Кіріспе

Техникалық стандартты жасауға арналған патенттеу әдістемесі. Ақылға қонымды және кемсітушілік жасамайтын (RAND) шарттар, сондай-ақ әділ, ақылға қонымды және кемсітушілік жасамайтын (FRAND) шарттар деп те аталады, стандарттау ұйымдарының техникалық стандартты іске асыру үшін қажетті немесе қажет болуы мүмкін зияткерлік меншік құқығының (әдетте патент) иесінен сұрайтын ерікті лицензиялық міндеттемелерді білдіреді. Басқаша айтқанда, F/RAND міндеттемесі – стандартты белгілейтін ұйым мен стандартты негізгі патенттердің иесі арасындағы ерікті келісім. АҚШ соттары, сондай-ақ басқа да юрисдикциялардың соттары, тиісті жағдайларда стандартты іске асырушы – яғни, стандартты қызмет көрсету немесе өнім өндіру үшін пайдаланатын фирма немесе ұйым – FRAND келісімінің үшін тарап болып табылады және осы келісіммен берілген белгілі бір құқықтарға ие. Стандартты белгілейтін ұйым – әртүрлі компаниялар өндіретін құрылғылардың үйлесімділігі мен өзара іс-қимылын қамтамасыз ету үшін өзінің саласында ортақ стандарттарды белгілейтін салалық топ. Патент, стандартты белгілейтін ұйым патент қамтыған технологияны қабылдайтын стандартты белгілеген кезде стандартқа қажетті болып табылады. Көптеген елдердің заң жүйелерінде патент иесіне өнертабысты жасаудан, пайдаланудан, сатудан немесе импорттаудан басқаларды тыйым салуға айрықша құқық берілгендіктен, стандартты белгілейтін ұйым патент иесінен патенттелген технологияны өз стандартына қосуға рұқсат алуы керек. Сондықтан, ол патент иесінен өзінің стандартты негізгі патенттерін FRAND шарттарында лицензиялауға дайын екенін нақтылауын сұрайды. Егер патент иесі талап бойынша стандартқа қажетті патентті лицензиялаудан бас тартса, онда стандартты белгілейтін ұйым осы технологияны стандарттан шығарып тастауы керек. Осы тұрғыдан алғанда, FRAND міндеттемесі патент иелерінің жеке мүдделерін және стандарттау ұйымдарының қоғамдық мүдделерін үйлестіруге қызмет етеді. Көптеген ғалымдар осы тақырыптар туралы, сондай-ақ F/RAND шарттары бойынша лицензиялауға қатысты түрлі заңдық және экономикалық мәселелер туралы жазды.

F/RAND келісімшарт ретінде

Стандартты белгілейтін ұйымдар әдетте өздері қабылдаған стандарттарға қатысты патенттік құқықтардың иелігін реттейтін саясатты қабылдайды (патенттік саясат). АҚШ-та патент иесінің патенттік саясатты ұстануға келісімі заңды түрде міндетті келісімшарт құрайды, өйткені Тоғызыншы округтің апелляциялық соты Microsoft v. Motorola ісінде осылай шешім шығарды. Ең көп таралған саясаттың бірі – патент иеленушіден өз патенттелген технологиясын стандартқа енгізуге ерікті түрде келісетінін талап ету, содан кейін ол технологияны «ақылға қонымды және кемсітпейтін шарттарда» (RAND) немесе «әділ, ақылға қонымды және кемсітпейтін шарттарда» (FRAND) лицензиялау. Екі термин көбінесе бір-бірімен алмастырылады; FRAND Еуропада, ал RAND АҚШ-та жиірек қолданылады. Мұндай міндеттеме болмаса, мүшелер стандартқа тән монополиялық билікті пайдаланып, бәсекеге зиян келтіретін, әділетсіз, орынсыз және кемсітуші лицензиялау шарттарын тануы мүмкін, бұл олардың салыстырмалы позициясын арттыруға әкеледі. Екінші жағынан, сарапшылар FRAND міндеттемесі стандарт үшін маңызды болатын патент иесіне оның технологиясы стандартқа қосқан қосымша құндылығы үшін тиісті өтемақы алатын авторлық төлемдерді алуға мүмкіндік беретінін атап көрсетеді. Патенттелген технологияны әзірлеу әдетте зерттеуге маңызды инвестицияларды талап етеді, және технологияны стандартқа енгізу – патент иесі осы инвестицияны қайтарып алудың және өнертабысын ақшалайландырудың жалғыз жолы емес. Мысалы, патент иесі бұл өнертабысты эксклюзивті пайдалану немесе эксклюзивті лицензия беру арқылы ақшалайландыруға құқылы. Технология иелерінің стандартты белгілейтін ұйымға өз технологияларын жеткілікті роялтиге уәдесіз ұсынуға ынтасы жеткіліксіз болуы мүмкін. F/RAND роялтисінің уәдесі осы мәселені шешеді: патент иесі әдетте өз технологиясын стандартқа енгізуге келіседі, осылайша оның технологиясын эксклюзивті пайдаланудан немесе эксклюзивті лицензиядан бас тартады, ал оның орнына ақылға қонымды роялтилер түрінде тиісті өтемақы алатынына кепілдік алады. 2013 жылы FRAND міндеттемелері 2003 жылға қарағанда сот шешімдері мен ғылыми мақалаларда 10 есе көп кездесті.

Шығынсыз тарату схемаларын қоспағанда

RAND шарттары өндіруші тегін таратуға шешім қабылдауы мүмкін және үшінші тараптар одан әрі көшірмелер жасауы мүмкін материалдық емес тауарларды қамтымайды. Мысалы, патенттік лицензия талап ететін бейне форматқа қолдау қосуды қалайтын және тегін таратылатын бағдарламалық жасақтаманы қарастырайық. Егер лицензия әр көшірме үшін өте шағын төлемді талап етсе, бағдарламалық жоба лицензияны пайдалана алмайды. Лицензия "(F)RAND" деп аталуы мүмкін, бірақ шарттары еркін бағдарламалық қамтамасыз ету және тегін бағдарламалық қамтамасыз ету сияқты материалдық емес тауарлардың толық санатын кемсітеді. Бұл дискриминацияның түрі лицензияланған стандарттың толыққанды іске асырылуына ғана қатысты болуымен, пайдалануды белгілі бір салалармен шектеумен немесе қайта таратуға тыйым салумен сипатталатын жалпы лицензиялық шарттардың салдарынан да туындауы мүмкін. The Free Software Foundation мұндай "(F)RAND" лицензияларының өзінен-өзі кемсітуші екенін көрсететін "тек бірыңғай төлем" (UFO) терминін ұсынады.

Қатысушы лицензиялар

RAND лицензиясына қатысты RAND Z (роялти төлемі жоқ RAND) немесе RAND RF (роялтисіз RAND) лицензиялау бар, онда компания технологияны ақысыз лицензиялауға уәде береді, бірақ оны іске асырушылар лицензия берушінің рұқсатын алуы тиіс. Лицензия беруші осы келісімнен табыс таппауы мүмкін, бірақ ол кейбір өнімдерді тоқтатуға, немесе өзаралық қарым-қатынас талап етуге, немесе лицензиялау процесін ұзаққа созу сияқты, одан да нәзік әрекеттер жасауға құқылы.

Келіссөздер процесі

FRAND лицензиясы алу бойынша келіссөздер патент иесінен және болашақ патент алушыдан талаптар қояды. Осы келіссөздердің шарттары Германия сот практикасында Orange Book стандартына қатысты бір істе белгіленген, және осы шарттар лицензиялық келіссөздерде көбінесе қолданылады. 2015 жылы Еуропалық сот Huawei v ZTE (C170/13) ісінде FRAND лицензиялық шарттарын түсіндірді, бұл Orange Book стандартынан айқын түрде өзгеше.