Кіріспе

Крос-лицензиялау шарты – екі немесе одан көп тараптар арасында жасалатын шарт, онда әр тарап өзге тараптарға өз зияткерлік меншігіне қатысты құқықтарды береді.

Патент құқығы

Патент құқығында өзара лицензиялық келісім – екі немесе одан көп тарап бір-біріне өздерінің иелігіндегі бір немесе бірнеше патентте көрсетілген өнертабысты пайдалануға лицензия беретін келісім. Әдетте, мұндай келісімдер сотқа жүгінуден немесе бұзушылық дауын шешуден аулақ болу үшін екі тарап арасында жасалады. Көбінесе әр тараптың патенттері нарықтағы белгілі бір тауардың әртүрлі маңызды аспектілерін қамтиды. Осылайша, өзара лицензиялау арқылы әр тарап тауарды нарыққа шығарудағы еркіндігін сақтайды. "Өзара лицензиялау" термині ешбір тарап екінші тарапқа ақшалай роялти төлемейді дегенді білдіреді, бірақ мұндай жағдайлар да болуы мүмкін. Мысалы, Microsoft және JVC 2008 жылдың қаңтар айында өзара лицензиялық келісімге келді. Осының нәтижесінде, әр тарап келісімге енгізілген патенттермен қамтылған өнертабыстарды пайдалана алады. Бұл бәсекелестікті ынталандырады, өйткені әр тарап патенттік бұзушылыққа қатысты сотқа шағымдану қаупінсіз, бір-бірінің патенттерімен қамтылған өнімдерді жобалауға мүмкіндік алады. Өзара лицензиялық келісімдерге қол қойған тараптар монополияға қарсы заңнаманы бұзбау үшін сақты болуы керек. Бұл мәселе күрделі болуы мүмкін және (Еуропалық Одаққа қатысты) Еуропалық Одақтың жұмыс істеу шартының (TFEU) 101 және 102 баптарын (басымдық жағдайды теріс пайдалану және т.б.), сондай-ақ лицензиялық директиваларды, картельдерді және т.б. қамтиды. Кейбір компаниялар патенттік өтінімдерді негізінен бәсекелестің өнімін тоқтатуға тырысудың орнына, нәтижесінде алынған патенттерді лицензиялау үшін береді. Мысалы, 1990 жылдардың басында Тайваньдың Hon Hai сияқты түпкілікті дизайнды өндірушілер АҚШ-тағы бәсекелестері оларға қарсы патенттік бұзушылық туралы сот процесін бастағаннан кейін патенттік өтінімдерін жылдам арттырды. Олар патенттерді өзара лицензиялау үшін пайдаланды. Өзара лицензиялаудың бір шектеуі – ол патенттік холдинг компанияларына қарсы тиімсіздігі. Патенттік холдинг компаниясының негізгі қызметі – ақшалай роялти алмасу арқылы патенттерді лицензиялау. Осылайша, оларға басқа компаниялардың патенттерін пайдалану құқығы қажет емес. Мұндай компаниялар көбінесе "патенттік тролльдер" деп аталады. Экономикалық әдебиеттерде жоғары капитал интенсивтігі бар компаниялар өзара лицензиялық келісімге келуге бейім екені көрсетілген.

Патент құқығы емес

Патенттік емес басқа да зияткерлік меншік, мысалы авторлық құқық және тауар таңбасы да өзара лицензиялануы мүмкін. Мысалы, әдеби туынды мен сол туындыны қамтитын антология екі баспагер арасында өзара лицензиялануы мүмкін. Компьютерлік бағдарламалық қамтамасы үшін өзара лицензия патенттік, авторлық құқықтық және тауар таңбалық лицензиялардың жиынтығын қамтуы мүмкін.