Кіріспе

Фармацевтикалық препараттар класы

Цефалоспориндер (ж/е, /s//ɛ//f//ə//l//ə/'s//p//ɔːr//ᵻ//n//, /,/k//ɛ// //, //l//oʊ// /) – β-лактамалық антибиотиктердің бір класы, бастапқыда бұрын Cephalosporium деп аталған Acremonium саңырауқұлағынан алынған. Цефамициндермен бірге, олар β-лактамалық антибиотиктердің цефемдер деп аталатын кіші тобын құрайды. Цефалоспориндер 1945 жылы ашылған және 1964 жылы алғаш рет сатылымға шығарылған.

Ашылу

1945 жылдың шілде айында итальяндық фармаколог Джузеппе Бротзу Сардиниядағы Кальяри портының жанындағы Су-Сикку теңізінде, канализациялық құбырдан шығатын жерге жақын, цефалоспорин С-ні өндіретін аэробикалық саңырауқұлақты тапты.

Құрылымы

Цефалоспоринде 6 мүшелі дигидротиазин сақинасы бар. 3-позициядағы өзгерістер көбінесе фармакологиясына әсер етеді; 7-позициядағы өзгерістер антибактериялық активтіліктің өзгеруіне ықпал етеді, бірақ бұл әрқашан солай бола бермейді.

Медициналық қолданыстар

Цефалоспориндер осы антибиотикке сезімтал бактериялар тудырған инфекцияларды профилактикалау және емдеу үшін қолданылуы мүмкін. Бірінші буын цефалоспориндері негізінен грам-оң бактерияларға, мысалы, стафилококк және стрептококкқа қарсы белсенді. Сондықтан олар көбінесе тері және жұмсақ тіндердің инфекцияларына, сондай-ақ ауруханада жұққан хирургиялық инфекциялардың алдын алуға қолданылады. Цефалоспориндердің келесі буындары грам-теріс бактерияларға қарсы белсенділігін арттырды, бірақ грам-оң микроорганизмдерге қарсы белсенділігі көбінесе төмендеді. Пациент пенициллинге аллергиясы болса да, осы антибиотик қолданылуы мүмкін, себебі бұл препараттың β-лактам антибиотик құрылымы ерекше. Препарат несеппен шығарылады. Ал "қауіпсіздік бірінші" саясаты осы мәліметтің кеңінен таралған себебі болды және оның топтың барлық мүшелеріне қатысты деп есептелді. Сондықтан, олар бұрыннан ауыр, дереу пайда болған аллергиялық реакциялары (қызба, анафилаксия, интерстициалды нефрит және т.б.) бар пациенттерге қарсы көрсетілімді деп жиі айтылатын. Дегенмен, қарсы көрсетілімді соңғы эпидемиологиялық зерттеулердің нәтижелерінде қарастыру керек, олар көптеген екінші (немесе одан кейінгі) буын цефалоспориндері үшін пенициллинмен қиылысқан реакция деңгейі айтарлықтай төмен екенін көрсетті, және зерттелген мәліметтерге сүйенсек, бірінші буынға қарағанда реакция тәуекелі едәуір жоғары емес. Британдық Ұлттық формуляры бұрын 10% қиылысқан реакция туралы жалпы ескертулер берген, бірақ 2008 жылғы қыркүйектегі басылымынан бастап, тиісті баламалар болмаған жағдайда, ауызға қабылданатын цефиксим немесе цефуроксим, сондай-ақ инъекциялық цефотаксим, цефтазидим және цефтриаксонды сақтықпен қолдануға болады, бірақ цефахлор, цефадроксил, цефалексин және цефрадинді қолданудан аулақ болу керек. 2012 жылғы әдебиеттерді шолу да үшінші және төртінші буын цефалоспориндерімен байланысты тәуекелдің минималды екенін көрсетті. Бірінші буын цефалоспориндеріндегі R1 тізбегінің ұқсастығынан туындаған тәуекел де жоғары бағаланған, ал нақты мәні шамамен 1% құрайды.

MTT бүйірлік тізбек

Бірнеше цефалоспорин гипопротромбинемиямен және этанолмен дисульфирамға ұқсас реакциямен байланысты. Оларға латамоксэф (моксалактам), цефменоксим, цефоперазон, цефамандол, цефметазол және цефотетан жатады. Бұл, осы цефалоспориндердің метилтиотетразолдық тізбегінің витамин К эпоксид редуктаза ферментін (гипопротромбинемияны тудыруы мүмкін) және альдегид дегидрогеназа ферментін (алкогольге төзбеушілікті тудыруы мүмкін) бұзуынан деп есептеледі. Сондықтан, осы цефалоспориндерді ауызбен немесе тамырға салу арқылы қабылдағаннан кейін алкоголь ішуге болмайды, ал ауыр жағдайларда өлімге әкелуі мүмкін. Цефтриаксондағы метилтиодиоксиотриазин тізбегі де ұқсас әсерге ие. Осындай құрылымдық элементтері жоқ цефалоспориндер алкогольмен қауіпсіз деп саналады.

Әрекет ету механизмі

Цефалоспориндер бактерицидтік және басқа β-лактамалық антибиотиктер сияқты, бактериялық жасуша қабырғасын құрайтын пептидогликан қабатының синтезін бұзады. Пептидогликан қабаты жасуша қабырғасының құрылымдық тұтастығы үшін маңызды. Пептидогликан синтезіндегі соңғы транспептидация қадамын пенициллинді байланыстыратын ақуыздар (PBP) жеңілдетеді. PBP-лер пептидогликан алдынғы заттарының (муропептидтер) соңындағы D-аланил-D-аланил бөлігіне байланысып, пептидогликанды байланыстырады. β-лактамалық антибиотиктер D-аланил-D-аланил бөлігін имитациялап, пептидогликанның PBP арқылы байланысуын қайтымсыз тежейді.

Қарсылық

Цефалоспорин антибиотиктеріне резистенттілік, қазіргі бар PBP компоненттерінің байланыс қабілетінің төмендеуі немесе қосымша β-лактамға сезімтал емес PBP-ні қосу арқылы дамуы мүмкін. Басқа β-лактам антибиотиктерімен (мысалы, пенициллиндермен) салыстырғанда, олар β-лактамазаларға аз осал. Қазіргі таңда Citrobacter freundii, Enterobacter cloacae, Neisseria gonorrhoeae және Escherichia coli түрлерінің кейбіреулері цефалоспориндерге төзімді. Morganella morganii, Proteus vulgaris, Providencia rettgeri, Pseudomonas aeruginosa, Serratia marcescens және Klebsiella pneumoniae түрлерінің де бірқатары әртүрлі деңгейде цефалоспориндерге резистенттілік дамытқан.

Жіктеу

Цефалоспорин ядросы әр түрлі қасиеттерге ие болу үшін өзгертілуі мүмкін. Цефалоспориндер кейде микробқа қарсы қасиеттеріне сәйкес "ұрпақтарға" бөлінеді. Алғашқы цефалоспориндер бірінші ұрпақ цефалоспориндер деп белгіленді, ал кейін кең спектрлі цефалоспориндер екінші ұрпақ цефалоспориндер деп жіктелді. Әрбір жаңа ұрпақ, көбінесе, алдыңғы ұрпаққа қарағанда грам-теріс бактерияларға қарсы күштірек әсер етеді, бірақ грам-оң бактерияларға қарсы белсенділігі төмендейді. Бірақ төртінші ұрпақ цефалоспориндері шынымен кең спектрлі әсерге ие. Цефалоспориндерді "ұрпақтарға" жіктеу жиі қолданылады, бірақ жіктеме әдетте нақты болмайды. Мысалы, төртінші ұрпақ цефалоспориндер Жапонияда мойындалмайды. Жапонияда цефаклор бірінші ұрпақ цефалоспорин саналады, ал АҚШ-та ол екінші ұрпақ болып есептеледі; ал цефбуперазон, цефминокс және цефотетан екінші ұрпақ цефалоспориндері ретінде жіктеледі.

Бірінші буын

Кефалотин, цефазолин, цефалексин, цефапирин, цефрадин және цефадроксил осы топқа жататын дәрілер.

Екінші буын

Цефокситин, цефуроксим, цефаклор, цефпрозил және цефметазол екінші буын цефемалар деп жіктеледі.

Үшінші буын

Сефтазидим, цефтриаксон және цефотаксим үшінші буын цефалоспориндерге жатады. Фломоксэф және латамоксэф оксацефемдер деп аталатын жаңа, олармен байланысты классқа кіреді.

Төртінші буын

Бұл топқа цефепим және цефиром кіреді.

Келесі ұрпақтар

Кейбір мамандар цефалоспориндерді бес, тіпті алты буынға бөлуге болатынын айтады, алайда мұндай жіктеудің клиникалық маңызы шешімді емес.

Атау беру

Бірінші буын цефалоспориндердің көпшілігі ағылшын тілді елдерде бастапқыда "ceph" деп жазылатын. Бұл әлі де АҚШ, Австралия және Жаңа Зеландияда қабылданған жазу тәсілі болып табылады, ал Еуропа елдері (Ұлыбританияны қоса) әрқашан "cef" деп жазылатын Халықаралық бейтарап атауларды (International Nonproprietary Names) қабылдады. Жаңа бірінші буын цефалоспориндері және кейінгі буындардың барлық цефалоспориндері тіпті АҚШ-та да "cef" деп жазылады.

Тарих

Цефалоспорин қосылыстары алғаш рет 1948 жылы итальян ғалымы Джузеппе Бротцу Сардиниядағы кәрізде Acremonium strictum егісінен бөліп алды. Ол осы егістер Salmonella typhi-ға, яғни қызба ауруының қоздырғышына қарсы тиімді заттар өндіретінін байқады, осы бактерияда β-лактамаза болған. Оксфорд университетінің сэр Уильям Данн патология мектебіндегі Гай Ньютон мен Эдвард Абрахам цефалоспорин С-ді оқшаулады. Цефалоспорин ядросы, 7-аминоцефалоспораникалық қышқыл (7-АСА), цефалоспорин С-ден туынды және пенициллин ядросы 6-аминопенциллин қышқылына (6-АПК) ұқсас екені анықталды, бірақ ол клиникалық қолдану үшін жеткілікті тиімді болған жоқ. 7-АСА-ның жанама тізбектерін өзгерту нәтижесінде пайдалы антибиотиктер жасалды, ал алғашқы препарат – цефалотин (цефалотин) 1964 жылы Eli Lilly and Company компаниясымен нарыққа шығарылды.