Кіріспе

Сиуан тілінде сөйлейтін американдықтар Хо Чунк, сонымен қатар Хоцаук, Хоокагра немесе Виннебаго (қоныс жайласқан туысқантай жергілікті Айова Отое тілінде Хотуне деп аталады) – сиуан тілінде сөйлейтін американдықтар. Олардың тарихи аумағына Висконсин, Миннесота, Айова және Иллинойс штаттарының бір бөлігі кіреді. Бүгінде Хо Чунк халқы екі федералды мойындалған тайпаға мүше: Висконсиннің Хо Чунк ұлты және Небрасканың Виннебаго тайпасы. Небрасканың Виннебаго тайпасының Небраскада үнді резервациясы бар. Қарым-қатынаста болғанымен, екі тайпа да федералды мойындалған тәуелсіз мемлекеттер және халықтар болып табылады, олардың әрқайсысының өз конституциялық құрылған үкіметі және толығымен бөлек басқару және бизнес мүдделері бар. 20-шы ғасырдың соңынан бері екі тайпалық кеңес те казинолар салуға рұқсат берді. Хо Чунк ұлты тілді қайта жаңғырту жұмыстарын жүргізіп жатыр және Hoocąk тіліндегі iOS қосымшасын жасады. 1988 жылдан бері олар Бэдджер Армиялық Оқ-дәрі зауытын дәстүрлі аумақ деп талап етуде; бұл ауданнан кейін пайдасыз деп жарияланды, бірақ Хо Чунк Ішкі істер министрлігіндегі саясат өзгергеніне байланысты қиындықтарға тап болды. Министрлік 1998 жылы Хо Чунктың талабын қолдады, бірақ 2011 жылы олардың атынан мүлікті қабылдаудан бас тартты. 1994 жылы казинолардан түскен кірістерін арттыру үшін Виннебаго экономикалық даму корпорациясын құрды; ол табысты болды және кәсіпкерлік шағын бизнес үлгісі ретінде марапаттар алды. Оның бірнеше еншілес компаниялары бар, онда 1400-ден астам адам жұмыс істейді. Сондай-ақ, ол резервациядағы тұрғын үйлер салуға да үлес қосты. Федералды мойындалған тайпалардың 60% -ынан астамы сияқты, Виннебаго резервацияда алкоголь сатуды заңдастырды, бұл бұрын штатқа салық ретінде түскен кірістерді қамтамасыз ету үшін жасалды. Хо Чунк 16-шы ғасырда өз аумағындағы ең үлкен тайпа болды, оның саны бірнеше мыңға жетеді деп есептеледі. Этнологтар Хо Чунк та басқа сиуан халықтары сияқты Шығыс жағалауында пайда болып, отарлаудан бұрын батысқа көшіп кеткен болуы мүмкін деп болжайды. Николас Перро олардың көршілес алгонкиан халықтары берген аттары олардың мұхитқа жақын шығу тегін көрсететін болса керек деді. Хо Чунк 17-шы ғасырда халқының саны шамамен 500 адамға дейін азайды. Бұл көлдегі дауылдан зардап шеккендерге, жұқпалы аурулардың таралуына және көшіп келе жатқан алгонкиан тайпаларымен ресурстар үшін болған бәсекелестікке байланысты болды. 1800 жылдардың басында олардың саны 2900-ге дейін өсті, бірақ 1836 жылғы шешек індетінен одан әрі шығынға ұшырады. 1990 жылы олардың саны 7000-ге жетті; қазіргі есептер бойынша екі тайпаның жалпы саны 12000-ға жуық.

Хо-Чанк ұлты

Бұл тайпаның штаб-пәтері Висконсин штатының Блэк Ривер Фолс қаласында орналасқан. Бұрын Висконсин Виннебаго тайпасы деп белгілі болған бұл тайпа, дәстүрлі сиуан тіліндегі атауын қайтару үшін өзін "Хо Чанк Ұлты" деп атауға өтті. Хо Чунк тайпасы әдетте өзін Hoocąk waaziija haci деп атайды, яғни "Қайын ағашының қасиетті дауыс халқы". Олар өздерін wąąkšik – "адамдар" деп те атайды. Олар – федералды түрде мойындалған екі Хо Чунк тайпасының үлкені. Хо Чунк тайпасы Хоцук Уазия Хаси тілі мен мәдениеті бөлімін құрды, ол хоцук тілін және олардың мәдениетінің басқа да элементтерін оқыту және қайта жаңғырту үшін материалдар жасады. Оның соңғы жетістіктерінің бірі – iPhone үшін хоцук тілі қолданбасын жасау. Хо Чунк тайпасында 200-ге жуық қарт кісі ана тілінде сөйлейді.

Небрасканың винебаго тайпасы

Бұл тайпаның Небрасканың солтүстік-шығысында және Айованың батысында резервациясы бар. Виннебаго үнді резервациясы негізінен Тёрстон округінің солтүстік бөлігінде және Небраскадағы Диксон округінің шағын бөлігінде, сондай-ақ Айова штатының Вудбери округінде орналасқан. Резервациядан тыс жер учаскесі Небраска штатының Бёрт округіне қарасты Крейг қалашығының оңтүстігінде орналасқан. Жалпы жер көлемі 457.857 км² (176.78 шаршы миль). Олар өздерін "Миссури өзенінде тұратын қасиетті дауыс елі" дегенді білдіретін Hoocąk nįšoc haci деп атайды. Айова бөлігі бастапқыда Миссури өзенінің батысында және Небраска шекарасының ішінде болған. АҚШ Әскери инженерлік корпусы өзеннің бағытын өзгерткеннен кейін, резервация жерінің бір бөлігі Айова шегінде деп қайта анықталды. Тайпа өзен бұрылғанға дейін осы жерлер оларға тиесілі екенін сәтті дәлелдеді. Бұл жердің пошталық мекенжайы Слоан, Айова, себебі ауылдық мекенжайлар көбінесе ең жақын пошта бөліміне қарастырылады. 2000 жылғы халық санауы бойынша осы жерлерде 2588 адам тұрды. Ең ірі қауым – Виннебаго ауылы, ал басқалары Небраска штатының Эмерсон және Тёрстон қалаларында орналасқан. 2006 жылы тіркелген халқы 4000 адамға жуық деп есептелді. Федералдық деңгейде мойындалған Омаха тайпасының да Тёрстон округінде резервациясы бар. Тёрстон округінің барлық жерін Американың түпкілікті халықтары алып жатыр.

Үкімет

Небраска штатындағы Виннебаго тайпасының жазбаша конституциясы бар және оны сайланған тоғыз адамнан тұратын кеңес басқарады. 1992 жылдан бері Виннебаго тайпасы Айова штатындағы өз жерлерінде «ВиннаВегас» казиносына иелік етеді және оны басқарады. Тайпа алкоголизмнен зардап шеккен жеке адамдар мен отбасыларды қолдауға арналған арақ салығы түсімдерін сақтау мақсатында алкоголь сатуды заңдастырды. 48 штаттың ішіндегі федералды мойындалған тайпалардың 60% астамы алкоголь сатуды заңдастырған. 1994 жылы тайпа «Хо Чунк» атты экономикалық даму корпорациясын құрды, қазір ол 1400 адамды жұмысқа орналастырған. Оның табысы тайпаға шағын бизнес ұйымдарының сыйлықтарын әкелді. Ол федералдық бағдарламалармен бірлесіп, күшті тұрғын үй құрылысы бағдарламасын іске қосты. Оның басшылары 2009 жылы PBS телеарнасындағы «Түпкілікті американдық кәсіпкерлер» бағдарламасында көрсетілді.

Жерге қатысты талаптар

Гордон Тундердің (Вакажа) айтуынша, Хо-Чанк тайпасы жүйелі түрде өздерінің туған жерлерінен қоныс аударылған, ал олардың көп бөлігі қазір басқа тайпалардың иелігінде. Бір кезде Висконсин штатының 13 округіне шағылысқан Хо-Чанк ұлты, Грин-Бейден Лонг-Прейриге, Сент-Луиске және Чикагоға дейінгі сызықпен белгіленген аумақта тарихи жерге иелік ету құқығын талап етеді. Федералды және штаттық билік өкілдерінің кейбіреулері Хо-Чанк тайпасының жерге иелік ету құқығын жоққа шығаруға тырысқан; алайда, қайта оралу шаралары көптеген ауылдардың бұрынғы орналасқан жерлерін анықтап көрсетеді.