Кіріспе

Би түрі

Постмодерн биі – 20-шы ғасырдың концерттік би түрі, ол 1960 жылдардың басында кең танымал болды. "Постмодерн" термині биді сипаттағанда басқа мағынаға ие болғанымен, би түрі постмодерн қозғалысының идеологиясынан шабыт алды, ол «өнер мен суретшінің артық мақтанды және өзіне қызмет ететін модернистік көзқарастарын жоюға тырысты» және жалпы алғанда модернистік идеалдардан жаңғыру болды. Стильдік біртектілік болмағандықтан, постмодерн биі өзінің би стиліне қарағанда, көбінесе антимодерн би сезімдерімен ерекшеленді. Бұл би формасы алдыңғы буынның қазіргі заманғы биінің композициялық және қойылымдық шектеулеріне реакция болды, күнделікті қозғалысты жарамды өнер формасы ретінде мойындады және би композициясының дәстүрлі емес әдістерін жақтады. Постмодерн биі барлық қозғалыс – би көрінісі және кез келген адам, дайындығына қарамастан, биші бола алады деп мәлімдеді. Осы тұрғыдан алғанда, ертедегі постмодерн биі постмодернизмнің архитектуралық, әдеби және дизайндық қозғалыстарына қарағанда модернизм идеологиясымен тығыз байланысты болды. Алайда, постмодерн би қозғалысы тез арада постмодернизм идеяларын қабылдауға дамыды, олар мүмкіндікке, өзіне сілтеме жасауға, иронияға және фрагментацияға негізделген. 1960 жылдары Нью-Йоркте белсенді болған постмодернистік ұжым Judson Dance Theater постмодерн биінің және оның идеяларының алғашқыларын жасаушы ретінде танылды. Постмодерн биінің өнер формасы ретіндегі ең жоғары танымалдығы 1960 жылдардың басынан 1980 жылдардың ортасына дейін болды, бірақ постмодернизмнің анықтамасының өзгеруіне байланысты, ол техникалық тұрғыдан 1990 жылдардың ортасына және одан кейін де созылды. Бұл форманың ықпалын басқа да би түрлерінде, әсіресе қазіргі заманғы биде, сондай-ақ хореографтардың кең ауқымды би шығармаларында қолданылатын постмодерн хореографиялық процестерінде көруге болады.

Постмодерн биіне әсері

Постмодерн биін би тарихының жалғасы ретінде қарастыруға болады: ол қозғалысқа академиялық көзқарастың қатаңдығын қабылдамаған Изадора Дункан сияқты ерте модернист хореографтардан және Марта Грэм сияқты модернистерден бастау алады, оның сезімге толы хореографиясы гравитацияны пайдалануға ұмтылды, балеттің иллюзиялық жүзуінен өзгеше. Грэммен оқыған Мерс Каннингэм 1950-ші жылдары сол кездегі формальданған модернист биден елеулі түрде алшақтаған алғашқы хореографтардың бірі болды. Оның инновацияларының бірі – музыка мен би арасындағы байланысты үзіп, оларды жеке логикамен әрекет етуге мүмкіндік беру болды. Ол би қойылымдарын да сахнадан көшірді. Каннингэм үшін би кез келген нәрсе болуі мүмкін, бірақ оның негізі – адам денесі, әсіресе, жүруден басталатын. Ол сонымен қатар жұмысына кездейсоқтық элементін енгізді, фразадағы қозғалыстарды анықтау үшін текшелерді немесе монеталарды тастау сияқты әдістерді қолданды. Бұл инновациялар постмодерн бидің идеялары үшін маңызды болды, алайда Каннингэмнің жұмысы би техникасының дәстүріне негізделген, кейін постмодернистер бұдан бас тартты. Яғни, қозғалысты хореограф емес, кездейсоқ әдіс, мысалы, монетаны лақтыру арқылы анықтайды. Кездейсоқ би – постмодернистік әдіс емес, оны алғаш рет модернист биші және хореограф Мерс Каннингэм 70-ші жылдары осы форманы сипаттау үшін қолданған. Ол көбірек концептуалды, абстрактілі болды және музыка, жарық, костюмдер мен реквизит сияқты экспрессивті элементтерден алшақтады. Осылайша, аналитикалық постмодерн би көркемсурет сыншысы Клемент Гринберг анықтағандай, модернистік критерийлерге жақын болды. Аналитикалық постмодерн биге 60-шы жылдардың соңы мен 70-ші жылдардың басында АҚШ-та болған саяси белсенділік те зор әсер етті. Black Power қозғалысы, Вьетнам соғысына қарсы қозғалыс, феминизмнің екінші толқыны және ЛГБТҚ қозғалысы аналитикалық постмодерн биде айқын зерттелді. Кездейсоқ техниканы қолдану кезінде постмодерн туындысындағы бишілер музыканы алғаш рет премьера кезінде еститін болды. Постмодерн хореографтары әдебиет теорияшысы Ролан Барттың «автордың өлімі» идеясына ұқсас объективизмді жиі қолданды. Постмодерн биде сюжеттер сирек кездеседі, хореограф «объективті болуды құруға» көбірек назар аударды. Қойылымдар қарапайым болды – бишілер қарапайым костюмдер киді, музыка минималистік немесе кейбір жағдайларда мүлде болмады, ал қойылымдар көбінесе «театрлық тұрғыдан жинақыланған немесе музыкалық абстрактілі уақытқа қарағанда объективті немесе сағат уақытында дамыды». Осылайша, постмодерн хореографиясы хореографтың ойлары мен идеяларынан гөрі объективті қазіргі заманды көрсетеді. Постмодерн хореографиясы конвенциялық сюжеттерді сирек жеткізсе де, 1960-1970 жылдардағы постмодерн суретшілері саяси тақырыптарды жасырын немесе ашық түрде бейнелейтін билер жасағандығы белгілі. Ивон Рейнер саяси саналы және белсенді билеу жасау тарихына ие. Мысалы, ірі абдоминалдық операциядан кейін жазылып жатқанда, ол Trio A атты туындысын орындады және оны 1967 жылы Ашулы өнер аптасы барысында Вьетнам соғысына қарсы туындылардың бір бөлігі ретінде «Қалпына келген би» деп атады. Стив Пакстонның 1960-шы жылдары жасаған туындылары да цензура, соғыс және саяси жемқорлық мәселелерін зерттегендіктен саяси тұрғыдан сезімтал болды.