқасы, алғаш рет 1941 жылдың қазан айында "He 177H" қағаздық жобасы ретінде қарастырылған, Heinkel He 274 жоғары биіктіктегі жобасының алдағысы, 1943 жылдың көп бөлігінде He 177A негізгі нұсқаларын алмастыру ретінде қарастырылды. DB 603 қозғалтқыштарымен жабдықталған He 177B прототиптерінің үштігі 1943 жылдың соңында ұшу сынақтарын бастауы тиіс болды. Heinkel-дің ауыр бомбалаушыларының негізгі қосалқы мердігері Arado Flugzeugwerke, B сериялы He 177 ұшақтарын өндіруді ешқашан бастаған жоқ, өйткені Arado фирмасы реактивті Arado Ar 234 бомбалаушысына басымдық берді және 1944 жылдың шілде айының басында, Arado He 177B 5 лицензиялық құрылысын бастамас бұрын төрт ай бұрын, Люфтваффе Төтенше жауынгерлік бағдарламаны бастады.