Кіріспе
АҚШ Виргин аралдарының астанасы Шарлотта Амали (/'ʃɑr/l/ə/t/ /ə/m/ɑː/l/i/ /ə/) / SHARlət əMAHlee) – АҚШ Виргин аралдарының астанасы және екінші ірі қаласы. 1666 жылы Taphus (дания тілінде «шарапхана» немесе «сыра залы» деген мағына береді) деген атпен құрылған. 1691 жылы қала Дания патшайымы Шарлотта Амалияның құрметіне Шарлотта Амалия деп аталды. Бұл жерде бір кезде қарақшылардың тығыры болған терең су айлағы бар, қазір Кариб теңізіндегі круиздік кемелердің ең көп тоқтайтын портының бірі, жыл сайын шамамен 1,5 миллионнан астам круиздік кеме жолаушысын қабылдайды. Хассель аралымен қоршалған айлақта кеме тоқтату және жанармай құю жабдықтары, машина жасау шеберханалары мен кеме құрылыс орындары бар. 1966 жылға дейін АҚШ-тың су асты кемелерінің базасы болды. Қала ғасырлар бойы қоныстанған жер. Христофор Колумб 1493 жылы келген кезде бұл аймақта карибтік, аравак, сибони және таино тайпалары тұрған. Қала Сент-Томас портының басында орналасқан. 2010 жылы қала халқы 18 481 адамды құрады, бұл оны Виргин аралдары архипелагындағы ең ірі қалаға айналдырды. Қаладан әр апта сайын жүздеген паром мен яхталар өтеді. Қала даниялық отаршылдық сәулетімен, ғимараттар құрылысымен және тарихымен танымал. Қаланың көптеген көшелері мен орындарының атаулары дания тілінен алынған. Шарлотта Амалияда тарихи маңызы бар ғимараттар бар, соның ішінде АҚШ-тағы екінші ең көне синагога – Сент-Томас синагогасы және Фредерик лютеран шіркеуі. Қаланың қарақшылар тарихы бай, әсіресе Көксақал туралы аңыздар мен Қарақалпақ (Эдвард Тич) туралы деректер мен әңгімелер көп. 17 ғасырда даниялықтар қарақшылармен байланысты Қарақалпақ сарайы мен Көксақал сарайын салған. Қарақалпақ сарайы – АҚШ-тың ұлттық тарихи ескерткіші. Тағы бір танымал туристік орын – Виргин аралдарындағы ең көне құрылыс – Форт Кристиан. Бостандық қоңырауының көшірмесі мен азат болған құлдың конькиді үрлеген бейнесі Эмансипация паркінде орналасқан, бұл ұлттық мақтаныш пен туристік орын. АҚШ Виргин аралдарының қалған бөлігі сияқты, Шарлотта Амалияда жергілікті басқару жоқ және тікелей аумақтық үкімет тарапынан басқарылады. Дегенмен, оның шекарасы Виргин аралдары кодексімен белгіленген және АҚШ халық санағы бюросы оны қала ретінде мойындайды.
Charlotte Amalie (/'//ʃ//ɑr//l//ə//t// //ə/'/m//ɑː//l//i//(//ə//)/ SHARlət əMAHlee(ə)), located on St. Thomas, is the capital and the 2nd largest city of the United States Virgin Islands. It was founded in 1666 as Taphus (meaning 'tap house' or 'beer hall' in Danish). In 1691, the town was renamed to Charlotte Amalie after the Danish queen Charlotte Amalie of Hesse Kassel (1650–1714). It has a deep water harbor that was once a haven for pirates and is now one of the busiest ports of call for cruise ships in the Caribbean, with about 1.5 million plus cruise ship passengers landing there annually. Protected by Hassel Island, the harbor has docking and fueling facilities, machine shops, and shipyards and was a U. S. submarine base until 1966. The Town has been inhabited for centuries. When Christopher Columbus arrived in 1493, the area was inhabited by Caribs, Arawaks, Ciboney and Taíno native peoples. It is on the southern shore at the head of Saint Thomas Harbor. In 2010 the City had a population of 18,481, which makes it the largest city in the Virgin Islands Archipelago. Hundreds of ferries and yachts pass by the Town each week. The City is known for its Danish colonial architecture, building structure and history. Dozens of streets and places throughout the City have Danish names. Charlotte Amalie has buildings of historical importance including St. Thomas Synagogue, the second oldest synagogue in the United States, and Frederick Lutheran Church. The Town has a long history of pirates, especially myths of Bluebeard, and facts and stories of Blackbeard (Edward Teach). In the 17th century, the Danes built both Blackbeard's Castle and Bluebeard's Castle attributed to the pirates. Blackbeard's Castle is a U. S. National Historic Landmark. Another tourist attraction is Fort Christian, the oldest standing structure in the Virgin Islands Archipelago. A copy of the Liberty Bell and freed slave blowing a conch shell are in Emancipation Park, which is both a source of national pride and a tourist attraction. Like the rest of the U. S. Virgin Islands, Charlotte Amalie has no local government and is directly administered by the territorial government. However, it has boundaries defined by the Virgin Islands Code and is recognized as a town by the U. S. Census Bureau.
Атауы
Данияның Батыс Үнді аралдарынан бұрын (1754–1917), қала көптеген сыраханалары үшін Тафус деп аталды. Taphus – дания тіліндегі сөз және тікелей "сыра үйі", "сыра залы" немесе (әдетте сөзбе-сөз) "краны бар үй" деп аударылады. 1691 жылы қала Дания королі Христиан V-нің әйелі, Гессен-Кассельдік Шарлотта Амали (1650–1714) құрметіне Шарлотта Амали деп аталып, құрметті атау алды. 1921–1936 жылдар аралығында АҚШ қала атауын Сент-Томас деп өзгертті. 1936 жылы астана ресми түрде Шарлотта Амали деп танылды.
Ерте тарих
Жаңа әлемге екінші сапарында Христофор Колумб қазіргі Америка Құрама Штаттарының Виргин аралдарында тұратын жергілікті американдықтармен кездесті. Археологиялық жазбалар аралдарда таино, аравак, калинаго/кариб және сибони сияқты жергілікті халықтардың өмір сүргенін көрсетеді. Олардың бір бөлігі қазіргі Шарлотта Амалиде шағын балықшылар елді мекендерінде тұрды. Американың көп бөлігінде болғандай, еуропалықтар келгеннен кейін жергілікті тұрғындар аурудан салыстырмалы түрде жылдам қайтыс болды. Испания бастапқыда Пуэрто-Рико және басқа Кариб аралдарына көбірек назар аударғандықтан, Сент-Томас ұзақ уақыт бойы қорғанышсыз қалды, Шарлотта Амалидің жабық шығанақтарында Қарақасқа сияқты қарақшылардың, сондай-ақ теңізшілер мен еуропалық қоныс салушылардың тоғысуы жиі болды.
17 ғасыр
Данияның Батыс Үндістан компаниясы 1671 жылы король Кристиан V плантацияларды қамтамасыз етуді шешкеннен кейін Шарлотта Амалияға жарлық берді. 1672 жылы Дания үкіметі Шарлотта Амалиядағы Сент-Томас портында Кристиан бекінісінің құрылысын бастады. 1675 жылы даниялықтар бекіністің батыс жағында, су жиегіне жақын төрт паб салды. Дания үкіметі плантацияларда жұмыс істеу үшін сотталғандарды жіберді, бірақ көп ұзамай көрші аралдардан келген қоныс тебушілерге қоныстануға және Африкадан құлдарды әкелуге рұқсат берді. 1680 жылы ақ еуропалық қоныс тебушілерге қарағанда қара африкалық құлдардың саны көп болды. Жақын орналасқан Уотер және Бак аралдары қала үшін мал жаюға арналған жерлер болды, ал Тафус 1691 жылы король Кристиан V-нің әйелінің құрметіне Шарлотта Амалия деп аталды. Бұл Виргин аралдары архипелагының басты порты болды және бүгінгі күні негізгі тас жол болып табылатын бір жолмен 50-ге жуық плантациямен байланысты болды.
18 ғасыр
18 ғасырдың басында Таун қаласында 3000-нан астам ақ түсті қоныс аударушылар тұрды, ал қант өндірісі мен құл саудасы экономиканың негізгі тірегі болды. 1754 жылы Дания үкіметі архипелагты тікелей басқаруды қалағаннан кейін, астана Шарлотта Амалиден Сент-Круа аралындағы Кристианстедке көшірілді. Бұл Таундағы экономиканың құл саудасы мен ауыл шаруашылығынан жалпы саудаға өтуіне әкелді. Саудагерлер соғысып жатқан елдерге қару-жарақ пен ром сату арқылы пайда табуға мүмкіндік алғандықтан, бұл қаланың өсуіне кедергі келтірмеді. 1764 жылы король Фредерик V Шарлотта Амалияны еркін порт деп жариялады, соның арқасында қала Кариб теңізіндегі ең қарбалас портына айналды. 1770-ші жылдардағы Америка революциясы қала үшін жақсы хабар болды, себебі бұл жергілікті кәсіпкерлер үшін өркендеген кезең болды. Қала Еуропа, Африка және Кариб теңізінен келген иммигранттармен толтыра бастады, олардың көпшілігі Кіші Антиль аралдарының басқа аралдарынан келгендер еді. 1778 жылға қарай Дания үкіметі қаланың жанындағы екі төбенің басына Көкжабақты және Қаражабақты салып, әскери бекінісін нығайтты. Қала еркін порт ретінде гүлденді, ал АҚШ, Дания, Сефард, Германия, Франция, Ұлыбритания, Италия және Испания импорттау фирмалары мұнда жұмыс істеді. 18 ғасырдың соңында АҚШ-тың негізін қалаушы әкесі және болашақ АҚШ Конституциясының авторы Александр Гамильтон қаланың өте бай екенін айтып, "алтын дөңгелек арбаларда көшелермен жылжыды" деген қорытынды жасады. Бір кезде Данияның Батыс Индия аралдарындағы Шарлотта Амалия қаласы Дания патшалығында Копенгагеннен кейінгі екінші ірі қала болды.
19 ғасыр
Батыс Үндістан саудасының үлесі 1800 жылдардың басында осы порт арқылы өсе бастады, ал бу кемелерінің пайда болуы Шарлотта Амалиді Солтүстік және Оңтүстік Америка арасында қатынайтын кемелер үшін қолайлы көмір станциясына айналдырды. 1804 жылы Шарлотта Амалиде қатты өрт болды, оның салдарынан қаланың 1200-ден астам үйі мен дүкені қирады. 1805 және 1806 жылдары тағы екі өрт орын алып, тығыз орналасқан қала тағы мыңдаған ғимараттан айырылды. Жақын орналасқан аралдар көмірді тікелей өндірушілерден импорттауды бастады, ал Шарлотта Амали 1800 жылдардың басында саудадан шеттетілді. 1848 жылы құлдықтың жойылуы Шарлотта Амалидің коммерциялық маңызын азайтып, қала Кариб аймағының көп бөлігі сияқты ауыр экономикалық дағдарысқа ұшырады. 1860 жылдардың басында Американдық Азамат соғысы кезінде қала Конфедерация порттарының федералдық блокадасын бұзуға тырысқан кемелер үшін контрабандалық орталыққа айналды. Порттың контрабандадағы табысын мойындап, Дания үкіметі 1871 жылы архипелагтың астанасын Шарлотта Амалиге қайтару туралы шешім қабылдады. 1800 жылдардың екінші жартысында мыңдаған адамның өмірін қиған холера эпидемиясы да орын алды. АҚШ-тың құрамына енбеген аумақ ретінде, АҚШ Виргин аралдары Кариб теңізінде сәнді демалыс немесе екінші үй іздеген АҚШ азаматтары үшін қолайлы орынға айналды. 20 ғасырдың ортасында курорттар салына бастады және АҚШ-тан Шарлотта Амалиге тікелей рейстердің көбеюі туризмді дамытты. 20 ғасырдың соңғы жартысында Шарлотта Амалиде экономикалық өсім болды, бұл АҚШ аумағы болуымен және АҚШ туризмінің өсуімен байланысты. Туризм экономиканың өсуіне ғана емес, сонымен қатар тарихи ғимараттар мен үйлерді сақтауға және қайта жаңартуға әкелді. Көптеген ежелгі коммерциялық ғимараттар мейрамханалар мен дүкендерге айналдырылды. 1980 және 90 жылдары көптеген ғимараттар 200 жыл бұрынғы түріне келтірілді. Туристік индустрия аралда гүлденіп, АҚШ Виргин аралдарының экономикасын дамытты, бірақ таулы жерлердегі тегіс жердің шектеулі болуы Шарлотта Амалидің экономикалық және халық санының өсуін шектейді. 1960 жылдары Кариб теңізінің көк суларына қарап тұрған төбедегі үйлердің салынуы да кең таралды.
География
Сент-Томас аралының оңтүстік жағалауында, таулы Сент-Томас аралының ортасында орналасқан Шарлотта Амали, шығыста круиздік кемелер тоқтаған Хавенсайт ауданынан бастап, батыста Франктаун және Су базасы аудандарына дейін Сан-Томас портының бойымен шамамен 1,5 миль (2 км) созылады. Даниялық Кристиан фортының қызыл қабырғалары, Эмансипация бағының кең ашық кеңістігі және Саудагерлер базары – Ескі қаланың орталығы. Қаланың көптеген тарихи ғимараттары мен кәсіпорындары Эмансипация бағының солтүстігіндегі Үкіметтік төбенің беткейлерінде орналасқан. Бұл "Конгендер ауданы". Батысқа қарай, Waterfront Dr және Dronningens Gade (Басты көше) арасындағы аумақты алып жатқан, әрқайсысы дүкендерге және қалалық сауда орталықтарына айналған отарлық қойма ғимараттарымен қатарласқан ондаған далалар бар. Уотер аралы мен Хассель аралының шыңдарымен қорғалған Сент-Томас порты аралдың ішінде терең ойыс жасап, бұғаз 457 метрге дейін көтерілген қарау тұрақтарынан көріністер ашылады, мысалы, Дрейк ордасынан. Шарлотта Амали француз төбесі (Foretop Hill), Берг төбесі (Maintop) және Үкіметтік төбе (Mizzentop) деп аталатын үш төменгі жанартау тілшегіне салынған.
Демография
2010 жылғы АҚШ халық санағы бойынша Шарлотта Амалидің халқы 18 481 адамды құрады. Халықтың 76,2 пайызы – афро-карибтік, ал 13,1 пайызы – еуропалық нәсілді. Шамамен бір пайызы азиялық текті.
Дін
CIA Әлемдік фактілері бойынша, халықтың 95 пайыздан астамы өзін христиан деп жариялайды. Олардың 42 пайызы баптист, 34 пайызы католик және 17 пайызы епископалшыл.
Тілдер және сауаттылық
Халықтың 95 пайызы сауатты. Ағылшын тілі ресми тіл болғанымен, көпшілік Виргин аралдары креол тілінде сөйлейді, ол стандартты ағылшын тілінен көп жағынан өзгеше. Виргин аралдары креол тілі күнделікті жағдайда қолданылады, ал стандартты АҚШ ағылшын тілі (Виргин аралдарына тән акцентпен айтылады) әдетте мектепте, жұмыста және ресмирақ сөйлесулерде қолданылады. Көптеген үлкен балалар мен ересектер Виргин аралдары креол тілінен АҚШ ағылшын тіліне оңай көше алады. Қала халқының 16,8 пайызы испан тілінде, ал 6,6 пайызы француз патоисінде сөйлейді. Испан тілі Пуэрто-Рико (АҚШ) және Доминикан Республикасынан келген көшпендердің арасында таралған, ал креол тілі Сент-Бартелеми, Доминика және Гаитиден келген иммигранттар қолдайды. Голланд және Папьяменто тілдерін Саба, Аруба, Сент-Мартен және Кюрасаодан келген иммигранттар пайдаланады.
Экономика
Экономикасы туризмге, қолөнерге, зергерлік бұйымдарға, ром, бау-ром және джем өндірісіне негізделген. АҚШ Виргин аралдарының саяси астанасы болғанмен қатар, қала АҚШ Виргин аралдарының портының астанасы болып табылады. Шарлотта Амали Кариб теңізіндегі үшінші ең танымал круиздік кемелердің тоқтау орны болып саналады. Кез келген күні портында он бірге дейін круиздік кеме болуы мүмкін, бірақ көбінесе олардың саны шамамен бесеуді құрайды.
Туризм
Жыл сайын шамамен 1,5 миллионнан астам круиздік кеме жолаушылары келеді. Туристік нысандар қатарына Қара сақалдың қамалы кіреді, ол қаладағы ең көп таралған көрікті жерлердің бірі, Көк сақалдың қамалы, 17 ғасырдағы Форт Кристиан, жасыл және ерекше Заң шығарушы ғимарат, 99 сатылы баспалдақ, Эмансипация бағы, Базар алаңы, Жеті арка мұражайы, Сент-Томас синагогасы, Фредерик лютеран шіркеуі және Вейбель мұражайы. Туристер әдетте Сирил Э. Кинг халықаралық әуежайы арқылы ұшақпен келеді, ол Шарлотта Амали қаласының батысында орналасқан, немесе Хэйвенсайттағы круиздік кеме портына тоқтау жасайды. 21 ғасырда Шарлотта Амали Пуэрто-Рикодағы Сан-Хуанға жақындығының арқасында пайда тапты, онда үлкен ұшақтардан келген жолаушылар Шарлотта Амалиге 30 минуттық рейстің ұшағына ауыса алады. Қала сонымен қатар АҚШ және Ұлыбритания Виргин аралдарындағы басқа аралдарға сапардың бастапқы нүктесіне айналды. Осы ғасырда Шарлотта Амалиядан Сент-Круа, Сент-Джон және Тортолаға жыл сайын көбірек жылдам паромдар жүріп тұрады. Ішкі портың батыс жағында гидросамолет тұрағы орналасқан; ұшақтар жолаушыларды Сент-Круаға апарады. Салықсыз саясатының арқасында, аймақ кейде "дүниежүзілік салықсыз астана" деп аталады. Шарлотта Амалиде Кариб теңізіндегі кез келген жерден гөйшік дүкендер мен парфюмерия сатушылар көп, және ол ашық аудандағы саудасымен танымал. Негізгі көшеде (Дроннингенс-Гаде) Тиффани, Брайтлинг, Ролекс және Fresh Produce сияқты көптеген ірі дүкендер орналасқан. Havensight және Crown Bay доктері басқа сауда орындары болып табылады, круиздік кеме доктеріне жақын орналасқан көптеген дүкендер бар. Дроннингенс-Гаде бойында 400-ден астам дүкен бар, олардың көпшілігі зергерлік бұйымдар сатады, ал Havensight сауда орталығында олардың көп бөлігі орналасқан. Батыс жағы (Странд Гадемен қиылысқан жерде) "Базар алаңы" деп аталады. Бұрын Кариб бассейніндегі ең ірі құл сауда аукционының орны болған бұл жер бүгінде ашық ауадағы дүкендер жиынтығы, онда жергілікті шаруалар мен бағбандар өз өнімдерін сату үшін жиналады.
Мәдениет
Мәдениет американдық (АҚШ) әлеуметтік-экономикалық белсенділік пен африкалық/латындық Кариб мәдениетінің қосындысы, сонымен қатар Дания отаршылдық тарихының ықпалы бар. Қалада американдық жылдам тамақ желілері де, тек Кариб асүйін ұсынатын жергілікті мейрамханалар да кездеседі. Азық-түлік дүкендерінде АҚШ-тан әкелінген тауарлармен қатар, ром сияқты жергілікті өнімдер де бар. Теңіз өнімдері мен жергілікті өнімдерді ашық базарларда табуға болады.
Данияның ықпалы
Дания королі Кристиан V-нің әйелінің құрметіне Шарлотта Амали деп аталған, Данияның ықпалы зор. Бұл мұра бүгінгі Шарлотта Амалиде әртүрлі жолдармен көрініс береді. Даниялықтар қамалдар, зираттар, шіркеулер, бекіністер, қалалық үйлер, қант фабрикалары және плантация үйлерін қалдырды, олар бүгінге дейін сақталған. Көптеген географиялық атаулар дания тілінде сақталған, сондай-ақ көптеген жергілікті тұрғындардың тегі Даниямен байланысты. Ең көп қолданылатын тіл – Виргин аралдары креол тілінде Дания тілінен қалған көптеген сөздер мен тіркестер бар. Мысалы, "skål" (тост), "berg" (тау) және "frikadeller" (шалқандастар) сияқты Дания сөздері жиі қолданылады. Көптеген тарихи отаршылдық архитектуралық ескерткіштер әлі де тұр және "көше" деген сөз көбінесе Дания тіліндегі "gade" аудармасымен аталады. Шарлотта Амали Кариб аймағындағы отаршылдық ғимараттардың ең ірі жиынтығына ие. Сондай-ақ, Шарлотта Амали орта мектебі аймаққа қызмет көрсетеді. Шарлотта Амалиде орналасқан Виргин аралдары университеті 1962 жылы құрылды.