Кіріспе

Тама өзені (жап. 多摩川) – Хонсю аралындағы Яманаси, Канагава және Токио префектураларындағы маңызды өзен. Жапон үкіметі оны 1-санаттағы өзен деп ресми түрде жариялаған. Оның ұзындығы шамалы және кең алабы бар. Өзен Үлкен Токио аймағынан өтіп, Токио және Канагава префектураларын бөліп тұратын шекара бойымен ағады. Токиода өзеннің жағалауларында саябақтар мен спорт алаңдары орналасқан, сондықтан ол пикниктерге танымал орын.

Курс

Таманың бастауы Яманаши префектурасының Кошу аймағындағы Касатори тауында. Одан ол шығысқа қарай таулы Батыс Токиоға ағып, онда Огочи бөгеті Окутама көлін құрайды. Бөгеттен төмен ағысында Тама деп аталады және Чичибу Тама Кай ұлттық паркі арқылы шығысқа қарай Өме қаласына қарай ағады. Содан кейін Тама төбелері мен Мусашино террасасы аралығында оңтүстік-шығысқа қарай ағып, Хамурада 1653 жылы Тамагава ағайындары Эдоға (қазіргі Токио) су жеткізу үшін салған тарихи Тамагава су құбырының бастауы орналасқан. Өзен ағысымен төмен қарай Токио мен Канагава префектурасының Кавасаки қаласы арасындағы шекараны құрайды. Оның аузы, ауыр индустрияланған Токио шығанағында, Ханеда әуежайының жанында орналасқан.

Су тасқыны

Тама өзені су тасқынына өте бейім және тарих бойында айналасындағы аймақтарға зор қиындықтар келтірген. Кейде өзеннің арнасы ірі су тасқындарынан кейін өзгеріп, бұрыннан бар елді мекендерді екіге бөліп тастаған. Осының салдарынан, өзеннің екі жағасындағы жер аттары бірдей болатын бірнеше жер бар, мысалы, Тодороки. Қазіргі арнасы 1590 жылғы су тасқыны нәтижесінде қалыптасқан. Жүздеген жылдар бойы бөгеттер орнатылған, бірақ тарих барысында су тасқыны оларды көп рет бұзып өткен. 20 ғасырдың басында жүргізілген ауқымды инженерлік жобалар су тасқынынан келтірілетін зиянды едәуір азайтты, алайда 1974 жылғы тайфун кезінде Комаэдегі бөгет су астынан жарылып, 19 үйді шайып кетті. 1974 жылдан бері бөгеттер қайта бұзылмаған. 1990 жылдан бері бөгеттерді жаңарту жұмыстары жүріп жатыр. Жапониядағы көптеген ірі өзендердегідей, бөгеттер өзеннен біршама қашықта салынған, артық судың ағуына мүмкіндік беру үшін. Бөгеттер мен өзен арасындағы кеңістік шөп және бұталармен жабылған, ол жасыл белдеу және кең ашық алапты құрайды, көптеген жерлерде ойын алаңдары ретінде пайдаланылады. Бұл қосымша кеңістікке қарамастан, 2019 жылдың қазан айында «Хагибис» тайфунынан туған су тасқыны Кавасаки қаласының Мусаси Косуги станциясы мен айналасындағы аудандарды су басып, инфрақұрылымға зиян келтіріп, электр қуатының тоқтауына себеп болды.

Жабайы табиғат

Соғыстан кейінгі қарқынды урбанизация айналасындағы аумақтардың Тама өзеніне тигізген зияны зор болды, 1950 жылдардан бастап қалалық аймақтардағы су сапасы күрт төмендеп, көптеген түрлер үшін өмір сүруге жарамсыз болды. Ластануды бақылау шаралары және өзеннің жабайы табиғатты қорғау аймағы ретінде ресми түрде жариялануы көптеген түрлердің қайта оралуына әкелді. Карп, көкжаңбырлы алабұға, вишнялы лосось, ивана (шар), угуи (үлкен қабыршақты қызыл балық) және аю Тама өзенінде жеткілікті мөлшерде қоныстанды, бұл жоғары ағыста шектеулі коммерциялық балық аулауға мүмкіндік береді. Жақында бөгеттерге балық өтетін құрылғылар орнату арқасында аюдың жоғары ағысқа қарай көшіп кету саны күрт өсті. Өзенде лоуш сияқты басқа балықтар, сондай-ақ қабылдақтар, тасбақалар және рактер де мекендейді. Жапон құсқарлары, балықшы, аққұйрық, шығыс нүктелі үйрек, сұр қасқыр, кішкентай ақ қасқыр, жапондық ақкөз, мандарин үйрек және қарабас шағалалар өзенде жиі кездесетін құстардың қатарында. 1969 жылы өзенді жабайы табиғатты қорғау аймағы деп жариялағаннан кейін, үйректердің түрлі-түрлі нұсқалары қайта оралды. Бөгеттер мен өзен арасындағы жасыл кеңістіктер қосымша жануарлар дүниесін тартады. 2002 жылдың жазында Маруко көпірінің жанында Тама өзенінде алғаш рет байқалған, әдетте арктикалық еркек сақалды итбалық Тама-чан бүкіл елде кеңінен танымал болды. Соңғы жылдары Тама өзенінде қызылқұлақты бақалар және пираньялар сияқты тропикалық балықтарды қоса алғанда, жергілікті емес түрлердің саны артты. Глобальдық жылыну және сарқырама суларды тазарту станцияларынан шығатын қалдық сулардың салдарынан өзен суының температурасының жоғарылауы тропикалық балықтардың өмір сүруіне мүмкіндік берді деп есептеледі. Осы жоғары температуралар иелері тастап кеткен тропикалық балықтардың суық жапондық қыстарында аман қалуына мүмкіндік береді. 2000 жылдардың басында Мицуаки Ямасаки атты Кавасаки тұрғыны иелері өзенге тастайтын үй жануарлары үшін "балық панасы" құрды. Өзен бойында көптеген қаңғыбас мысықтар өмір сүреді.

Үйсіздер

Кейбір баспанасыз адамдар Тама өзенінің жанында тұрады.

Демалыс

Токионың шетінде орналасқан бұл өзен каякпен жүзуге танымал орын. Жапонияның ұлттық слалом каяк жарыстары Митакеден өтетін Тама өзенінде өткізіледі. Токиоға жақындығының арқасында, өзеннің бұл бөлігі ақ су рафтингі мен гидроспидинг спортын дамытудағы маңызды орынға айналуда. Компаниялар көктемнің басынан күзге дейін қызмет көрсетеді. Митаке маңындағы өзен төсегіндегі тастар Токионың танымал альпинистік (боулдеринг) орындарының бірі болып табылады. "Нинджа тасы" және "Deadend" сияқты тастарда Жапониядағы белгілі жартасты қиындықтарды кездестіруге болады. Өзен бойында төмен қарай жылғанда, екі жағалауда спорт алаңдары орналасқан. Көптеген командалар бейсбол, футбол және регби сияқты түрлі спорттарды ойнап, жаттығуларын жүргізеді. (Осы өзеннің атымен аталған "Тамариба клубы" атты регби клубы да бар.) Қаладан өтетін өзеннің бойында көптеген ойын алаңдары, саябақтар мен гольф алаңдары да кездеседі. Велосипед жолы мен жүгіру жолы Токио қаласының бойымен өзеннің сағасына дейін, Токио шығанағына қарай созылып жатыр.

Қайта дамыту

Тама өзенінің екі жағындағы аймақтар көбінесе қала шетіндей болған, арасында бірнеше төмен және орта биіктіктегі кеңсе ғимараттары орналасқан. 2000 жылдардың соңына дейін жоғары қабатты ғимараттар дерлік болған жоқ, Токиодағы екі онжылдыққа созылған жылжымайтын мүлік көпіршігінің күйреуімен бұл өзгерді. Екі жолды теміржолдың салынуы, желілердің ұзартылуы және тікелей қатынайтын пойыздардың қосылуы арқасында жолаушылар тасымалының артуы жағдайды өзгертті. Футако Тамагава және Мусаси Косуги станцияларында көкжиек айқын түрде өзгерді, сонымен қатар Кейо Тамагава станциясынан төмен қарай да жаңа құрылыстар пайда болуда, себебі қалалық жайлылық пен кең өзен жағалауының үйлесімі Токионың әдетте тығырыққа тіреген қалалық кеңістігінде сирек кездесетін мүмкіндік.

Популярлы мәдениет пен БАҚ-та

Resident Evil видео ойынының бастапқы FMV-сынан (Жапонияда "BIOHAZARD" деп аталады, осы жерде барлық FMV көріністерінің бастапқы әзірленуі мен түсірілімі өтті) алынған тікелей түсірілген түнгі көріністер 1995 жылдың тамыз айының соңы/қыркүйек айының басында Токиодан шамамен 20 шақырым (12.4 миль) қашықтықта, Тама өзенінің жағасында, жағалаудың тығыз шөпті бөліктерінде түсірілді. Тамадағы түсірілім шамамен 12 сағатқа созылды және келесі күні сағат 17:00-ден 05:00-ге дейін жалғасты. 1089 Тама астероиды Тама өзенінің құрметіне аталған.