Канададағы ирландтықтар тарихы

Кіріспе

Канада азаматтары, толық немесе ішінара ирланд тегі бар

Ирландиялық иммигранттар 1840 жылдардың аяғындағы Ирландиядағы ашаршылық жылдарына дейін көбінесе протестанттар болған, сол кезде католиктер протестанттардан гөрі көптеп келді. Көбірек католиктер АҚШ-қа, ал қалғандары Ұлыбритания мен Австралияға бағыт алды. Ирландиялық канадалықтар – еуропалық канадалықтардың бір тобы. efn|name="BritishIsles"|Statistics Canada-ның онжылдық санақтары аймақтағы әртүрлі ұлттар мен этникалық топтарды атау үшін ресми түрде "British Isles Origins" терминін қолданады. 2016 жылды қараңыз,

Ерте келу

Қазіргі Канада аумағында ирландтардың алғашқы тіркелген пайда болуы 1536 жылға дейін барып жетеді, ол кезде Корк қаласынан келген ирланд балықшылары Ньюфаундлендке сапар шекті. 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында Ньюфаундлендке ирландтардың тұрақты қоныстануынан кейін, негізінен Уотерфорд пен Вексфордтан, 1812 жылғы соғыстан кейінгі онжылдықтарда Канаданың басқа аймақтарына ирландтардың көші-қоны күшейді және бұл Канаданың Ұлы көші-қонының маңызды бөлігін құрады. 1825-1845 жылдар аралығында Канадаға келген иммигранттардың 60%-ы ирландтарды құрады; 1831 жылы ғана Монреальге шамамен 34 000 адам келді. 1830-1850 жылдар аралығында 624 000 ирландтық келді; аталған кезеңнің соңында Канада провинцияларының халқы 2,4 миллионды құрады. Жоғарғы Канададан (Онтарио), Төменгі Канададан (Квебек) өзге, Жаңа Шотландияның, Принс-Эдуард аралының және Нью-Брансуик провинцияларының, әсіресе Сент-Джон қаласының теңіз жағалау колониялары да келу орындары болды. Барлығы да тұрақтап қалған жоқ, көптегендері кейінгі онжылдықтарда АҚШ-қа немесе Батыс Канадаға көшіп кетті. Ирландияға қайтып оралғандардың саны аз болды. Ирландиядағы Ұлы ашаршылық (1845-1852) кезінде Канада ең мұқтаж ирландтық католиктерді қабылдады, олар өте қиын жағдайда Ирландияны тастап кеткен. Ирландиядағы жер иелері жерді пайдаланушыларды бос жүк тасымалдау кемелеріне мінгізіп, үйден қуды немесе кейбір жағдайларда олардың жол ақысын төлейтін. Басқалары Ливерпуль мен Корк қалаларының толығудағы кемежайларынан кемемен жолға шықты. 19-шы ғасырда және одан бұрын Канада мен АҚШ-қа келген ирланд иммигранттарының көпшілігі ирланд тілінде сөйлеген, ал көптегендері келген кезде басқа тіл білмейтін.

Елді мекен

Ирландиялық католиктердің басым көпшілігі иммиграцияны қабылдау станциясы орналасқан Сент-Лоуренс өзеніндегі Квебек провинциясындағы Грос-Айл аралына келді. 1847 жылдың жазында мыңдаған адам қайтыс болды немесе ауру болып, (жүзден аз науқасқа арналған) ауруханада емделді; шын мәнінде, Грос-Айлға жеткен көптеген кемелер жолаушылар мен экипаждың көп бөлігін жоғалтқан, ал аралда немесе оның жанында карантинде тағы да көп адам қайтыс болды. Грос-Айлден аман қалғандардың көпшілігі Квебек қаласына және Монреальге жіберілді, онда ирланд қауымы өсті. Жетім қалған балалар Квебек отбасыларына асырап алынды және осылайша тілдік және мәдени тұрғыдан Квебектіктерге айналды. Сол уақытта аштықтан зардап шеккендерді алып жүрген кемелер де Нью-Брансуиктің Партридж аралына ұқсас қиын жағдайда тоқтады. Тірі қалған отбасылардың көпшілігі Канаданың батысына (қазіргі Онтарио) қоныстанды және олардың келгеннен кейінгі онжылдықтарда арзан жұмыс күшін қамтамасыз етті, сондай-ақ тез дамып келе жатқан экономикада жерді игеруге көмектесті. АҚШ-қа немесе Ұлыбританияға кеткен ирландтармен салыстырғанда, Канадаға келген көптеген ирландтар қалалардан басқа ауылдық жерлерде де қоныстанды. Католик ирландтар мен протестант (апельсин) ирландтар 1840 жылдардан бастап жиі қақтығысқа түсті. Онтариода ирландтар католик шіркеуін бақылау үшін француз тілдес халықпен күресті, нәтижесінде ирландтар жеңіске жетті. Осы оқиғада ирландтар француз тіліндегі католик мектептерін ашуға қарсы шығу үшін протестанттармен бірікті. Томас Д'Арси МакГи, ирландтық Монреаль журналисі, 1867 жылы Конфедерацияның әкесі болды. Бастапқыда ирланд республикашысы болған ол кейінірек өз көзқарасын өзгертті және Конфедерацияның жақтаушысына айналды. Ол Канада Конституциясына католиктердің білім алу құқығын кішігірім топ ретінде енгізуге үлкен үлес қосты. 1868 жылы Оттавада қаза тапты. Тарихшылар оның кім екенін және оның не үшін өлтірілгенін әлі анықтай алмады. Бір теория бойынша, Фениандық ұйымның мүшесі Патрик Джеймс Уилан, МакГидің Рейдке қарсы мәлімдемелері үшін оған шабуыл жасады. Басқалар Уиланның күнәнің құрбаны ретінде пайдаланылғанын айтады. Конфедерациядан кейін ирландтық католиктер, әсіресе Онтариодағы протестанттық ирландтардан, саяси жағынан ықпалды болған антикатоликтік Оранж орденінен қарсылыққа тап болды. Шотланд иммигранты және Оранж орденінің мүшесі Александр Мьюр жазған "The Maple Leaf Forever" әнұраны сол кездегі британдық Ольстер лоялизмінің көзқарасын бейнелейді, ол ирланд республикашылдығына деген теріс көзқарасқа толы. Фениандық шабуылдар осы жағдайды одан әрі ушықтырды. Ирландтардың өсіп-өркендеуімен және Канада жағалауына жаңа топтардың келуімен 19 ғасырдың соңына қарай шиеленіс азайды. 1815 жылдан, Еуропадағы ескі өмір салтын бұза бастаған ауқымды өнеркәсіптік өзгерістерден бастап, 1867 жылы Канада Конфедерациясына дейін, сол дәуірдегі иммиграцияның шыңына жеткен кезде, Ирландиядан 150 000-нан астам иммигрант Сент-Джонға, Нью-Брансуикке келді. Алғашқы кезеңде келгендердің көпшілігі шеберлер болды және көптегендер Сент-Джонда қалып, оның құрылысшыларының негізін құрады. Бірақ 1845-1852 жылдар аралығында Ұлы ашаршылық басталғанда, осы жағалауларға босқындардың үлкен толқындары келді. 1845-1847 жылдар аралығында шамамен 30 000 адам келді, бұл сол кезде қалада тұрған халықтан көп болды. 1847 жыл, "Қара 47" деп аталған, Аштықтың ең ауыр жылдарының бірінде, шамамен 16 000 иммигрант, олардың көпшілігі Ирландиядан келді, Сент-Джон портының аузындағы иммиграциялық және карантиндік станцияға, Партридж аралына келді. 1840 жылдан 1860 жылға дейін Сент-Джон қаласында сектанттық зорлық-зомбылық кең етек алды, нәтижесінде Канада тарихындағы ең ауыр қалалық тәртіпсіздіктер болды. Нью-Брансуикте 1840 жылдан 1860 жылдарға дейін Сент-Джон қаласында сектанттық зорлық-зомбылық кең етек алды, нәтижесінде Канада тарихындағы ең ауыр қалалық тәртіпсіздіктер болды. Қаланың қалыптасуына Йорк Пойнттағы ирландтық геттолар әсер етті, ал кедей, ирланд тілінде сөйлейтін халықтың құқықтарын басу ондаған жылдар бойы дүрбелеңге әкелді. Бұл бөлініс Сент-Джонды алдағы жылдары да қалыптастыра берді. Монреальде 1853 жылы Оранж ордені католиктерге қарсы және ирландтарға қарсы бұрынғы діни қызметкер Алессандро Гаваццидің сөздерін ұйымдастырды, нәтижесінде ирландтар мен шотландтар арасында зорлық-зомбылық туды. Торонтодағы Сент-Патрик күніне арналған шерулер жиі шиеленіске ұшырады, нәтижесінде 1878 жылы қала әкімі шеруді тоқтатып, 110 жылдан кейін 1988 жылы қайта жаңғыртты. 1875 жылғы Юбилейлік тәртіпсіздіктер Торонтоны сектанттық шиеленістердің ең жоғары деңгейде болған кезде дүрліктірді. Торонтодағы ирландтық католиктер Оранж орденіне берілген үлкен ирландтық протестанттар тобын қамтитын протестант халықтың арасында қоршалған азшылық еді.

The great majority of Irish Catholics arrived in Grosse Isle, an island in Quebec in the St. Lawrence River, which housed the immigration reception station. Thousands died or arrived sick and were treated in the hospital (equipped for less than one hundred patients) in the summer of 1847; in fact, many ships that reached Grosse Île had lost the bulk of their passengers and crew, and much more died in quarantine on or near the island. From Grosse Île, most survivors were sent to Quebec City and Montreal, where the existing Irish community grew. The orphaned children were adopted into Quebec families and accordingly became Québécois, both linguistically and culturally. At the same time, ships with the starving also docked at Partridge Island, New Brunswick in similarly desperate circumstances. A large number of the families that survived continued on to settle in Canada West (now Ontario) and provided a cheap labor pool and colonization of land in a rapidly expanding economy in the decades after their arrival. In comparison with the Irish who went to the United States or Britain, many Irish arrivals in Canada settled in rural areas, in addition to the cities. The Catholic Irish and Protestant (Orange) Irish were often in conflict from the 1840s. In Ontario, the Irish fought with the French for control of the Catholic Church, with the Irish successful. In that instance, the Irish sided with the Protestants to oppose the demand for French language Catholic schools. Thomas D'Arcy McGee, an Irish Montreal journalist, became a Father of Confederation in 1867. An Irish Republican in his early years, he would moderate his view in later years and become a passionate advocate of Confederation. He was instrumental in enshrining educational rights for Catholics as a minority group in the Canadian Constitution. In 1868, he was assassinated in Ottawa. Historians are not sure who the murderer was, or what his motivations were. One theory is that a Fenian, Patrick James Whelan, was the assassin, attacking McGee for his recent anti Raid statements. Others argue that Whelan was used as a scapegoat. After Confederation, Irish Catholics faced more hostility, especially from Protestant Irish in Ontario, which was under the political sway of the already entrenched anti Catholic Orange Order. The anthem "The Maple Leaf Forever", written and composed by Scottish immigrant and Orangeman Alexander Muir, reflects the pro British Ulster loyalism outlook typical of the time with its disdainful view of Irish Republicanism. This only amplified with Fenian Raids of the time. As the Irish became more prosperous and newer groups arrived on Canada's shores, tensions subsided through the remainder the latter part of the 19th century. In the years between 1815, when vast industrial changes began to disrupt the old life styles in Europe, and Canadian Confederation in 1867, when immigration of that era passed its peak, more than 150,000 immigrants from Ireland flooded into Saint John, New Brunswick. Those who came in the earlier period were largely tradesmen, and many stayed in Saint John, becoming the backbone of its builders. But when the Great Famine raged between 1845 and 1852, huge waves of refugees arrived at these shores. It is estimated that between 1845 and 1847, some 30,000 arrived, more people than were living in the city at the time. In 1847, dubbed "Black 47", one of the worst years of the Famine, some 16,000 immigrants, most of them from Ireland, arrived at Partridge Island, the immigration and quarantine station at the mouth of Saint John Harbour. From 1840 to 1860 sectarian violence was rampant in Saint John resulting in some of the worst urban riots in Canadian history. In New Brunswick, from 1840 to the 1860s sectarian violence was rampant in Saint John resulting in some of the worst urban riots in Canadian history. The city was shaped by Irish ghettos at York Point, and suppression of poor, Irish speaking peoples rights lead to decades of turmoil. The division would continue to shape Saint John in years to come. In Montreal in 1853, the Orange Order organized speeches by the fiercely anti Catholic and anti Irish former priest Alessandro Gavazzi, resulting in a violent confrontation between the Irish and the Scots. St. Patrick's Day processions in Toronto were often disrupted by tensions, that boiled over to the extent that the parade was cancelled permanently by the mayor in 1878 and not re instituted until 110 years later in 1988. The Jubilee Riots of 1875 jarred Toronto in a time when sectarian tensions ran at their highest. Irish Catholics in Toronto were an embattled minority among a Protestant population that included a large Irish Protestant contingent strongly committed to the Orange Order.

Квебек

Ирландтар Квебектің қалалық және ауылдық аймақтарында қоғамдар құрды. 1840 жылдары Монреальге көптеген ирланд иммигранттары келді және Виктория көпірін салуға жұмысшы ретінде жұмысқа алынып, көпірдің іргесінде шатыр қаласында тұрды. Осы жерде жұмысшылар 1847-1848 жылдардағы тиф эпидемиясынан жақын маңдағы Виндмилл Пойнтта қайтыс болған 6000 ирланд иммигрантының жаппай қабірін тапты. Ирланд еске алу тасы немесе, көптеген адамдар білетіндей, "Қара тас" көпір салушылар тарапынан осы трагедияны еске алу үшін орнатылды. Ирландтар Монреальдің Пон-Сен-Шарльз, Верден, Сен-Анри, Гриффинтаун және Гуз Виллидж сияқты тығыз жұмысшы табының аудандарында тұрақты қоныс тепті. Квебек католик шіркеуінің көмегімен олар өз шіркеулерін, мектептерін және ауруханаларын ашты. Сент-Патрик базиликасы 1847 жылы негізі қаланды және Монреальдің ағылшын тілді католиктеріне бір ғасырдан астам уақыт бойы қызмет етті. Лойола колледжі 1896 жылы иезуиттер тарапынан Монреальдің басым көпшілігі ирланд ағылшын тілді католик қауымына қызмет ету үшін құрылды. Сент-Мэри ауруханасы 1920 жылдары құрылды және Монреальдің қазіргі ағылшын тілді халқына қызмет көрсетуді жалғастыруда. Монреальдегі Сент-Патрик күні шеруі Солтүстік Америкадағы ең көне шерулердің бірі болып есептеледі және 1824 жылға дейін соңғы уақыттарын көріп отыр. Ирландтар Квебек қаласына да көптеп қоныстанды және Квебектің ауылдық аймақтарында, әсіресе Понтиак, Гатино және Папинода белсенді ағаш өңдеу өнеркәсібі болған қоғамдарды құрды. Дегенмен, көптеген адамдар Солтүстік Американың ірі қалаларына көшіп кетті. Бүгінде көптеген квебектердің тегінде ирландтық бар. Саяси лидерлердің мысалдары: Лоренс Кэннон, Клод Райан, бұрынғы премьер-министрлер Дэниел Джонсон және Жан Шарест, Жорж Дор (туған Жорж Анри Дор) және бұрынғы премьер-министрлер Луи Сен-Лоран және Брайан Малрони. Ирландтар провинциядағы француз канадалықтарынан кейін екінші ірі этникалық топты құрайды.

Онтарио

17-18 ғасырларда еуропалықтардың алғашқы қоныстану кезеңдерінен бастап, ирландтар Онтариоға аз санда, Жаңа Францияның қызметінде миссионерлер, солдаттар, географтар және тері аулаушылар ретінде келе бастады. 1763 жылы Британдық Солтүстік Америка құрылғаннан кейін, ирландтық англикандар мен Ульстер шотландтық пресвитериандары сияқты протестант ирландтар, ондаған жылдар бойы Үстіңгі Канадаға көшіп келді, олардың кейбіреуі Біріккен Империяның адалдары ретінде немесе тікелей Ульстерден келді. 1812 жылғы соғыстан кейінгі жылдары ирландтардың саны артып, олардың үлесі католиктердің арасында өсті. Олар каналдар, жолдар, алғашқы теміржолдар және ағаш өңдеу өнеркәсібі сияқты жобаларда жұмыс табу үшін Канадаға келді. Бұл жұмысшылар «навивистер» деп аталды және провинцияның алғашқы инфрақұрылымының көп бөлігін салды. Арзан (немесе тегін) жер ұсынатын қоныс аудару жобалары фермерлік отбасыларды әкелді, олардың көпшілігі Мунстерден (әсіресе Типперри мен Корктан) келді. Питер Робинсон 1820 жылдары Шығыс Онтарионың ауылдық аймақтарында католик шаруалардың жер қоныстарын ұйымдастырды, бұл Питербороның аймақтық орталық ретінде қалыптасуына көмектесті. Ирландтар Ридо каналын салуға және оның бойындағы қоныстануға зор үлес қосты. Француз канадалықтарымен бірге мыңдаған ирландтар қиын жағдайларда және таулы жерлерде еңбек етті. Жүздеген, тіпті мыңдаған адамдар безгекке шалдығып қайтыс болды.

Ирландиядағы ашаршылық

Ұлы Ирландия аштығы 1845–1849 жылдары Онтариоға зор әсер етті. 1847 жылдың жазында, ең қатты кезеңінде, Квебектен Байтаунға (кейін Оттаваға) және Онтарио көлінің портына, оның ішінде Кингстон мен Торонтоға, сондай-ақ Оңтүстік Онтариодағы көптеген кішкентай елді мекендерге ауру мигранттарды тасыған кемелер келді. Оларды қабылдау үшін карантин орындары асығыс түрде салынды. Медбикелер, дәрігерлер, дін қызметкерлері, монахтар, отандастары, кейбір саясаткерлер мен қарапайым азаматтар оларға көмектесті. Сол жазда Онтариода мыңдаған адам қайтыс болды, олардың көпшілігі тифтен көз жұмды. Қоныстың тұрақтылығы жағдайларға байланысты болды. Мысалы, 1846 жылдан кейін Канада Батысындағы Солтүстік Гастингс округіне ирландтықтар көшіп келді. Көшіп келгендердің көпшілігі 1856 жылдан бастап тегін жер берілуіне тартылды. Солтүстік Гастингсте үш ирландтық қоныс орнатылды: Умфравилл, Дойл бұрышы және О'Брайен қонысы. Ирландтықтардың басым көпшілігі католик дінін ұстанды. 1867 жылы егін шұбырғаннан кейін ирландтық қоныстар маңындағы жол құрылысы тоқтап, қоныс аударушылардың саны жаңа келгендерден асып түсті. 1870 жылға қарай, тек табысты қоныс аударушылар ғана қалды, олардың көпшілігі мал өсіретін шаруалар еді. 1840 жылдары Католик шіркеуінің басты міндеті – шерулер кезінде кедей католиктердің адалдығын сақтау болды. Олар протестанттардың материалдық мұқтаждарынан евангелизация үшін пайдалануы мүмкін деген қорқынышта болды. Жауап ретінде шіркеу ауруханалар, мектептер, пансионаттар және жетімдер үйлері сияқты қайырымдылық мекемелерінің желісін құрды, бұл қажеттілікті қанағаттандыру және адамдарды дінде ұстау үшін жасалды. Католик шіркеуі француз және ирланд дін қызметкерлері арасындағы шиеленісті шешуде толыққанды сәттілікке жете алмады, ақырында ирландтықтар билікті өз қолына алды.

Сектанттық шиеленістер

Торонтода ирланд протестанттары мен ирланд католиктерінің саны шамалас болды. 1858 жылдан 1878 жылға дейін, мысалы, жыл сайынғы Сент-Патрик күні шеруі немесе түрлі діни процессиялар кезінде, қайта-қайта дүрбелеңдер мен қақтығыстар орын алды, бұл 1875 жылғы мерекелік көтеріліспен (Jubilee Riots) аяқталды.

Экономикалық мобильділік және интеграция

Олардың келгеннен кейінгі жылдары экономикалық өркендеу мен өсім көптеген ирланд ерлеріне қарқынды дамып жатқан теміржол желісінде тұрақты жұмыс табуға мүмкіндік берді. Елді мекендер Гранд-Трнк теміржолының бойымен немесе оған жақын жерде, көбінесе ауылдық аймақтарда дамыды немесе кеңейді. Бұл көптеген адамдарға Оңтүстік Онтарионың салыстырмалы түрде арзан, өңделуге қолайлы жерлерін игеруге мүмкіндік берді. Қалаларда, Торонтода және басқа жерлерде құрылыс, спирттік ішімдік өңдеу (дистилляция ауданы), Ұлы көлдердегі кеме қатынасы және өндіріс сияқты жұмыспен қамту мүмкіндіктері болды. Әйелдер көбінесе үй шаруашылығы қызметіне қатысты. Алшақ аймақтарда жұмыс Оттава аңғарындағы ағаш саудасына байланысты болды, ол ақырында теміржол құрылысы және кен өндірісімен бірге Солтүстік Онтариоға дейін кеңейді. Солтүстік АҚШ-тағы туыстарындарына қарағанда Онтариода ирландтардың көптеп табылуы байқалды, бірақ олар қалалар мен қалашықтарда да көп болды. Кейінгі ұрпақтардағы кедей иммигранттардың көптеген өкілдері кәсіподақтарда, бизнесте, сот жүйесінде, өнер мен саясатта көзге түсті. Редклифт (2003) 19-ғасырдың ортасында Канадаға келген бір миллионнан астам мигранттың, негізінен британдық және ирландтықтардың, жердің қолжетімділігінен және әлеуметтік кедергілердің болмауынан пайда тапқанын айтады. Бұл оларға ескі елде мүмкін болмаған жаңа елдің азаматтары сияқты ойлауға және сезінуге мүмкіндік берді. Акенсон (1984) ирланд иммигранттарының Канададағы тәжірибесінің американдық тәжірибеден өзгеше екенін атап өтті. Ол протестанттардың ұлттық топтағы басымдығы және ирланд қауымының ауылдық сипаты қалалық геттолардың қалыптасуына кедергі келтірді және әлеуметтік ұтқырлықтың салыстырмалы түрде оңай болуына жағдай жасады деп мәлімдеді. Солтүстік-Шығыс және Орта Батыстағы американдық ирландтардың көпшілігі католик, қала тұрғындары және геттоларда тұрды. Дегенмен, Торонтода (Корктаун, Кэббагетаун, Тринити Ниагара, Уорд) қалалық дамудың шетінде ирландтық геттолар болды, кем дегенде ашаршылықтан кейінгі алғашқы онжылдықтарда және Трефанн сотының жағдайында, 1970 жылға дейін қоғамдық тұрғын үй мен қала жаңартуына қарсы тұрды. Бұл Монреаль, Оттава және Сент-Джон сияқты маңызды ирландтық католиктік халықтары бар басқа да канадалық қалаларда да орын алды. Сондай-ақ, жаңа еңбек тарихшылары еңбекшілердің өркендеуі Торонтодағы оранжеристік және католиктік ирландтардың ұрпақтар бойы созылған антагонизмін шешіп, ортақ жұмысшы табының мәдениетін құруға ықпал еткенін айтады. Бұл теория ирландтық католик мәдениетінің құндылығы аз екенін және оны оңай қабылдамау керектігін болжайды. Николсон (1985) бұл екі теорияның да дұрыс емес екенін көрсетеді. Оның пікірінше, Торонто геттоларында ирланд шаруа мәдениетінің дәстүрлі католицизммен бірігуі жаңа, қалалық, этно-діндік құрал – ирландтық Триденттік католицизмін тудырды. Бұл мәдениет қаладан шеткері аймақтарға және метрополитендік байланыс арқылы бүкіл Онтариоға тарады. Жекешелендіру жабық ирланд қоғамын құрды және ирландтық католиктер отбасыларының болашағы үшін еңбек ұйымдарында ынтымақтасқанмен, олар ешқашан жаңа жұмысшы табының мәдениетін дамытуға ескі оранжеристік жауларымен бірге қатыспады. МакГоуэннің сөзіне сәйкес, 1890-1920 жылдар аралығында қаладағы католиктер Торонто қоғамына интеграциялануға және екінші сыныптық мәртебеден арылуға мүмкіндік берген маңызды әлеуметтік, идеологиялық және экономикалық өзгерістерге ұшырады. Ирландтық католиктер (француздардан өзгеше) Канаданың Бірінші дүниежүзілік соғыстағы рөлін ынталы түрде қолдады. Олар геттодан шығып, Торонтоның барлық аудандарында тұрды. Біліктілігі төмен жұмысшылар ретінде бастап, жоғары білімділігінің арқасында жоғары деңгейге көтерілді және төменгі орта тапта жақсы өкілдік етті. Ең қызығы, олар протестанттармен бұрын-соңды болмаған деңгейде некелесіп кетті.

An economic boom and growth in the years after their arrival allowed many Irish men to obtain steady employment on the rapidly expanding railroad network, settlements developed or expanded along or close to the Grand Trunk Railroad corridor often in rural areas, allowing many to farm the relatively cheap, arable land of southern Ontario. Employment opportunities in the cities, in Toronto but elsewhere, occupations included construction, liquor processing (see Distillery District), Great Lakes shipping, and manufacturing. Women generally entered into domestic service. In more remote areas, employment centred around the Ottawa Valley timber trade which eventually extending into Northern Ontario along with railroad building and mining. There was a strong Irish rural presence in Ontario in comparison to their brethren in the northern US, but they were also numerous in the towns and cities. Later generations of these poorer immigrants were among those who rose to prominence in unions, business, judiciary, the arts and politics. Redclift (2003) concluded that many of the one million migrants, mainly of British and Irish origin, who arrived in Canada in the mid 19th century benefited from the availability of land and absence of social barriers to mobility. This enabled them to think and feel like citizens of the new country in a way denied them back in the old country. Akenson (1984) argued that the Canadian experience of Irish immigrants is not comparable to the American one. He contended that the numerical dominance of Protestants within the national group and the rural basis of the Irish community negated the formation of urban ghettos and allowed for a relative ease in social mobility. In comparison, the American Irish in the Northeast and Midwest were dominantly Catholic, urban dwelling, and ghettoized. There was however, the existence of Irish centric ghettos in Toronto (Corktown, Cabbagetown, Trinity Niagara, the Ward) at the fringes of urban development, at least for the first few decades after the famine and in the case of Trefann Court, a holdout against public housing and urban renewal, up to the 1970s. This was also the case in other Canadian cities with significant Irish Catholic populations such as Montreal, Ottawa and Saint John. Likewise the new labour historians believe that the rise of the Knights of Labor caused the Orange and Catholic Irish in Toronto to resolve their generational hatred and set about to form a common working class culture. This theory presumes that Irish Catholic culture was of little value, to be rejected with such ease. Nicolson (1985) argues that neither theory is valid. He says that in the ghettos of Toronto the fusion of an Irish peasant culture with traditional Catholism produced a new, urban, ethno religious vehicle – Irish Tridentine Catholism. This culture spread from the city to the hinterland and, by means of metropolitan linkage, throughout Ontario. Privatism created a closed Irish society, and, while Irish Catholics cooperated in labour organizations for the sake of their families' future, they never shared in the development of a new working class culture with their old Orange enemies. McGowan argues that between 1890 and 1920, the city's Catholics experienced major social, ideological, and economic changes that allowed them to integrate into Toronto society and shake off their second class status. The Irish Catholics (in contrast to the French) strongly supported Canada's role in the First World War. They broke out of the ghetto and lived in all of Toronto's neighbourhoods. Starting as unskilled labourers, they used high levels of education to move up and were well represented among the lower middle class. Most dramatically, they intermarried with Protestants at an unprecedented rate.

Конфедерация

1867 жылы Канада Конфедерациясы құрылғанда, католиктерге жеке мектеп кеңесі берілді. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Онтариоға ирландтардың көші-қоны жалғасты, бірақ бұл үдеріс бәсеңдеді, көбінесе отбасыларын біріктіру мақсатында жүзеге асты. Осы кезеңде Онтариодағы ирландтардың (сондай-ақ басқалардың) көші-қоны экономикалық төмендеулерден кейін, АҚШ-та немесе Канаданың батысында жаңа жерлер ашылуымен және кен өндірісінің өркендеуімен байланысты болды. Ал, керісінше, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, негізінен, Маритим және Ньюфаундленд аймақтарынан жұмыс іздеп Онтариоға көшіп келген ирланд тегіндес адамдардың саны артты. 1877 жылы Лондон қаласында (Онтарио) ирланд-канадтық протестанттар мен католиктер арасындағы қарым-қатынастарда маңызды өзгеріс болды. Осы жылы Ирландиялықтардың қайырымдылық қоғамы құрылды – бұл католик және протестант діндерін ұстанатын ирланд ерлер мен әйелдердің бауырластығы. Қоғам ирланд-канадтық мәдениетін дамытуға ықпал етті, бірақ мүшелеріне жиналыстарда ирланд саясаты туралы әңгімелеуге тыйым салынды. Бүгінгі күні қоғам өз қызметін жалғастыруда. Кейбір авторлар 19 ғасырдағы Солтүстік Америкадағы ирландтардың жағдайы ауыр болды деп есептейді. Алайда, ДиМаттео (1992) 1892 жылғы мұрагерлік тізілімдерін пайдаланып, мұның рас еместігін дәлелдейді. Ирландияда және Канадада туған ирландтардың байлық жинау жолдары ұқсас болды, сондай-ақ 1890 жылдары ирландтық тегінен болу экономикалық кемсітушілікке алып келмеді. Бұрынғы онжылдықтардағы иммигранттар үлкен экономикалық қиындықтарға тап болған болуы мүмкін, бірақ жалпы алғанда, Онтариодағы ирландтар 1890 жылдары халықтың қалған бөлігімен салыстырылатын деңгейде байлыққа ие болды. 1901 жылы Онтариодағы ирландтық католиктер мен шотландтық пресвитериандар үй иелерінің арасында ең көп кездесетін топтардың бірі болды, ал англикандықтар, Канада элитасымен байланысқа қарамастан, орташа деңгейде жақсы жағдайға ие болды. Онтариодағы француз тілді католиктер протестанттар мен ирландтық католиктерге қарағанда байлыққа және мәртебеге жетуде қиындықтарға тап болды. Діни конфессиялар арасында жетістіктерде айырмашылықтар болғанымен, қалалық Канадада ирландтық католиктер мен ирландтық протестанттар арасындағы айырмашылықтар салыстырмалы түрде аз болды.

20 ғасыр

Циани (2008) Бірінші дүниежүзілік соғысты қолдау ирланд католиктерінің арасында адал азаматтар ретіндегі өзіндік сананы қалыптастырып, оларды ұлттың әлеуметтік құрылымына интеграциялауға көмектесті деп тұжырымдайды. Лондонның католик епископы, әулие Майкл Фэллон, француз католиктеріне қарсы протестанттардың жағын алды. Оның басты ниеті – Канада мен басқа елдердегі ирланд католиктерінің мүддесін ілгерілету болды; ол Ватиканнан маңызды қолдау алды. Ол француз канадалық католиктеріне, әсіресе екі тілді білім беруге қарсы шықты. Француз канадалықтары Фэллонның соғысқа қолдау көрсету әрекеттеріне қатыспады және Онтарио саясаты мен қоғамында одан да маргиналдануға ұшырады. Солтүстік Ирландиядағы қақтығыстар (1969–1998) кезінде, ирланд американдықтары сияқты белсенді болмаса да, ирланд канадалықтары да оқиғаға жауап берді. 1969 жылдың тамызында Торонтодағы 150-ге жуық ирланд канадалық, қажет болған жағдайда қару сатып алуға пайдаланылатын ақшаны Дерри қаласындағы Богсайдтағы католик әйелдері мен балаларына жіберу ниетін білдірді. Қақтығыс басталғаннан кейін, Ирландия Республикалық клубтары Америка мен Канадада Жедел Ирландия Республикалық Армиясының (ЖИРА) мақсатын қолдау үшін құрылды. Канададағы ЖИРА қолдауының көп бөлігі Монреаль, Торонто және Оңтүстік Онтариода шоғырланды. Канадалық ЖИРА жақтастары ЖИРА-ның қарулы күресі үшін қару-жарақ, әсіресе Канаданың кен орындарында қолданылатын детонаторларды жасырын түрде сатып алу үшін ақша жинады. 1979 мен 1986 жылдар аралығында лоялист жартылай әскерлік құрамалары 100 автомат, көптеген мылтықтар, граната тастағыштар, магнум револьверлері және жүздеген мың оқ-дәрілерді Канададан алды. Бұл қару-жарақ лоялисттердің қарулы күресін күшейтті және көптеген бейбіт католиктердің қаза болуына себепкер болды.

Қазіргі

Бүгінде Онтариоға 19 ғасырдағы ірландтықтардың көптеп қоныс аударуының әсері анық байқалады, өйткені провинцияда ирландтық тегі бар екенін айтқандардың саны 2 миллионға жуық, бұл Канададағы ирландтық шежіресі бар азаматтардың шамамен жартысына тең. 2004 жылы 17 наурыз Онтарио заң шығарушы органы тарапынан провинцияның дамуына ирландтықтардың зор үлесін мойындап, «Ирландия мұрасы күні» деп жарияланды. Онтариода ирланд тіліне құштарлар көп, олардың көпшілігі осы тілді өз этникалық мұрасының бір бөлігі деп санайды. Онтариода сонымен қатар Ирландия үкіметі мойындаған, ирланд тілінде сөйлейтін және білім алушылар үшін мәдени шаралар өткізілетін Gaeltacht Bhuan Mheiriceá Thuaidh (Солтүстік Америкадағы тұрақты Гаелтахтасы) орналасқан. 2010 жылы Ирландия экономикасы төмендеген кезде көптеген ирландтар жұмыс іздеу немесе алдын ала келісім бойынша жұмыс табу үшін Канадаға келді. Онтариода Ирландиядағы жерлер мен фамилиялармен аталған көптеген елді мекендер бар, олардың ішінде Баллинафад, Баллидуфф, Баллимоте, Каван, Коннахт, Коннеллис, Далтон, Доннибрук, Дублин, Дундалк, Даннвилл, Эннискиллен, Эринсвилл, Галвей, Хагарти, Ирланд көлі, Керни, Кенансвилл, Кеннеди, Киллало, Килларни, Лимерик, Листовелл, Лукан, Магуайр, Малоун, Макгарри, Моффат, Муллифарри, Мунстер, Наван, Жаңа Дублин, О'Коннелл, Оранмор, Куинн елді мекені, Рипли, Шамрок, Тара, Оңтүстік Монаган, Уотерфорд және Вестпорт кіреді.

Жаңа Брансуик

Сент-Джонды көбінесе "Канаданың ирланд қаласы" деп атайды. 1815 жылы Еуропадағы ескі өмір салтын бұза бастаған ауқымды өнеркәсіптік өзгерістер мен 1867 жылы Канада Конфедерациясы арасындағы жылдары, сол дәуірдегі иммиграцияның шыңына жеткен кезде, 150 000-нан астам ирландиялық иммигрант Сент-Джонға келді. Алғашқы кезеңде келгендердің көпшілігі саудагерлер болды және олардың көпшілігі Сент-Джонда қалып, қала құрылысының негізін қалады. Бірақ 1845 және 1852 жылдар аралығында Ұлы ашаршылық болған кезде, ашаршылықтан зардап шеккен босқындардың үлкен толқындары келді. 1845-1847 жылдар аралығында шамамен 30 000 адам келді, бұл сол кезде қалада тұрған халықтан да көп еді. 1847 жыл, "Қара 47" деп аталған ашаршылықтың ең ауыр жылдарының бірінде, 16 000-ға жуық иммигрант, олардың көпшілігі Ирландиядан келген, Сент-Джон портының аузындағы иммиграциялық және карантиндік станциясы – Партридж аралына келді. 1784 жылы британдық Новая Шотландия колониясы бөлінгеннен кейін Нью-Брансуик бастапқыда Жаңа Ирландия деп аталды, ал астанасы Сент-Джон болып белгіленді. 1850 жылға қарай ирландтық католик қауымы Сент-Джонның ең ірі этникалық тобын құрады. 1851 жылғы санақта қаладағы үй шаруашылықтарының басшыларының жартысынан астамы өзін Ирландияның тумасы деп тіркеді. 1871 жылға қарай Сент-Джон тұрғындарының 55 пайызы ирландтықтар немесе ирландта туған әкелердің балалары болды. Дегенмен, қала ирландтық католиктер мен юнионист протестанттар арасындағы шиеленістерге бөлінді. 1840 жылдардан бастап қалада сектанттық тәртіпсіздіктер кеңінен тарады, көптеген кедей, ирланд тілінде сөйлейтін иммигранттар Йорк Пойнтта шоғырланды. Мирамичи өзені аңғарында ашаршылыққа дейінгі жылдары ирландтықтардың қоныстануы едәуір болды. Бұл қоныс аударушылар, кейінірек келгендерге қарағанда, жақсы жағдайда және білімді болды, олар үмітсіздіктен келген еді. Шотландықтар мен француз акадиялықтарынан кейін келгенімен, олар бұл жаңа жерде өздерін танытты, католик Шотландияның таулы аймақтарымен және аз дәрежеде акадиялықтармен араласып кетті. Мартин Кранни сияқты кейбіреулері сайлауға сайланды және ашаршылықтан келген иммигранттардан кейін ұлғайған ирланд қауымының табиғи көшбасшылары болды. Ертедегі ирландтар Мирамичиге оңай жете алатындықтан келді, себебі ағаш кемелері Чатэм мен Ньюкаслға қайтқаннан бұрын Ирландияда тоқтаған, сондай-ақ ол, әсіресе ағаш өнеркәсібінде экономикалық мүмкіндіктер ұсынды. Олар көбінесе ирланд тілінде сөйлейтін, ал 1830 және 1840 жылдары Нью-Брансуик пен Мэн шекарасында көптеген ирланд тілінде сөйлейтін қауымдар болды. Ұзақ уақыт бойы ағаш экспорттаушы колония болған Нью-Брансуик 19 ғасырдың ортасында ашаршылықтан қашып келген мыңдаған ирланд иммигранттарының бағыты болды, өйткені ағаш жүк кемелері колонияға бос оралғанда арзан бағдар ұсынды. Карантиндік ауруханалар колонияның екі ірі портының аралдарында орналасқан – Сент-Джон (Партридж аралы) және Чатэм-Ньюкасл (Орталық арал), онда көптеген адам қайтыс болды. Тірі қалғандар Мирамичи өзені аңғарындағы және Сент-Джон және Кеннебекасис өзендері аңғарларындағы маргиналды ауыл шаруашылығы жерлеріне қоныстанды. Алайда, осы аймақтардағы егін шаруашылығының қиындығы көптеген ирланд иммигрант отбасыларын бір буын ішінде колонияның ірі қалаларына немесе Портлендке (Мэн) немесе Бостонға көшіруге мәжбүр етті. Сент-Джон және Чатэм (Нью-Брансуик) көптеген ирланд иммигранттарын қабылдады, бұл екі муниципалитеттің сипатын өзгертті. Бүгінде Мирамичи қаласының біріккен қаласының барлық бөліктерінде жыл сайын үлкен ирланд фестивалі өткізіледі. Шындығында, Мирамичи Солтүстік Америкадағы ең көп ирландтық қауымдардың бірі, мүмкін, Сент-Джон немесе Бостоннан кейін екінші орында. Ньюфаундлендтегідей, ирланд тілі Нью-Брансуикте 20 ғасырға дейін қауымдастық тіл ретінде сақталды. 1901 жылғы санақта жауап берушілердің ана тілі туралы нақты сұралып, оны үйде жиі қолданылатын тіл деп анықтады. Санақта ирланд тілін бірінші тілі ретінде және үйде сөйленетінін айтқан бірнеше адам және отбасылар кездесті. Басқа жағынан алғанда, респонденттердің ортақ ештеңесі аз болды, олардың кейбіреулері католик, ал кейбіреулері протестант болды.

Saint John has often been called "Canada's Irish City". In the years between 1815, when vast industrial changes began to disrupt the old life styles in Europe, and Canadian Confederation in 1867, when immigration of that era passed its peak, more than 150,000 immigrants from Ireland arrived to Saint John. Those who came in the earlier period were largely tradesmen, and many stayed in Saint John, becoming the backbone of its builders. But when the Great Famine raged between 1845 and 1852, huge waves of Famine refugees arrived. It is estimated that between 1845 and 1847, some 30,000 arrived, more people than were living in the city at the time. In 1847, dubbed "Black 47", one of the worst years of the Famine, some 16,000 immigrants, most of them from Ireland, arrived at Partridge Island, the immigration and quarantine station at the mouth of Saint John Harbour. After the partitioning of the British colony of Nova Scotia in 1784 New Brunswick was originally named New Ireland with the capital to be in Saint John. By 1850, the Irish Catholic community constituted Saint John's largest ethnic group. In the census of 1851, over half the heads of households in the city registered themselves as natives of Ireland. By 1871, 55 per cent of Saint John's residents were Irish natives or children of Irish born fathers. However, the city was split with tensions between Irish Catholics and Unionist Protestants. From the 1840s onward, Sectarian riots were rampant in the city with many poor, Irish speaking immigrants clustered at York Point. The Miramichi River valley, received a significant Irish immigration in the years before the famine. These settlers tended to be better off and better educated than the later arrivals, who came out of desperation. Though coming after the Scottish and the French Acadians, they made their way in this new land, intermarrying with the Catholic Highland Scots, and to a lesser extent, with the Acadians. Some, like Martin Cranney, held elective office and became the natural leaders of their augmented Irish community after the arrival of the famine immigrants. The early Irish came to the Miramichi because it was easy to get to with lumber ships stopping in Ireland before returning to Chatham and Newcastle, and because it provided economic opportunities, especially in the lumber industry. They were commonly Irish speakers, and in the eighteen thirties and eighteen forties there were many Irish speaking communities along the New Brunswick and Maine frontier. Long a timber exporting colony, New Brunswick became the destination of thousands of Irish immigrants in the form of refugees fleeing the famines during the mid 19th century as the timber cargo vessels provided cheap passage when returning empty to the colony. Quarantine hospitals were located on islands at the mouth of the colony's two major ports, Saint John (Partridge Island) and Chatham Newcastle (Middle Island), where many would ultimately die. Those who survived settled on marginal agricultural lands in the Miramichi River valley and in the Saint John River and Kennebecasis River valleys. The difficulty of farming these regions, however, saw many Irish immigrant families moving to the colony's major cities within a generation or to Portland, Maine or Boston. Saint John and Chatham, New Brunswick saw large numbers of Irish migrants, changing the nature and character of both municipalities. Today, all of the amalgamated city of Miramichi continues to host a large annual Irish festival. Indeed, Miramichi is one of the most Irish communities in North America, second possibly only to Saint John or Boston. As in Newfoundland, the Irish language survived as a community language in New Brunswick into the twentieth century. The 1901 census specifically enquired as to the mother tongue of the respondents, defining it as a language commonly spoken in the home. There were several individuals and a scattering of families in the census who described Irish as their first language and as being spoken at home. In other respects the respondents had less in common, some being Catholic and some Protestant.

Принс Эдуард аралы

Принс-Эдвард аралы жылдар бойы ирланд католиктері мен британ протестанттары (соның ішінде Солтүстік Ирландиядан келген альстер шотландтары) арасында бөлініп келді. 20-шы ғасырдың екінші жартысында бұл сектанттық азайып, соңғы кезде екі оқиғадан кейін толық жойылды. Біріншіден, католик және протестант мектеп басқармалары бір зайырлы мекемеге біріктірілді; екіншіден, әрбір провинциялық округтен екі депутат (МЛА) сайлау практикасы (біреуі католик, біреуі протестант) тоқтатылды.

Тарих

Профессор-эмеритус Брендан О'Грейди, Принс-Эдвард аралы университетінде елу жыл тарих профессоры болған, 1845–1852 жылдардағы Ұлы ашаршылықтан бұрын, онда миллион ирланд қаза болып, тағы бір миллион көшіп кеткен, көптеген ирланд иммигранттары Принс-Эдвард аралына келген. 1763 жылдан кейін британдықтар Сент-Джон аралын ондаған лоттарға бөлді, олар «Британиядағы ықпалды тұлғаларға» берілді, жер иелігінің шарттарына 1787 жылға дейін британдық протестанттар әр лотты қоныстандыруы кірді. 1830 жылдың мамырында Монаган графтығынан шыққан отбасылардың алғашқы кемесі, оларды жалдаған Джон Макдональдтың ілеспесімен, ата Джон Макдональдқа мұра болған лоттарға, Форт-Августасқа қоныстанды. Олар протестанттық шотландтық-ирландтық «Оранж» элементімен кейде зорлыққа дейін жететін қайта-қайта саяси қақтығыстарда болды. 1806 жылы Ньюфаундлендтің Сент-Джонс қаласында діни көзқарасына қарамастан, ирландтық туған немесе тегі бар жергілікті тұрғындар үшін қайырымдылық ұйымы ретінде The Benevolent Irish Society (BIS) құрылды. BIS қайырымдылық, бауырластық, орта таптық әлеуметтік ұйым ретінде «жақсылық пен қайырымдылық» қағидаларына негізделген және оның бастапқы мақсаты кедейлерді өздерін жақсартуға мүмкіндік беретін қажетті дағдыларды қамтамасыз ету болды. Бүгінде қоғам Ньюфаундлендте белсенді және Солтүстік Америкадағы ең көне қайырымдылық ұйымы болып табылады. Ньюфаундленд ирландтық католиктері, негізінен Ирландияның оңтүстік-шығысынан, қалаларда (негізінен Сент-Джон және оны қоршаған Авалон түбегіндегі бөліктерде) қоныстанды, ал британдық протестанттар, негізінен Батыс елінен, шағын балықшылар қауымдастықтарында қоныстанды. Уақыт өте келе ирландтық католиктер протестант көршілеріне қарағанда бай болды, бұл протестант Ньюфаундленд тұрғындарын Оранж орденіне қосылуға ынталандырды. 1903 жылы сэр Уильям Кокер Аралдық мойындағы Оранж залында Балықшылардың қорғау одағын құрды. Сонымен қатар, Үкімет комиссиясы (1934-1949 жылдар) кезінде Оранж ложасы Ньюфаундленд доминионында бар «демократиялық» ұйымдардың бірі болды. 1948 жылы Ньюфаундлендте оның саяси болашағы туралы референдум өткізілді; Ирландия католиктері негізінен Ньюфаундлендтің тәуелсіздігіне оралуын қолдады, ал протестанттар негізінен Канада Конфедерациясына қосылуды қолдады. Ньюфаундленд содан кейін Канадаға 52–48% айырмашылықпен қосылды, ал 1990 жылдары шығыс жағалаудағы балық аулауды жапқаннан кейін протестанттардың Сент-Джонға ағылуымен, негізгі мәселелер этникалық немесе діни емес, ауылдық және қалалық мүдделердің біріне айналды. Ньюфаундлендке ирландтар солтүстік-шығыс Ирландияның әлі күнге дейін танымал отбасылық есімдерін берді: Уолш, Пауэр, Мерфи, Райан, Уилан, Фелан, О'Брайен, Келли, Ханлон, Невилл, Бамбрик, Хэлли, Холихан, Хоган, Диллон, Бёрн, Квигли, Берк және Фицджеральд. Ирландиялық жер атаулары аз таралған, аралдың көптеген көрнекті жер белгілері ертедегі француз және ағылшын зерттеушілерімен аталған. Дегенмен, Ньюфаундлендтің Баллихак, Каппахайден, Килбрайд, Сент-Брайд, Порт-Кирван, Уотерфорд доласы, Виндгап және Скибирин бәрі ирландтық ата-бабаларға сілтеме жасайды. Ирландиялықтар өздерінің ата-бабаларының тілінде аталатын атауларды да қолданған. Ньюфаундленд - Еуропадан тыс жерлердің ішіндегі жалғыз жер, онда ирланд тілінде «Talamh an Éisc» («балық жері») деген есім бар. Шығыс Ньюфаундленд Ирландиядан тыс жердегі халықтың көпшілігі ирланд тілінде сөйлеген аз жерлердің бірі болды. Ньюфаундленд ирланд тілі Мунстерден шыққан және оны жасы үлкен адамдар ХХ ғасырдың бірінші жартысына дейін әлі де қолданған. Ол Ньюфаундленд ағылшын тіліне лексикалық жағынан да (ангишор және слвиен сияқты сөздерде) және грамматикалық жағынан (мысалы, өткен заманнан кейінгі құрылыс) әсер етті. Отбасылық атаулар, ерекшеліктер мен бояулар, басым католик діні, ирланд музыкасының таралуы - тіпті халықтың диалектісі мен акценті - ауылды Ирландияны еске түсіреді, сондықтан ирланд жазушысы Тим Пат Куган Ньюфаундлендті «Ирландиядан басқа әлемдегі ең ирландтық жер» деп сипаттады. Біріккен Ирландия көтерілісі 1800 жылы сәуір айында Ньюфаундленд штатының Сент-Джонс қаласында болды, онда 400 ирландтық Біріккен Ирландиялықтар қоғамының құпия антын берді. Ньюфаундленд отарлығы - британдық әкімшілік тікелей 1798 жылғы ирландтық көтеріліске байланысты жалғыз көтеріліс болды. Сент-Джонс көтерілісі маңызды болды, өйткені бұл Ньюфаундлендтегі ирландтардың мемлекет билігіне әдейі қарсы шыққан алғашқы жағдайы болды, және британдықтар бұл соңғысы болмайды деп қорқып қалды. Көтеріліс салдарынан жеті ирландтық таңылды. 2001 жылғы Канада халық санауына сәйкес, Ньюфаундленд және Лабрадордағы ең ірі этникалық топ - ағылшындар (39.4%), одан кейін ирландтар (39.7%), шотландтар (6.0%), француздықтар (5.5%) және Бірінші Ұлттар (3.2%) келеді. Барлық респонденттердің жартысы өз этникалық тегін «канадалық» деп атаса, 2003 жылғы Канада Статистикасының этникалық әртүрлілік сараптамасында 38% респонденттер өз этникалық тегін «Ньюфаундлендер» деп хабарлады. Сәйкесінше, 2001 жылғы халық санауына сәйкес, ең көп мүшелері бар үлкен діни конфессия - Рим католик шіркеуі, провинция халқының 36.9% (187,405 мүшесі). Басты протестанттық конфессиялар халықтың 59.7% құрайды, ең ірі тобы - Канада Англикан шіркеуі, жалпы халықтың 26.1% (132,680 мүшесі), Біріккен шіркеу Канадасы 17.0% (86,420 мүшесі) және құтқару армиясы 7.9% (39,955 мүшесі), басқа протестанттық конфессиялар көп емес. Пентикостал шіркеуі 6.7% құрады, 33,840 мүшесі бар. Христиан емес адамдар халықтың барлығының 2.7% құрады, олардың көп бөлігі «дін жоқ» деп көрсетті (халықтың барлығының 2.5%). 2006 жылғы Канада Статистикасының халық санауына сәйкес, Ньюфаундленд тұрғындарының 21.5% ирландтық тегін жариялайды (провинциядағы басқа ірі топтар 43.2% ағылшын, 7% шотланд және 6.1% француз). 2006 жылы Канада Статистикасы Ньюфаундлендтегі келесі этникалық тектерді тізімдеді: 216,340 ағылшын, 107,390 ирланд, 34,920 шотланд, 30,545 француз, 23,940 Солтүстік Америка үндісі және т.б. Ньюфаундлендке ирландтықтардың көп бөлігі ашаршылыққа дейін (18 ғасырдың соңы және 19 ғасырдың басы) көшкен, және екі ғасырлық оқшаулану Ньюфаундлендтегі ирланд тегін көптеген адамдар өз этникалық тегін «Ньюфаундлендер» деп қарастыруына әкелді, «ирланд» емес, бірақ екі ел арасындағы мәдени байланысты біледі.

According to professor emeritus, Brendan O'Grady, a history professor at the University of Prince Edward Island for fifty years, before the Great Famine of 1845–1852, in which a million Irish died and another million emigrated, the majority of Irish immigrants had already arrived on Prince Edward Island. The British divided St John's Island, following 1763, was divided into dozens of lots that were granted to "influential individuals in Britain" with conditions for land ownership including the settlement of each lot by 1787 by British Protestants. In May 1830 the first ship of families from County Monaghan, in the province of Ulster, Ireland accompanied by Father John MacDonald who had recruited them, arrived on the Island to settle in Fort Augustus, on the lots inherited by Father John MacDonald from his father Captain John MacDonald. They were in repeated political conflict—sometimes violent—with the Protestant Scots Irish "Orange" element. In 1806, The Benevolent Irish Society (BIS) was founded as a philanthropic organization in St. John's, Newfoundland for locals of Irish birth or ancestry, regardless of religious persuasion. The BIS was founded as a charitable, fraternal, middle class social organization, on the principles of "benevolence and philanthropy", and had as its original objective to provide the necessary skills which would enable the poor to better themselves. Today the society is still active in Newfoundland and is the oldest philanthropic organization in North America. Newfoundland Irish Catholics, mainly from the southeast of Ireland, settled in the cities (mainly St. John's and parts of the surrounding Avalon Peninsula), while British Protestants, mainly from the West Country, settled in small fishing communities. Over time, the Irish Catholics became wealthier than their Protestant neighbours, which gave incentive for Protestant Newfoundlanders to join the Orange Order. In 1903, Sir William Coaker founded the Fisherman's Protective Union in an Orange Hall in Herring Neck. Furthermore, during the term of Commission of Government (1934–1949), the Orange Lodge was one of only a handful of "democratic" organizations that existed in the Dominion of Newfoundland. In 1948, a referendum was held in Newfoundland as to its political future; the Irish Catholics mainly supported a return to independence for Newfoundland as it existed before 1934, while the Protestants mainly supported joining the Canadian Confederation. Newfoundland then joined Canada by a 52–48% margin, and with an influx of Protestants into St. John's after the closure of the east coast cod fishery in the 1990s, the main issues have become one of Rural vs. Urban interests rather than anything ethnic or religious. To Newfoundland, the Irish gave the still familiar family names of southeast Ireland: Walsh, Power, Murphy, Ryan, Whelan, Phelan, O'Brien, Kelly, Hanlon, Neville, Bambrick, Halley, Houlihan, Hogan, Dillon, Byrne, Quigley, Burke, and FitzGerald. Irish place names are less common, many of the island's more prominent landmarks having already been named by early French and English explorers. Nevertheless, Newfoundland's Ballyhack, Cappahayden, Kilbride, St. Bride's, Port Kirwan, Waterford Valley, Windgap and Skibereen all point to Irish antecedents. Along with traditional names, the Irish brought their native tongue. Newfoundland is the only place outside Europe with its own distinctive name in the Irish language, Talamh an Éisc, "the land of fish". Eastern Newfoundland was one of the few places outside Ireland where the Irish language was spoken by a majority of the population as their primary language. Newfoundland Irish was of Munster derivation and was still in use by older people into the first half of the twentieth century. It has influenced Newfoundland English both lexically (in words like angishore and sleveen) and grammatically (the after past tense construction, for instance). The family names, the features and colouring, the predominant Catholic religion, the prevalence of Irish music – even the dialect and accent of the people – are so reminiscent of rural Ireland that Irish author Tim Pat Coogan has described Newfoundland as "the most Irish place in the world outside of Ireland". The United Irish Uprising occurred during April 1800, in St. John's, Newfoundland where up to 400 Irishmen had taken the secret oath of the Society of the United Irishmen. The Colony of Newfoundland rebellion was the only one to occur which the British administration linked directly to the Irish Rebellion of 1798. The uprising in St. John's was significant in that it was the first occasion on which the Irish in Newfoundland deliberately challenged the authority of the state, and because the British feared that it might not be the last. It earned for Newfoundland a reputation as a Transatlantic Tipperary–a far flung but semi Irish colony with the potential for political chaos. Seven Irishman were hanged by the crown because of the uprising. According to the 2001 Canadian census, the largest ethnic group in Newfoundland and Labrador is English (39.4%), followed by Irish (39.7%), Scottish (6.0%), French (5.5%), and First Nations (3.2%). While half of all respondents also identified their ethnicity as "Canadian", 38% report their ethnicity as "Newfoundlander" in a 2003 Statistics Canada Ethnic Diversity Survey. Accordingly, the largest single religious denomination by number of adherents according to the 2001 census was the Roman Catholic Church, at 36.9% of the province's population (187,405 members). The major Protestant denominations make up 59.7% of the population, with the largest group being the Anglican Church of Canada at 26.1% of the total population (132,680 members), the United Church of Canada at 17.0% (86,420 members), and the Salvation Army at 7.9% (39,955 members), with other Protestant denominations in much smaller numbers. The Pentecostal Church made up 6.7% of the population with 33,840 members. Non Christians made up only 2.7% of the total population, with the majority of those respondents indicating "no religion" (2.5% of the total population). According to the Statistics Canada 2006 census, 21.5% of Newfoundlanders claim Irish ancestry (other major groups in the province include 43.2% English, 7% Scottish, and 6.1% French). In 2006, Statistics Canada have listed the following ethnic origins in Newfoundland; 216,340 English, 107,390 Irish, 34,920 Scottish, 30,545 French, 23,940 North American Indian etc. Most of the Irish migration to Newfoundland was pre famine (late 18th century and early 19th century), and two centuries of isolation have led many of Irish descent in Newfoundland to consider their ethnic identity "Newfoundlander", and not "Irish", although they are aware of the cultural links between the two.

Жаңа Шотландия

Жаңа Шотландиядағы әр төрт адамның бірі ирланд текті, және генеалогтар мен отбасы тарихын зерттеушілер үшін іздестіруге қолайлы жағдайлар бар. Ирландтық тегі бар деп есептейтін көптеген Жаңа Шотландиялықтар пресвитериандық Ольстер шотландтарының ұрпақтары. Уильям Сомервилл (1800–1878) Ирландия реформаланған пресвитериан шіркеуінде дін қызметкері болып тағайындалды және 1831 жылы Нью-Брансуикке миссионер ретінде жіберілді. Ол 1832 жылы миссионер Александр Кларкпен бірге Нью-Брансуик және Нова-Скотияның реформаланған пресвитериясын құрды, ал 1833 жылы Графтон, Нова-Скотиядағы Уэст Корнуоллис қауымының пасторы болды. Қатаң келісімді сақтағанмен, Сомервилл бастапқыда өте кең аумақтағы пресвитериандарға жалпы қызмет көрсетті. Пресвитериандық орталықтардың бірі Колчестер округі, Нова-Скотия болды. Жаңа Шотландиядағы католик ирландтықтардың қоныстануы дәстүрлі түрде Галифакс қаласымен шектелген. 1749 жылы құрылған Галифакстың 1767 жылы шамамен 16%-ы ирландтық католиктерден, ал 18 ғасырдың соңында 9%-ға жуық құрады. Оларға қарсы қабылданған қатаң заңдар көбінесе орындалмаса да, ирландтық католиктер қала тарихының алғашқы кезеңдерінде заңды құқықтарынан айырылған. Ғасыр соңына дейін заң шығарушы органда католик өкілдері болған жоқ. 1829 жылы ирландтық ата-анасы бар Лоуренс О'Коннор Дойл өз дінінің алғашқы адвокаты болды және ирландтарға қарсылықты жеңуге көмектесті. Гайсбороу округінің көп бөлігінде ирландтық ауылдық елді мекендері болды, мысалы Эринвилл (Ирландиялық ауыл деген мағынада) / Салмон Ривер көлі / Огден / Бантри ауданы (Бантри Бантри шығанағы, Корк округі, Ирландияның атымен аталған, бірақ 19 ғасырдан бастап Эринвилл / Салмон Ривер көліндегі жақсы жерлерге көшіп кеткен). Бұл аймақта ирландтық фамилиялары көп кездеседі және акцентте, аймақтың дәстүрлі музыкасында, тағамдарында, дінінде (рим католиктерінде) және ирланд тілінің іздерінде ирландтық әсері байқалады. Антигониш округінде де ирландтық текті басқа ауылдар бар, ал Кейп-Бретон аралында Нью-Уотерфорд, Рокки-Бей және Глейс-Бей сияқты жерлерде тағы да басқа ауылдарды кездестіруге болады. Мёрдок (1998) Кейп-Бретон аралының Шотландияның жоғарғы жерлерінің, әсіресе гейлик мәдениетінің соңғы бекінісі ретіндегі танымал бейнесі аралдың 16 ғасырдан бергі күрделі тарихын бұрмалайтынын атап көрсетеді. Микмактардың алғашқы тұрғындары, Акадиялық француздар, төменгі шотландтар, ирландтар, Жаңа Англиядан келген лоялистер және ағылшыздар – бәрі де мәдени, діни және саяси қақтығыстарды, сондай-ақ ынтымақтастық пен синтезді қамтитын тарихқа үлес қосты. 19 ғасырдың басында Шотландияның жоғарғы жерлері ең ірі қауымға айналды, ал олардың мұрасы азайып қалған күйде сақталды.

About one Nova Scotian in four is of Irish descent, and there are good tracing facilities for genealogists and family historians. Many Nova Scotians who claim Irish ancestry are of Presbyterian Ulster Scottish descent. William Sommerville (1800–1878) was ordained in the Irish Reformed Presbyterian Church and in 1831 was sent as a missionary to New Brunswick. There, with missionary Alexander Clarke, he formed the Reformed Presbytery of New Brunswick and Nova Scotia in 1832 before becoming minister of the West Cornwallis congregation in Grafton, Nova Scotia, in 1833. Although a strict Covenanter, Sommerville initially ministered to Presbyterians generally over a very extensive district. Presbyterian centres included Colchester County, Nova Scotia. Catholic Irish settlement in Nova Scotia was traditionally restricted to the urban Halifax area. Halifax, founded in 1749, was estimated to be about 16% Irish Catholic in 1767 and about 9% by the end of the 18th century. Although the harsh laws enacted against them were generally not enforced, Irish Catholics had no legal rights in the early history of the city. Catholic membership in the legislature was nonexistent until near the end of the century. In 1829 Lawrence O'Connor Doyle, of Irish parentage, became the first of his faith to become a lawyer and helped to overcome opposition to the Irish. There were also rural Irish village settlements throughout most of Guysborough County, such as the Erinville (meaning Irishville) /Salmon River Lake/Ogden/Bantry district (Bantry being named after Bantry Bay, County Cork, Ireland but abandoned since the 19th century for better farmland in places like Erinville/Salmon River Lake). In this area Irish last names are prevalent and an Irish influence is apparent in the accent, the traditional music of the area, food, religion (Roman Catholic) and lingering traces of the Irish language. In Antigonish County there are other villages of Irish provenance, and still others can be found on Cape Breton Island, in places such as New Waterford, Rocky Bay and Glace Bay. Murdoch (1998) notes that the popular image of Cape Breton Island as a last bastion of Scottish Highland and specifically Gaelic culture distorts the complex history of the island since the 16th century. The original Mi'kmaq inhabitants, Acadian French, Lowland Scots, Irish, Loyalists from New England, and English have all contributed to a history which has included cultural, religious, and political conflict as well as cooperation and synthesis. The Highland Scots became the largest community in the early 19th century, and their heritage has survived in diminished form.

Далалар

Кейбір ықпалды канадалық саясаткерлер ирланд қоныс аударушылардың көмекпен көшірілуі Канаданың далаларында «Жаңа Ирландияның» құрылуына немесе кем дегенде елдің иммигранттар үшін қолайлы бағыт ретіндегі әлеуетін арттыруы мүмкін деп күткен, бірақ ешқайсысы орындалмады. Шеппард (1990) 1880 жылдардағы квакер филантропы Джеймс Хак Тук және Канада үкіметінің ирландтық эмиграциялық агенті Томас Конноллидің күш-жігерін қарастырады. Ирландия баспасөздері әлі де потенциалды эмигранттарды Канададағы өмірдің қауіптері мен қиындықтары туралы ескертіп, оларды АҚШ-та қоныстануға шақырып отырды. Прерия провинцияларына ирландтықтардың көші-қоны екі ерекше компоненттен тұрды: Шығыс Канада немесе АҚШ арқылы келгендер және тікелей Ирландиядан келгендер. Батысқа келген көптеген ирланд канадалықтары жақсы қалыптасқан еді, өйткені олар ағылшын тілінде сөйлеп, британдық әдет-ғұрыптар мен заңдарын түсінді, көбінесе ағылшын Канадасының бір бөлігі деп есептелді. Дегенмен, бұл картина діни бөлінумен күрделенді. Ред-Ривер колониясындағы алғашқы «ағылшын» канадалық қоныс аударушылардың көпшілігі ынталы ирланд лоялист протестанттары және Оранж орденінің мүшелері болды. Олар Ред-Ривер көтерілісі кезінде католик метистерінің көшбасшысы Луи Риелдің уақытша үкіметімен қақтығысты, нәтижесінде Томас Скотт өлімге кесілді, бұл шығыстағы сектанттық шиеленісті күшейтті. Осы кезеңде және келесі онжылдықтар бойында көптеген католик ирландтар батыста жеке католик мектептерін ашу үшін күресті, бірақ кейде Манитоба мектептері мәселесі кезінде католик қауымының франкофондық бөлігімен қақтығысты. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін және діни мектептер мәселесінің де-факто шешілуінен кейін, батысқа көшіп келген шығыс ирланд канадалықтары толығымен көпшілік қоғамға сіңіп кетті. 20-шы ғасырдың екінші жартысында келген ирландтардың шағын тобы, бұрынғы аграрлық пионерлерге қарағанда, қалалық мамандығымен ерекшеленді. 1850-1930 жылдар аралығында Саскачеван халқының шамамен 10% ирландтар туған немесе ирланд текті адамдардан тұрды. Коттрелл (1999) ирланд диаспорасының пионерлік қоғамға тигізген әлеуметтік, экономикалық, саяси, діни және идеологиялық әсерін зерттейді және ирландтардың жеке және ұжымдық тұрғыдан салыстырмалы түрде ерекше топ болғанын көрсетеді. Ұрпақтар аралық ирландтық этникалық ерекшеліктің ең айқын көріністері – католик шіркеуі мен Оранж ордені – прерияларда ирланд мәдениетін қайта жаңғырту құралы және ирланд текті адамдарды басқа ұлттан шыққан қоныс аударушылармен біріктіретін этникалық бірігу форумы ретінде қызмет етті. Осылайша, ирландтар этникалық жағынан әртүрлі шекаралық қоғамда ынтымақтастықтың маңызды күші болды, бірақ сонымен қатар Саскачеван провинциясының қалай дамуы керек екені туралы ортақ көзқарасы жоқ элементтермен үлкен шиеленіс тудырды.

While some influential Canadian politicians anticipated that the assisted migrations of Irish settlers would lead to the establishment of a 'New Ireland' on Canada's prairies, or at least raise the profile of the country's potential as a suitable destination for immigrants, neither happened. Sheppard (1990) looks at the efforts in the 1880s of Quaker philanthropist James Hack Tuke as well as those of Thomas Connolly, the Irish emigration agent for the Canadian government. The Irish press continued to warn potential emigrants of the dangers and hardships of life in Canada and encouraged would be emigrants to settle instead in the United States. Irish migration to the Prairie Provinces had two distinct components: those who came via eastern Canada or the United States, and those who came directly from Ireland. Many of the Irish Canadians who came west were fairly well assimilated, in that they spoke English and understood British customs and law, and tended to be regarded as a part of English Canada. However, this picture was complicated by the religious division. Many of the original "English" Canadian settlers in the Red River Colony were fervent Irish Loyalist Protestants, and members of the Orange Order. They clashed with Catholic Métis leader Louis Riel's provisional government during the Red River Rebellion, and as a result Thomas Scott was executed, inflaming sectarian tensions in the east. At this time and during the course of the following decades, many of the Catholic Irish were fighting for separate Catholic schools in the west, but sometimes clashed with the Francophone element of the Catholic community during the Manitoba Schools Question. After World War I and the de facto resolution of the religious schools issue, any eastern Irish Canadians moving west blended in totally with the majority society. The small group of Irish born who arrived in the second half of the 20th century tended to be urban professionals, a stark contrast to the agrarian pioneers who had come before. About 10% of the population of Saskatchewan during 1850–1930 were Irish born or of Irish origin. Cottrell (1999) examines the social, economic, political, religious, and ideological impact of the Irish diaspora on pioneer society and suggests that both individually and collectively, the Irish were a relatively privileged group. The most visible manifestations of intergenerational Irish ethnicity – the Catholic Church and the Orange Order – served as vehicles for recreating Irish culture on the prairies and as forums for ethnic fusion, which integrated people of Irish origin with settlers of other nationalities. The Irish were thus a vital force for cohesion in an ethnically diverse frontier society, but also a source of major tension with elements that did not share their vision of how the province of Saskatchewan should evolve.