Кіріспе
Санти өзені – АҚШ-тың Оңтүстік Каролина штатындағы өзен. Оның ұзындығы 230 шақырымды (143 миль) құрайды. Санти және оның салалары Оңтүстік Каролинаның оңтүстік-шығыс жағалау аймақтарын сумен қамтамасыз етеді және Оңтүстік Каролинаның орталық жағалау жазығында кеме жүруге мүмкіндік береді, бұл өзен Майл-Бич пен Чарльстон қалаларының арасындағы шамамен орта тұста, Макклелланвилл қауымының жанында Атлант мұхитында құйып ағады. Өзеннің ең алыс бастауы Солтүстік Каролина штатындағы Катаваба өзенінде 708 шақырым (440 миль) қашықтықта орналасқан. Катавабадан басқа, Санти су алабының негізгі өзендеріне Конгари, Брод, Линвилл, Салуда және Уотере өзендері жатады. Су алабы Оңтүстік және Солтүстік Каролинаның Пьемонт аймақтарының көп бөлігін кесіп өтеді. Санти өзені – АҚШ-тың шығыс жағалауындағы екінші үлкен өзен, су жинау алақаны және су ағыны бойынша Сусквеханна өзенінен кейін екінші орында тұрады. Өзеннің жоғарғы бөлігінің көп бөлігі 13 шақырымдық (8 миль) Санти бөгетімен құрылған, мүйіз тәрізді үлкен Марион көлінің су қоймасымен толтырылған. Бөгет 1930 жылдардағы Ұлы депрессия кезінде Оңтүстік Каролина штатын гидроэлектр энергиясымен қамтамасыз ету мақсатында Works Progress Administration (WPA) жобасы ретінде салынған.
The Santee River is a river in South Carolina in the United States, and is 143 mile (230 km) long. The Santee and its tributaries provide the principal drainage for the coastal areas of southeastern South Carolina and navigation for the central coastal plain of South Carolina, emptying into the Atlantic Ocean about halfway between Myrtle Beach and Charleston near the community of McClellanville. The farthest headwaters are 440 mile (708 km) away on the Catawba River in North Carolina. Besides the Catawba, other principal rivers of the Santee watershed include the Congaree, Broad, Linville, Saluda and the Wateree. The watershed drains a large portion of the Piedmont regions of South and North Carolina. The Santee River is the second largest river on the eastern coast of the United States, second only to the Susquehanna River in drainage area and flow. Much of the upper river is impounded by the expansive, horn shaped Lake Marion reservoir, formed by the 8 mile (13 km) long Santee Dam. The dam was built during the Great Depression of the 1930s as a Works Progress Administration (WPA) project to provide a major source of hydroelectric power for the state of South Carolina.
Сипаттама
Санти Оңтүстік Каролина штатының орталық бөлігінде Колумбиядан оңтүстік-шығысқа қарай 40 шақырым жерде Уотереи және Конгари өзендерінің қосылған жерінде пайда болады. Марион көлінің солтүстік-батыс бұрышына құя бермес бұрын, ол оңтүстік-шығысқа қарай 8 шақырым (5 миль) ағады, ал көл оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 48 шақырым (30 миль) бойына созылып, Санти бөгетіне дейін жетеді. Көлдің оңтүстік жағында 1970 жылдары салынған кеме жүретін канал, жақын орналасқан Купер өзеніндегі Моултри су қоймасымен байланысады. Бұл каналды Santee Cooper агенттігі екі өзендегі ірі гидроэлектрлік жобаның бөлігі ретінде басқарады. Бөгет 1941 жылы салынған. Су қоймасынан төмен ағыс шағылысқа, содан кейін оңтүстік-шығысқа қарай ағады, Фрэнсис Марион ұлттық орманның солтүстік-шығыс шекарасын құрайды. Теңізден шамамен 16 шақырым (10 миль) қашықтықта Санти өзені Солтүстік Санти және Оңтүстік Санти деп аталатын екі салаға бөлінеді, олар шамамен 3 шақырым (2 миль) қашықтықта параллель ағып, Седар аралын жасайды. Екі сала Джорджтауннан оңтүстікке қарай шамамен 24 шақырым (15 миль) жердегі Санти Пойнт тұсында мұхитқа құяды, бұл Пи-Ди өзенінің сағасынан көп алшақ емес.
Тарих
Өзенге алғашқы ағылшын қоныс салушылар, өзеннің орта ағысында қоныстанған Санти тайпасының есімін берген. Еуропалықтармен алғашқы байланыс 1526 жылы Лукас Васкес де Айллон басқарған испандық экспедициясымен болды. Ертедегі испандықтар бұл өзенге Иордан (Иордан өзенінің құрметіне) деген ат қойған болуы мүмкін. 1715–1716 жылдардағы Ямаси соғысында ағылшындар мен олардың одақтастары жеңіліске ұшырағаннан кейін Санти тайпасы қоныс аударды. Көптеген тайпа мүшелері Батыс Индияға құл ретінде сатылды, бұл Каролина провинциясының бір бөлігі ретінде британдықтардың өзенді мекендеуіне жол ашты. 18 ғасырдың соңында өзеннің жоғарғы ағысы Америка Тәуелсіздік соғысының патриоты Фрэнсис Марионның шаруашылығының орналасқан жері болды. Оның шаруашылығының бастапқы орны, оның құрметіне аталған Марион көлінің суымен жабылған. 1793 жылы құрылысы басталып, 1800 жылы аяқталған 35 шақырымдық (22 миль) Санти каналы, өзенді Купер өзенімен байланыстырды. Бұл Оңтүстік Каролинаның орталық аймағының жоғарғы бөлігі мен Купер өзенінің сағасындағы Чарльстон порты арасында тікелей су көлігін қамтамасыз етті. Теміржол пайда болғаннан кейін канал 50 жыл бойы қолданыста болды. Ұлы депрессия кезінде Оңтүстік Каролина штаты Santee Cooper энергетикалық компаниясын құрды. Компанияның электр энергиясының негізгі көзі – президент Франклин Д. Рузвельт басшылығымен федералды үкімет салған Чарльстон маңындағы су электр станциясы болды. 1939 жылдан бастап Санти өзені бөгеттелді, нәтижесінде Марион және Моултри көлдері пайда болды, ал өзеннің ағысы Пинополис гидроэлектр станциясы арқылы Купер өзеніне бұрылды. WPA жобасы 1941 жылы аяқталды. Жоба Оңтүстік Каролинаның ауылдық аймақтарын жаңғырту үшін арзан электр энергиясын қамтамасыз етуде табысқа жеткенімен, күтпеген салдары – жобаның төменгі ағысындағы Купер және Санти өзендерінің табиғатындағы өзгерістер болды. Су ағынының көп бөлігінен айырылған Санти өзені тұздылығы жоғары болды және бөгеттің төменгі ағысындағы экожүйесі біртіндеп өзгерді. Купер өзені бұрын Сантиге құйылатын тұщы су мен шөгінділердің көбірек мөлшерін алды және оларды төмен ағысқа тасыды. Бұл Чарльстон портын порт ретінде пайдалану үшін кеме тоқтату шығындарын едәуір арттырды. 1980 жылдары Армия инженерлік корпусы "қайта бағыттау" каналын салып, судың көп бөлігін Сантиге қайта бұрды, бұл мәселені ішінара шешті.