Кіріспе
Паго-Паго – Америка Самоасының астанасы. Ол Америка Самоасының басты аралы Тутуиладағы Маопутаси округінде орналасқан. Паго-Паго Оңтүстік Тынық мұхитындағы ең терең табиғи терең су порттарының бірі болып табылады, жел мен толқындардан қорғалған және стратегиялық маңызға ие. Бұл порт Оңтүстік Тынық мұхитындағы ең жақсы қорғалған порттардың бірі, бұл Америка Самоасына балықты өңдеу үшін тиеуді жеңілдететін табиғи артықшылық береді. Паго-Пагоға түскен балықтың жалпы құны жылына шамамен 200 миллион долларға жетеді, бұл АҚШ-тың кез келген штатының немесе аумағының портындағы көрсеткіштен жоғары. Паго-Паго – Америка Самоасындағы жалғыз заманауи қалалық орталық және негізгі порты. Сондай-ақ, мұнда Америка Самоасының аумақтық үкіметі, барлық өнеркәсіп және сауданың көп бөлігі орналасқан. Үлкен Паго-Паго қалалық аймағы Паго-Паго портының бойында жатқан бірнеше ауылдарды қамтиды. Ауылдардың бірінің өзі Паго-Паго деп аталады, және 2010 жылы оның халқы 3656 адамды құрады. Оған кіретін ауылдар: Утулей, Фагатого, Малалоа, Паго-Паго, Сатала және Атуу. Фагатого – қаланың орталық бөлігі, «қала» деп аталады, және заң шығарушы орган мұнда орналасқан, ал атқарушы билік Утулейде. Фагатогода сонымен қатар Fono, полиция бөлімі, Паго-Паго порты, көптеген дүкендер мен қонақүйлер бар. 2000 жылы Үлкен Паго-Паго аймағында 8000 адам тұрды, ал 2010 жылы халық саны 15000-ға жетті. Паго-Пагода орналасқан Жаңбыр жаудыратын тау (Mount Pioa) ауа райының қалыптасуына әсер етеді, нәтижесінде қала әлемдегі барлық порттардың арасында ең көп жауын-шашын алады. Бұл портты Тынық мұхитындағы ең қорғалған терең сулық бекеттердің біріне айналдырады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Паго-Паго шығанағының стратегиялық орналасуы Батыс және Шығыс Самоаның саяси бөлінуіне тікелей ықпал етті. АҚШ-тың Тутуилаға қызығушылығының бастапқы себебі Паго-Паго портын көмір станциясы ретінде пайдалану ниеті болды. Бұл қала АҚШ-тың ең оңтүстік астанасы және Оңтүстік жарты шарда орналасқан жалғыз астана болып табылады.
Pago Pago ('/p//ɑː//ŋ//ɡ//ɔː/'/p//ɑː//ŋ//ɡ//ɔː/ PAHNGgawPAHNGgaw; Samoan: ) is the capital of American Samoa. It is in Maoputasi County on Tutuila, which is American Samoa's main island. Pago Pago is home to one of the deepest natural deepwater harbors in the South Pacific Ocean, sheltered from wind and rough seas, and strategically located. The harbor is also one of the best protected in the South Pacific, which gives American Samoa a natural advantage because it makes landing fish for processing easier. The total value of fish landed in Pago Pago — about $200,000,000 annually — is higher than in any other port in any U. S. state or territory. Pago Pago is the only modern urban center in American Samoa, and the main port of American Samoa. It is also home to the territorial government, all the industry, and most of the commerce in American Samoa. The Greater Pago Pago Metropolitan Area encompasses several villages strung together along Pago Pago Harbor. One of the villages is itself named Pago Pago, and in 2010 that village had a population of 3,656. The constituent villages are: Utulei, Fagatogo, Malaloa, Pago Pago, Satala and Atu'u. Fagatogo is the downtown area, referred to as "town", and is home to the legislature, while the executive seat is in Utulei. Also in Fagatogo are the Fono, police department, the Port of Pago Pago, and many shops and hotels. In 2000, the Greater Pago Pago area was home to 8,000 residents; by 2010 the population had increased to 15,000. Rainmaker Mountain (Mount Pioa), which is located in Pago Pago, contributes to a weather pattern that results in the city having the highest annual rainfall of any harbor in the world. It stands protectively over the eastern side of Pago Pago, making the harbor one of the most sheltered deepwater anchorages in the Pacific Ocean. Historically, the strategic location of Pago Pago Bay played a direct role in the political separation of Western and Eastern Samoa. The initial reason that the U. S. was interested in Tutuila was its desire to use Pago Pago Harbor as a coaling station. The town has the distinction of being the southernmost U. S. capital, and the only one located in the Southern Hemisphere.
Айтуға
Самоа тіліндегі "g" әрпі "ng" дыбысына ұқсайды; сондықтан Паго Паго "Панго Панго" деп айтылады. Паго-Пагоның ертедегі атауы Лонг-Бей (Самоа: О ле Фагалоа) болған, бұл Паго-Паго аймағына алғашқы тұрақты қоныс аударушылар берген есім. Ол сондай-ақ, Паго-Пагодағы Гагамоэде тұратын және аймақтағы басқа басшылардың бәрінен де жоғары тұрған Маугаға құрмет көрсету мақсатында О ле Мапутаси ("Жалғыз басшының үйі") деп те аталды. Паго-Паго аңғарында кем дегенде 1500-1300 жыл бұрын адамдар өмір сүргенін археологиялық дәлелдер көрсетеді. Тутуиланың ежелгі халқы "Самоа жазық ыдысы" деп белгілі қыш ыдыстар жасаған. Бұл ашық ыдыстардың көпшілігі қарапайым өрнектермен және дөңгелек түбімен ерекшеленген. Мұндай ыдыстар Паго-Пагода, оның ішінде Вайпитода табылған. Мұндай ыдыстарды жасау шамамен 1500 жыл бұрын тоқтатылған. Вайпито аңғарындағы бір жерде үйдің негіздері мен террасалар (лау мафола) сияқты тас құрылыстар да табылды. Паго-Паго ауылының ішкі аймағындағы Вайпитода керамикалық бұйымдар табылған. Бұл жердегі шөгінді, адамдар қоқыстарын тастаған тұрғын үйлердің астындағы ескі төбе беткейі деп есептеледі. Мұнда көптеген ірі керамикалық сынықтар табылды. Керамикасы бар қабат б.з.б. 350 және б.з. 10 жылдары аралығындағы кезеңге жатады. Тағы бір жер, Фо’исия, Вайпитодан шамамен 100 метр қашықтықта, Паго-Пагоның ішкі жағында орналасқан. Америка Самоасының Энергия басқармасы кәріз құбырының құрылысы кезінде көптеген қыш ыдыстардың сынықтарын тапты. Керамикамен байланысты бес дата б.з.б. 370 жылдан б.з. 130 жылға дейінгі кезеңді көрсетеді. Тутуила аралы 950 жылдан бастап тонгалықтардың басып кіруінен 1250 жылға дейін Ту’и Тонга империясының бір бөлігі болды. Самоа халық аңызы бойынша, Паго-Пагодан шыққан Фуа’ау атты батыр тонгалықтарды Тутуиладан қуған. Аңызға сүйенсек, Фуа’аудың сүйіктісі Тауолоасииді ұйықтап жатқанда Тонгаға алып кеткен, ал ол әдемі Моеилефуефе кілемшесінде жатқан еді. Сүйіктісінің және әйгілі кілемшесінің жоғалуына ашуланған Фуа’ау тутуилалықтарды біріктіріп, Лаутивунияның тонгалық үстемдігіне қарсы көтерілуге шақырды. Батыстықтар алғаш рет Тутуилаға келген кезде Мауга Паго-Пагоның ең беделді матайы (басшысы) болған.
19 ғасыр
1830 жылдары Тутуила аралына екі миссионер жіберілді: Пастор Мюррей және оның әйелі Паго-Пагоға, ал пастор Барден Леонеге. Олар Фагаса шығанағына қонды және Паго-Пагодағы Жоғарғы Басшы Маугаға дейін жол жүрді. Мауга миссионерлерді құшақтап алып, оларға қолдау көрсетті. RMS Dunottar Castle кейіннен Паго-Пагоға көшіріліп, Паго-Паго портына кірген екінші кеме болды. Кейін миссионерлер штаб-пәтерін Леонеде орнатуды шешті. 1839 жылы американдық зерттеу экспедициясының басшысы, командир Чарльз Уилкс Паго-Паго портын және аралды зерттеген кезде, Паго-Паго айманына американдықтардың қызығушылығы арта түсті. Ұлыбритания немесе Германияның аннексиялау мүмкіндігі туралы хабарлар АҚШ-та қабылдалып, АҚШ Мемлекеттік хатшысы Гамильтон Фиш американдық мүдделерді қорғау үшін полковник Альберт Штайнбергерді самоа басшыларымен келіссөздер жүргізуге жіберді. Американың Паго-Пагоға деген қызығушылығы Тутуиланың әлемдегі ең бай кит аулау аймақтарының бірі болып табылатын орталық орнымен де байланысты болды. 1871 жылы У. Х. Уэббтің жергілікті бу кеме бизнесіне көмір қажет болды, сондықтан ол капитан Е. Уэйкманды Паго-Пагоның көмір станциясы ретінде жарамдылығын бағалау үшін Самоаға жіберді. Уэйкман портты мақұлдап, АҚШ Әскери-теңіз күштеріне Германияның аймақты басып алу ниеті туралы ескертті. Бірнеше айдан кейін АҚШ Әскери-теңіз күштері командир Ричард Миддиді Гонолулудан Паго-Пагоның теңіз базасы ретінде жарамдылығын бағалау үшін жіберді. Мид "Нарагансет" кемесімен Паго-Пагоға келді және Маугамен портты пайдалану құқығы және Паго-Пагодағы сауда-саттық ережелері туралы келісім жасады. Ол сондай-ақ жаңа теңіз базасы үшін жер сатып алды. Бұл жер 1877 жылы келісім-шарт арқылы АҚШ-қа тиесілі болды. 1887 жылы Перл-Харборда теңіз базасы салынғаннан кейін бір жыл өткен соң, АҚШ үкіметі Паго-Пагода теңіз базасын құрды. Ол негізінен теңіз және коммерциялық кемелерді жанармаймен қамтамасыз ету үшін пайдаланылды. АҚШ Әскери-теңіз күштері 1878 жылы Фагатогоның жанында көмір стансасын құрды. Кейін АҚШ Әскери-теңіз күштері Фагатогоның шығысында және оған жақын жатқан Екеу аралында жер сатып алды. 1898 жылы жеткілікті жер алынып, 1902 жылы Америка Құрама Штаттарының теңіз базасы Тутуиланың құрылысы аяқталды. 1899 жылдан 1905 жылға дейін база командирі Америка Самоасының губернаторы болып қызмет етті, содан кейін база командирі Америка Самоасының теңіз губернаторы болып тағайындалды. Фено (заң шығару органы) губернатордың кеңесші органы ретінде жұмыс істеді. АҚШ құрамына кіргеніне қарамастан, Ұлыбритания мен Германия Самоа аралдарында күшті теңіз күштерін сақтап тұрды. 1880 мен 1900 жылдар аралығында екі рет АҚШ Әскери-теңіз күштері Паго-Пагода көмір стансасын құру болған жалғыз мақсатымен қарулы қақтығысқа жақындады. АҚШ теңіз базасын салу үшін порттың айналасындағы жерді тыныш түрде сатып алды. Ол көмірді сақтау үшін Фагатого жағалауында айына 10 долларға жерді жалға алды. Адмирал Кимберлиге 1889 жылғы дауылдан кейін Апиадан үйге қайтуды күтіп тұрғанда Паго-Пагоға баруға бұйрық берілді. Паго-Пагода ол жаңа көмір стансасы мен теңіз базасы үшін жерді таңдады. 1890 жылдың маусым айында АҚШ Конгресі теңіз және коммерциялық флотқа арналған тұрақты стансаны құру мақсатында 100 000 доллар бөлді. Мемлекеттік департамент осы қаражатты Апиадан Паго-Пагоға Консул Севаллді жоба үшін алты жер учаскесін сатып алуға жіберді. Кейбір учаскелер бұрын Полинезия жер компаниясына тиесілі болған, ал қалғандары самоа отбасыларына тиесілі болды. Теңіз соғысы болған жағдайда портты қорғау үшін АҚШ Әскери-теңіз күштері Лепуа католик шіркеуінің үстіндегі ұштары мен тау беттерін сатып алуды қалады, ол порттың кіреберісіне тікелей қарап тұрды. 1898 жылы көмір қоймасын салуға Калифорниялық құрылыс және инженерлік фирмамен келісімшарт жасалды. Бас инженер В. И. Чемберс болды. 1899 жылдың 30 сәуірінде командир Бенджамин Франклин Тилли Норфолктан (Виргиния штаты) Абаренда кемесімен жобаға арналған көмір мен болат жүгімен келді. АҚШ Әскери-теңіз күштері аймақтағы жалғыз американдық агенттік болды және ол жаңа аумақты басқаруға жауапты болды. Паго-Паго 1899 жылы Америка Самоасының әкімшілік орталығы болды.
20 ғасыр
ХХ ғасырдың басында Паго-Паго Америка Самоасының есік портына айналды.
Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыс
Ағылшын жазушысы У. Сомерсет Мом және оның хатшысы Джеральд Хакстон 1916 жылдың 16 желтоқсанынан 1917 жылдың 30 қаңтарына дейін Гавайиден Таитиге жол тартқанда Паго-Пагоға келді. Кемеде Сади Томпсон есімді жолаушы да болды, ол бұрын Гавайиден проституция үшін қуылған еді. Кейін ол Паго-Пагоға келген проститутка туралы «Жаңбыр» (1921) атты танымал әңгімедегі басты кейіпкерге айналды. Карантин тексеруіне байланысты кешіккеннен кейін, олар қазір «Сейди Томпсон» қонақ үйі деп белгілі бір жерге орналасты. Мом сондай-ақ мұнда американдық теңізшімен танысты, ол кейін «Қызыл» (1921) атты тағы бір әңгімесінде басты рөлде пайда болды. «Сейди Томпсон» қонақ үйі 2003 жылы АҚШ Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. 1917 жылдың мамыр айында АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқанда, Паго-Пагода тікелей орналасқан екі неміс кемесі тәркіленді. 10 000 тонналық «Эльсасс» Гонолулуға сүйретіліп, АҚШ Әскери-теңіз күштеріне тапсырылды, ал оның кішігірім канонерлік қайығы «Зольф» Паго-Пагода жөнделіп, «Самоа» деп аталды. Паго-Паго мен Гавайи арасындағы сымсыз байланыс Фиджи арқылы жүзеге асырылды. Фиджи арқылы барлық хабарламаларды британдық цензуралағандықтан, Әскери-теңіз күштері Паго-Паго мен Гонолулу арасында тікелей байланыс орнатуды жеделдетті. 1940 жылдың жазында Тефунада Теңізшілер корпусының әуежайының құрылысымен қоса, теңіз стансасында шектеулі жақсартулар жасалды. Жаңа әуежай 1942 жылдың сәуір айында ішінара, ал маусым айында толыққанды қолданысқа енгізілді. 1941 жылдың 15 наурызында Теңізшілер корпусының 7-ші қорғаныс батальоны Паго-Пагоға келді және Оңтүстік Тынық мұхитында қызмет еткен алғашқы Әскери-теңіз күштері бөлімшесі болды. Бұл сондай-ақ американдық аралды қорғау үшін жөнелтілген алғашқы бөлімше болды. Паго-Паго портын қорғайтын Блант және Брейкерс нүктелерінде қарулар орналастырылды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде активті қызметте болған Теңізшілер корпусының жалғыз резервтік бөлімшесін, атап айтқанда, АҚШ Теңізшілер корпусы резервінің 1-ші Самоалық батальонына оқытты. Батальон Перл-Харборға шабуылдан кейін жұмылдырылды және 1944 жылдың қаңтарына дейін активті күйде болды. 1942 жылдың 20 қаңтарында 5000-ге жуық әскермен және түрлі қару-жарақтармен, соның ішінде артиллерия мен танктермен 2-ші Теңізшілер бригадасы Паго-Пагоға келді. 1943 жылдың 24 тамызында АҚШ-тың бірінші ханымы Элеонора Рузвельт Паго-Паго мен АҚШ Әскери-теңіз стансасын аралады.
1960 жылдар
Паго-Паго 1961 жылдан 1972 жылға дейін NASA-ның Аполлон бағдарламасы үшін маңызды орын болды. Аполлон 10, Аполлон 11, Аполлон 12, Аполлон 13, Аполлон 14 және Аполлон 17 Тутуила аралына қонды, ал экипаж Паго-Пагодан Гонолулуға ұшып, материкке қайтты. Жан П. Хейдон мұражайында 1969 жылы Аполлон 11 Айға әкелген Америка Самоасының туы және ай тастары бар. Бұлардың бәрін президент Ричард Никсон Аполлон Ай миссиясы оралғаннан кейін Америка Самоасына сыйлық ретінде берді. Мұражай 1971 жылдың қазан айында ресми түрде ашылды, ашылу рәсімінде қонақ спикер ретінде Марғарет Мид қатысты. Ұлттық өнер қоры бастамалық грант берді. Ең құнды мүлік – Сенат төрағасы Х.С. Саланоа С.П. Амуэуалогоның сыйлаған Самоаның алғашқы маңызды кілемі – Фала о Фута деп аталатын тамаша кілем. Басқа маңызды үлес – Камилоадан алынған зеңбірек, 171 тонналық бу кемесі және Гавайи королі Калакава флотындағы жалғыз соғыс кемесі. Гавайи королі Полинезия патшалығын құруға тырысып, кемені Самоа аралдарына жіберді. Президент Линдон Б. Джонсон және бірінші ханым Леди Берд Джонсон 1966 жылдың 18 қазанында Паго-Пагоға келді. Джонсон Америка Самоасына келген жалғыз АҚШ президенті болып қала береді. Линдон Б. Джонсон атындағы тропикалық медициналық орталық президенттің құрметіне аталды. Air Force One алдында жетпіс тілшіні тасымалдаған баспасөз ұшағы қонды. Екі сағаттық сапар ел және әлем бойынша теледидардан көрсетілді. Губернатор Х. Рекс Ли және дәстүрлі басшылар салтанатты шараларды, ойын-сауықтарды, қысқаша экскурсияны және мектептің ашылуын ұйымдастырды: Манулеле Таусала, Леди Берд Джонсон мектебі. Президент сөз сөйлеп, АҚШ-тың Оңтүстік Тынық мұхитындағы жалғыз аумағына қатысты саясатын баяндады. Президент және бірінші ханым 1966 жылдың желтоқсанында Америка Самоасына оралды, Австралияда премьер-министр Харольд Холттың қосылу рәсіміне қатысу үшін. Губернатор Оуэн Аспиналл ыстық қарсы алды, Ақ үй сапар барысында ешқандай рәсімдер өткізбеуді сұрады. Президентті көру үшін Паго-Паго халықаралық әуежайына 3000-ға жуық адам келді. 1972 жылы Америка Самоасындағы жеті тарихи ғимарат АҚШ-тың тарихи орындарының ұлттық тізіліміне енгізілді, олардың ішінде 38-ші әскери-теңіз құрылысы, Жан П. Хейдон мұражайы және Үкімет үйі болды. 1986 жылы Паго-Пагода бірінші шақырулы каноэ жарысы өтті. Паго-Паго 2008 жылдың 20 шілдесінен 2 тамызына дейін 10-шы жылдық Тынық мұхиты өнері фестиваліне төралқа болды. 2010 жылы әлемдегі ең ірі балық жеткізуші Tri Marine Group Samoa Packing зауытының активтерін сатып алып, заманауи тон балелеу зауытын салуға 34 миллион доллар инвестициялады. 2017 жылдың сәуір айында Паго-Пагода тоқтаған кезде. Ол отыны толықталғанда 200 әскерге арнап сөз сөйледі. АҚШ Мемлекеттік хатшысы Рекс Тиллерсон 2017 жылдың 3 маусымында қалаға келді. 2017 жылдың тамызында Фагатогодағы Fono ғимараты бұзылды. 2018 жылы АСГ-ға тиесілі Рональд Рейган кеме жасау шебінде Сатала ауданында төрт айлық жөндеу жұмыстары жүргізілді. АҚШ-тың тәркілеген Солтүстік Корея жүк кемесі 2019 жылы тексеру үшін Паго-Пагоға келді.
2009 жылғы цунами
2009 жылдың 29 қыркүйегінде Оңтүстік Тынық мұхитында, Самоа мен Америка Самоасының жанында жер сілкінісі болды, ол Паго-Паго және айналасындағы аудандарда цунами тудырды. Цунами ауылдарға, ғимараттарға және көлік құралдарына орташадан ауыр зақым келтіріп, 34 адамның қаза болуына және жүздеген адамның жарақаттануына себеп болды. Жер сілкінісінің магнитудасы 8,3 болды, нәтижесінде 5 футт (2 метр) биіктігіндегі толқындар қалаға соқты. Бұл үлкен су тасқынына және көптеген ғимараттардың зақымдануына әкелді. Жергілікті электр стансасы істен шықты, 241 үй толық құлап, 308 үй ауыр зақымдарға ұшырады. Жер сілкінісінен кейін Президент Барак Обама федералдық төтенше жағдай туралы жарлық шығарды, ол уақытша тұрғын үй сияқты жеке көмекке (ЖК) қаражат бөлуге рұқсат берді. Ең үлкен толқын жергілікті уақыт бойынша сағат 18:13-те Паго-Пагоға шағылысты, оның амплитудасы 6,5 фут (2 метр) құрады.
География
Паго-Паго Америка Самоасының шығыс округінде, Маопутаси округінде орналасқан. Бұл арал Гавайидің оңтүстік-батысында, Жаңа Зеландияның солтүстік-шығысында және Калифорнияның оңтүстік-батысында жатыр. Паго-Паго экватордан оңтүстікке қарай 18 градусқа орналасқан. Паго-Паго қаласы Фагатого, заң шығару және сот астанасы, және Утулей, атқару астанасы және губернатордың резиденциясы сияқты бірнеше көршілес ауылдарды қамтиды. Қаланың негізгі орталығы – Паго-Паго портының оңтүстік жағалауындағы Фагатого, онда ФОНО (аумақтық заң шығару органы), порт, автобус станциясы және базар орналасқан. Банктер Утулей және Фагатогода, сондай-ақ Сейди Томпсон қонақ үйі мен басқа да қонақ үйлерде орналасқан. Тутуила халқының үштен бірін жұмыспен қамтитын тунец консервілеу зауыттары порттың солтүстік жағалауындағы Атууда орналасқан. Паго-Паго ауылы портың батыс жағында орналасқан. Паго-Паго порты Тутуила аралын дерлік екіге бөледі. Ол оңтүстікке қарап, аралдың шамамен ортасында орналасқан. Оның шығанағының ені 1 шақырым (1 км), ал ұзындығы 4 шақырым (2.5 км). Шығанақтың шығыс жағында 497 метр биіктіктегі Пиоа тауы (Жаңбыр жадыратушы тау) орналасқан. Америка Самоасының халқының жартысы Паго-Пагоның етегінде және жағалау аймақтарында тұрады. Қала орталығы Фагатого деп аталады және онда мемлекеттік кеңселер, порт құрылыстары, Самоан орта мектебі және Rainmaker қонақ үйі орналасқан. Қаланың солтүстік бөлігінде екі тунец зауыты орналасқан. Қала Вопито ағысының сағасының маңында орналасқан. Вайпито ағысының төменгі ағысында бес түрлі гоби балығы, тау балығы, тұщы су балығы, шұбар балық және төрт түрлі креветка тіркелген. Қаланың солтүстігінде Америка Самоасының ұлттық паркі орналасқан. Америка Самоасының ұлттық паркіндегі Алава тауының шыңына көтерілу арқылы порт пен қаланың панорамалық көрінісін тамашалауға болады.
Ауыл шаруашылығы
Ауыл шаруашылығы мен балық аулау әлі күнге дейін жергілікті отбасыларды күтіп бағуда. Ол "толыққанды американдандырылған" қала деп сипатталған. Фагатого – Паго-Пагоның басқару және коммерциялық орталығы. Паго-Паго паркі – Паго-Паго портының жанындағы қоғамдық саябақ. Ол Паго-Паго портының соңында, Лаолао ағысының жанында орналасқан. Бұл демалыс және мәдени орталық. Паркте футбол алаңы, спорт алаңдары және қайық тіреуі бар. Паркте Америка Самоасының даму банкі сияқты мекемелер орналасқан. Паркте баскетбол және теннис корлары, футбол алаңы, спорт залы, боулинг аллеясы және бірнеше корей тағамдары сататын шатырлар бар. Корей үйі қаладағы корей балықшылары үшін әлеуметтік орталық ретінде салынған. Паго-Паго – Америка Самоасының ұлттық паркіне сапардың басты кіреберіс нүктесі, ал қала парктің оңтүстігінде жатыр. Парктің келушілер орталығы Паго-Паго портының басында орналасқан: Паго Плаза келушілер орталығы (Паго Плаза, Suite 114, Паго Паго, AS 96799). Бұл орталықта самоалық артефакттар, маржандар мен теңіз қабықшаларының жинағы бар. Ұлттық парке ең жақын қонақ үйлер де Паго-Пагода орналасқан. Парктің Тау және Офу аралдарындағы бөліктеріне Паго-Паго халықаралық әуежайынан коммерциялық аралдар аралық рейстер арқылы баруға болады. Ұлттық паркте тропикалық жаңбырлы ормандар, биік таулар, жағажайлар және әлемдегі ең биік теңіз жартастары (914 метр) бар. 1988 жылы АҚШ Конгресі оны палеотропикалық жаңбырлы ормандарды, Үнді-Тынық мұхитының коралл рифтерін және самоалық мәдениетті сақтау мақсатымен құрды. 1993 жылы АҚШ федералды үкіметі, Америка Самоасы үкіметі және жергілікті ауыл басшылары (Матаи) арасында 50 жылдық жалға алу шарты жасалды. Бұл АҚШ-тың жалғыз ұлттық паркі, онда АҚШ федералды үкіметі жерді жергілікті үкіметтерден жалға алады, жердің иесі болмайды. Бұл түрлі тропикалық жануарларға орталық, оның ішінде коралл рифтерінде тіршілік ететін балықтар, теңіз құстары, жеміс жейтін жарыстар және көптеген басқа да жануарлар түрлері. Олардың шамамен жартысы Тутуилада, ал қалғаны басқа аралдарда және мұхитта орналасқан. Парктің жағалаудағы коралл рифтері 1000 түрлі коралл рифі және пелагикалық балықтарға орталық. Паркте 150-ден астам коралл түрі кездеседі. Ерекше құрлықта тіршілік ететін жануарлар – Тынық мұхиты ағаш боасы және 1 метрге дейін қанат жаятын ұшқыш мегабат.
Табиғи қауіптер
Паго-Паго табиғи және адам әрекетінен туындаған апаттарға осал. Оған қатты дауылдар, су тасқыны, цунамилер, тау көшкіндері және жер сілкінісі кіреді. Америка Самоасы бірнеше циклон мен тропикалық дауылдарды бастан өткерді, бұл тас көшкіндері мен су тасқыны қаупін де арттырады. Астана Паго-Паго портының басында, дауыл кезінде салыстырмалы түрде қауіпсіз деп есептелетін қорғалған аймақта орналасқан.
Климат
Паго-Паго порты – Америка Самоасына кемелердің кіретін порты. Көптеген круиздік кемелер мен қайықтар тауарларды толықтыру және америкалық білікті медициналық қызметкерлердің көмегін пайдалану сияқты себептермен Паго-Паго портына келеді. Паго-Паго порты – әлемдегі ең үлкен табиғи порттардың бірі, немесе жалпы әлемдегі ең жақсы порттардың бірі. Паго-Паго Оңтүстік Тынық мұхиты круиздік кемелері үшін тоқтау порты болып табылады, оның ішінде Norwegian Cruise Line және Princess Cruises кіреді. Алайда, круиздік кемелер Паго-Пагода жолаушыларды қабылдамайды, бірақ әдетте таңертең келіп, түстен кейін кетеді. 2017 жылы Паго-Пагоға 31 000 келушіні әкелетін 13 круиздік кеме келуі жоспарланған. Паго-Паго порты бір уақытта екі круиздік кемеге сыйымдылық береді және бірнеше рет солай болған. Паго-Паго халықаралық әуежайы (PPG) Тафунада, Паго-Пагодан оңтүстік-батысқа қарай 13 шақырым жерде орналасқан. Полинезия әуекомпаниясы Самоаға күніне 4-7 рет халықаралық рейстерді орындайды. Аймақтан АҚШ-қа тек бір бағыт бойынша рейстер бар: Гавай әуекомпаниясымен Паго-Пагодан бес сағаттық ұшумен Хонолулу халықаралық әуежайы. 2001 жылы 88 650 халықаралық келушінің тек 10 пайызы туристер болды. Қалғаны туыстарын көру, жұмыс іздеу немесе транзитпен келді. Халықаралық келушілердің көп бөлігі тәуелсіз Самоа мемлекетінен келген. Автобус және такси қызметтері Фагатогода орналасқан.
Тарихи орындар
АҚШ-тың Тутуила тарихи ауданындағы АҚШ Әскери-теңіз базасының сақталған он алты құрылысы АҚШ Ұлттық тарихи орындарының тізіліміне енгізілген. Олардың ішінде Үкімет үйі, Америка Самоасының соты, Жан П. Хейдон мұражайы, 38-ші номерлі Әскери-теңіз құрылысы және басқа да ғимараттар бар.