Кіріспе

Свалбард архипелагындағы арал Нордаустлант (ағылшын тілінде Солтүстік-Шығыс жері деп аталады) – Норвегияның Свалбард архипелагындағы екінші ірі арал. Ол Шпицбергеннің солтүстік-шығысында, Хинлопен бұғазы арқылы бөлініп жатыр. Нордаустландтың көп бөлігі ірі мұздықтармен, негізінен Аустфонна және Вестфоннамен жабылған, ал солтүстік бөлігі бұғылар мен морждар мекендейтін тундра болып табылады. Аралда адам тұрмайды және ол толығымен Нордауст-Свалбард табиғи қорығының құрамына кіреді.

Тарих

1617 жылы ағылшын морж аңшылары Нордаустландтың оңтүстік бөлігін алғаш көрді. Бұл жаңалық 1625 жылы Московия компаниясының картасында (1622 жылға дейін жасалған жаңалықтар негізінде) көрсетілді, аралды сер Томас Смит атымен атады. Картада Солтүстік мүйісі (Пойнт Перчаз) да белгіленген. 1662 жылғы голланд картасында ол алғаш рет Остландт ("Шығыс жері") деп аталды, ал келесі жылы тағы бір голланд картасы оның батыс және солтүстік жағалауларын нақтырақ көрсетіп, соңғысын Жеті аралдан (Сьюёйане) бөліп берді. 1710 жылғы голланд картасы аралды алғаш рет дәл бейнеледі, оны Het Noord Ooster Land ("Солтүстік-шығыс жері") деп атады. Екінші дүниежүзілік соғыста Норвегияны неміс әскерлері басып алған кезде 1944 жылдың тамызында он бір неміс сарбазы Нордаустландқа ауа райын бақылауға жіберілді. Кейіннен олар радио арқылы нацистердің толық капитуляциясын біліп, үйге қайту үшін көлік сұрады, бірақ бірнеше ай өткен соң Норвегия оларды құтқару үшін кит аулау кемесін жіберді.

Геология және ландшафт

Солтүстік Остландтағы тау жыныстары әр түрлі геологиялық дәуірлерден пайда болған. Солтүстік бөлігінің құрамында мрамор, кварцит, мика шистасы, гнейс және гранит сияқты жыныстардан тұратын ежелгі кристалдық негіз жатыр. Lady Franklinfjorden-нің шығысында, Botniahalvøya түбегінде және Duvefjorden-нің шығысында жанартаулық тау жыныстары кездеседі. Рийпфьорденнің шығысы мен оңтүстігіндегі тау жынысының негізгі құрамы қызыл түсті гранит. Rijpfjord граниті орташа дәнді, құрамында кварцтан басқа екі мика (мусковит және биотит), плагиоклаз және қызғылт K фельдспары бар. Ол кеш Сіллур дәуірінде қалыптасқан. Сіллур дәуіріне жататын қабатты габбро мен долерит Сторёя аралында, Квитёя аралының шығыс бөлігінде және шығыс Нордаустландтағы Капп Лаурада таралған. Андреенесетте, Квитёяның оңтүстік бөлігінде гнейстер мен граниттер ең көп кездесетін тау жыныстары. Isispyntenде (Austfonna-ның шығысындағы мүйіс) гнейс, амфиболит, сұр және қызғылт гранит сияқты төрт түрлі тау жынысы кездеседі. Wahlenbergfjorden-нің оңтүстігінде карбон және перм дәуірлерінен қалған әк және доломиттен тұратын үлкен аймақ бар. Солтүстік Остландтағы ең жас тау жыныстары – юра және бор дәуірлеріндегі долериттік интрузиялар, олар Лёгёя аралында және Бренневинсфьорденнің сағасындағы негіздік жыныстарға енген. Нордаустландтағы консолидацияланбаған шөгінділер тау баурайындағы құлаулар, қиыршық тасты далалар және көтерілген жағалау шөгінділерінен тұрады. Өзен шөгінділерінің көлемі шамалы. Солтүстік-батыстағы ең үлкен жағажайлар Мурчисонфьорден төңірегінде және Лёгёя аралында орналасқан. Оңтүстіктегі Svartknausflya да үлкен жағажай болып табылады, ол Брасвеллбреен мұздығынан батысқа қарай жатыр. Мұнда теңіз деңгейінен 120 метрге дейін көтерілген жағалау шөгінділері бар, онда ежелгі кит сүйектері табылған. Svartknausflya сонымен қатар Нордаустландтағы ең үлкен мореналық аймақ, оның ауданы шамамен… Мұздықтардың әрекеті бірнеше мұз дәуірінде Нордаустландтағы ландшафтыны қалыптастырған. Жайпақ жазықтар мен дөңгелек таулар ең көп кездесетін көрініс. Ең биік және тік таулар (600 метрге дейін) солтүстікте орналасқан. Нордаустландтың шығыс бөлігі мұздықтармен жабылған, мұзсыз аймақтар аз. Вибебукта мен Капп Лаура арасында Austfonna мұздығының тік беті басым. Мұздық соңғы онжылдықтарда біраз шегінді, бұл жердегі бірнеше мүйістерде (мысалы, Isispynten) жаңа құрғақ жерлердің пайда болуына әкелді. Austfonna, Vegafonna-ны қоса алғанда, Нордаустландтың шамамен 58% -ын қамтиды. Vestfonna аралығындағы ең үлкен мұзсыз аймақтар Austfonna және Vestfonna арасында, сондай-ақ Нордаустландтың солтүстігінде және солтүстік-батысындағы түбектерде орналасқан. Брасвеллбреен мұздығы – Vestfonna-ның тармағы. 1937-1938 жылдары ол Свалбардта тіркелген ең үлкен мұздық серпілісінің бірін бастан өткерді. Мұздық алға жылжып, мұхитқа енді.