Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық доминион 1907-1949 жылдар аралығында.
British dominion from 1907 to 1949
Ньюфаундленд Солтүстік Американың шығысында орналасқан британдық доминион болды, қазіргі уақытта Канаданың Ньюфаундленд және Лабрадор провинциясы. Бұл 1926 жылғы Балфур декларациясы және 1931 жылғы Вестминстер статутымен бекітілді. Оған Ньюфаундленд аралы және континенттік материктегі Лабрадор кірді. Ньюфаундленд Балфур декларациясының мағынасындағы алғашқы доминиондардың бірі болды және сол кездегі басқа доминиондармен тең конституциялық мәртебеге ие болды. 1934 жылы Ньюфаундленд 79 жылдық өзін-өзі басқару құқығынан басқан жалғыз доминион атанды. Өзін-өзі басқаруды жоюға 1932 жылы Ньюфаундлендтің мемлекеттік қаржысындағы дағдарыс себеп болды. Ньюфаундленд 1890 жылдары салынған арал арқылы темір жол құрылысы және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде өз әскерін құру арқылы үлкен қарыз жинады.
Newfoundland was a British dominion in eastern North America, today the modern Canadian province of Newfoundland and Labrador. It was confirmed by the Balfour Declaration of 1926 and the Statute of Westminster of 1931. It included the island of Newfoundland, and Labrador on the continental mainland. Newfoundland was one of the original dominions within the meaning of the Balfour Declaration, and accordingly enjoyed a constitutional status equivalent to the other dominions of the time. In 1934, Newfoundland became the only dominion to give up its self governing status, which ended 79 years of self government. The abolition of self government came about because of a crisis in Newfoundland's public finances in 1932. Newfoundland had accumulated a significant amount of debt by building a railway across the island, which was completed in the 1890s, and by raising its own regiment during the First World War.
Этимологиясы мен ұлттық рәміздері
Доминионның ресми атауы "Ньюфаундленд" болды, кейде хабарланған "Ньюфаундленд доминионы" емес. Бұл айырмашылық көптеген заңдарда, ең әйгілісі – "Жаңа Зеландия доминионы", "Канада доминионы" және "Ньюфаундленд" сияқты әрбір мемлекеттің толық атауын тізімдеген Вестминстер заңында анық көрінеді. 1870 жылдан 1904 жылға дейін Ньюфаундлендтің көк туы отарлық ту ретінде қолданылды. Ньюфаундлендтің қызыл туы заң шығарушы орган 1931 жылдың 15 мамырында Ұлыбритания туын қабылдағанға дейін доминионның де-факто ұлттық туы ретінде пайдаланылды. Доминионның әнұраны – 1902 жылы британдық колониялық губернатор сэр Кавендиш Бойль Ньюфаундлендті басқарған кезінде (1901-1904) жазған "Ньюфаундлендке арналған ода". Ол 1949 жылы Канадамен біріккенге дейін 1904 жылдың 20 мамырында доминионның әнұраны ретінде қабылданды. 1980 жылы Ньюфаундленд провинциясы осы әнді провинциялық әнұран ретінде қайта қабылдады. "Ньюфаундлендке арналған ода" әлі де провинциядағы қоғамдық шараларда орындалады, бірақ дәстүр бойынша тек бірінші және соңғы шумақтары ғана айтылады.
The official name of the dominion was "Newfoundland" and not, as was sometimes reported, "Dominion of Newfoundland". The distinction is apparent in many statutes, most notably the Statute of Westminster that listed the full name of each realm, including the "Dominion of New Zealand", the "Dominion of Canada", and "Newfoundland". The Newfoundland Blue Ensign was used as the colonial flag from 1870 to 1904. The Newfoundland Red Ensign was used as the de facto national flag of the dominion until the legislature adopted the Union Flag on 15 May 1931. The anthem of the dominion was the "Ode to Newfoundland", written by British colonial governor Sir Cavendish Boyle in 1902 during his administration of Newfoundland (1901 to 1904). It was adopted as the dominion's anthem on 20 May 1904, until confederation with Canada in 1949. In 1980, the province of Newfoundland re adopted the song as a provincial anthem. The "Ode to Newfoundland" continues to be heard at public events in the province; however, only the first and last verses are traditionally sung.
Бірінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі кезең
Ньюфаундлендтің 1-ші Ньюфаундленд полкі Бірінші дүниежүзілік соғыста шайқасты. 1916 жылдың 1 шілдесінде неміс әскері Соммадағы бірінші күні Бомонт-Хамельде осы полктің басым бөлігін жойып, 90 пайыздық шығын келтірді. Дегенмен, полк келесі бірнеше шайқастарда ерекше көзге түсіп, «Royal» префиксін алды. Халық полктің жетістіктерімен мақтанса да, Ньюфаундлендтің соғыс қарызы, полкке зейнетақы төлеу міндеті және аралдық темір жолды күтіп ұстау шығындары соғыстан кейінгі кезеңде мемлекеттік қарыздың артуына және оның тұрақсыздығына әкелді. Соғыстан кейін Ньюфаундленд, басқа доминиондармен бірге, Париж бейбітшілік конференциясына жеке делегация жіберді. Бірақ, басқа доминиондардан өзгеше, Ньюфаундленд Версаль келісіміне өз құқығымен қол қоймады және Ұлттар лигасына жеке мүше болып кірмеді. 1920 жылдары саяси дау-дамайлар доминионды дүрліктірді. 1923 жылы бас прокурор Ньюфаундлендтің премьер-министрі сэр Ричард Сквайрстың сыбайласқа қатысы барлығы үшін тұтқынға алды. Ол жақын арада кепіл төлеп босатылса да, Томас Холлис Уокер басқарған тергеу комиссиясы осы оқиғаны зерттеді. Осыдан кейін Сквайрс үкіметі құлады. Сквайрс 1928 жылы өзінің ізбасарлары – іскер адамдарға жақын Уолтер Стэнли Монро және (қысқа мерзімге) Фредерик С. Алдердейс (Монроның туысы) танымалдылығының төмендеуіне байланысты қайтадан билікке келді, бірақ Ұлы депрессиядан зардап шеккен елді басқаруға тап болды. Тайлық кеңесінің сот комитеті 1927 жылдың 1 сәуірінде Ньюфаундленд пен Канада арасындағы Лабрадор шекарасы туралы ұзақ жылдар бойы дауласып келген мәселені Ньюфаундлендтің қанағаттануына және Канадаға қарсы (әсіресе, Лабрадормен шектес Квебек провинциясының тілегіне қарсы) шешім шығарды. 1867 жылға дейін «Лабрадор жағалауының» Квебек Солтүстік жағалауына жататын бөлігі Төменгі Канада мен Ньюфаундленд колониялары арасында ауысып тұрды. 1927 жылға дейінгі карталарда жағалау аймағы Ньюфаундлендтің құрамында көрсетілген, шекарасы нақтыланбаған. Тайлық кеңесінің шешімі территория арқылы Лабрадор жағалауына су жинау алабын бөлетін суайдыру шегі бойынша шекара белгіледі, бірақ Ромейн өзенінен бастап 52-ші параллель бойымен екі түзу сызықтарды ұстанды, содан кейін 57 градус батыс бойлыққа жақын оңтүстікке қарай Сент-Лоуренс шығанағына дейін созылды. Квебек бұл шешімді ұзақ уақыттан бері қабылдамай келеді, ал Квебек провинциясы шығарған карталарда Онтарио және Нью-Брансуикпен шекаралар сияқты осы шекара да көрсетілмейді. Ньюфаундленд өзін-өзі басқаратын доминион мәртебесін біртіндеп жүзеге асырды. 1921 жылы ол Ұлыбританиядағы Жоғары комиссар лауазымын ресми түрде құрды (Сэр Эдгар Ренни Боуринг осы лауазымды 1918 жылдан бері атқарып келген), 1931 жылы ұлттық туды қабылдады және Вестминстердің 1931 жылғы статутына келісім бергеннен кейін сыртқы істер департаментін құрды.
Newfoundland's own regiment, the 1st Newfoundland Regiment, fought in the First World War. On 1 July 1916, the German Army wiped out most of that regiment at Beaumont Hamel on the first day on the Somme, inflicting 90 percent casualties. Yet the regiment went on to serve with distinction in several subsequent battles, earning the prefix "Royal". Despite people's pride in the accomplishments of the regiment, Newfoundland's war debt and pension responsibility for the regiment and the cost of maintaining a trans island railway led to increased and ultimately unsustainable government debt in the post war era. After the war, Newfoundland along with the other dominions sent a separate delegation to the Paris Peace Conference but, unlike the other dominions, Newfoundland neither signed the Treaty of Versailles in her own right nor sought separate membership in the League of Nations. In the 1920s, political scandals wracked the dominion. In 1923, the attorney general arrested Newfoundland's prime minister, Sir Richard Squires, on charges of corruption. Despite his release soon after on bail, a commission of enquiry, headed by Thomas Hollis Walker, reviewed the scandal. Soon after, the Squires government fell. Squires returned to power in 1928 because of the unpopularity of his successors, the pro business Walter Stanley Monroe and (briefly) Frederick C. Alderdice (Monroe's cousin), but found himself governing a country suffering from the Great Depression. The Judicial Committee of the Privy Council resolved Newfoundland's long standing Labrador boundary dispute with Canada to the satisfaction of Newfoundland and against Canada (and, in particular, contrary to the wishes of Quebec, the province that bordered Labrador) with a ruling on 1 April 1927. Prior to 1867, the Quebec North Shore portion of the "Labrador coast" had shuttled back and forth between the colonies of Lower Canada and Newfoundland. Maps up to 1927 showed the coastal region as part of Newfoundland, with an undefined boundary. The Privy Council ruling established a boundary along the drainage divide separating waters that flowed through the territory to the Labrador coast, although following two straight lines from the Romaine River along the 52nd parallel, then south near 57 degrees west longitude to the Gulf of Saint Lawrence. Quebec has long rejected the outcome, and Quebec's provincially issued maps do not mark the boundary in the same way as boundaries with Ontario and New Brunswick. Newfoundland only gradually implemented its status as a self governing dominion. In 1921, it officially established the position of High Commissioner to the United Kingdom (for which Sir Edgar Rennie Bowring had already assumed the role in 1918), and it adopted a national flag and established an external affairs department in 1931, after it had given its assent for the passage of the Statute of Westminster 1931.
Жауапты үкіметтің аяқталуы
Балық, қағаз және минералдарды экспорттауға негізделген шағын ел ретінде Ньюфаундленд Ұлы депрессияның ауыр соққысын алды. Экономикалық ашу-ыза және үкіметтік жемқорлыққа наразылық демократиялық үкіметке жалпы наразылық тудырды. 1932 жылғы 5 сәуірде 10 000 адамнан тұратын көшпе Колониалдық ғимаратқа (Заң шығару жиналысының орны) барып, премьер-министр Сквайрсты қашуға мәжбүр етті. Сквайрс 1932 жылдың соңында өткен сайлауда жеңіліске ұшырады. Ал келесі үкімет, тағы да Альдердис басшылығымен, Ньюфаундленд өзін-өзі қамтамасыз ете алғанға дейін британ үкіметінен тікелей басқаруды сұрады. Ұлыбритания Ньюфаундлендтің соғыс қарызын төлеуден бас тарту мүмкіндігіне алаңдап, шотланд аристократы лорд Амулри басқаратын Ньюфаундленд Корольдік комиссиясын құрды. 1933 жылы жарияланған оның есебі Ньюфаундлендтің саяси мәдениетін іштен бүлінген және экономикалық перспективаларын күңгірт деп бағалады, сондай-ақ жауапты үкіметті таратуды және оны британ үкіметінің комиссиясымен алмастыруды ұсынды. Альдердистің үкіметі есептемелердің ұсыныстарын қабылдап, 1933 жылдың желтоқсан айында өзін таратуға дауыс берді. Ньюфаундлендті Лондондағы Колониялық хатшыға есеп беретін губернатор басқарды. Заң шығару органы тоқтап қалды. Ауыр әлемдік Ұлы депрессия 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін жалғасты.
As a small country which relied primarily upon the export of fish, paper, and minerals, Newfoundland was hit hard by the Great Depression. Economic frustration combined with anger over government corruption led to a general dissatisfaction with democratic government. On 5 April 1932, a crowd of 10,000 people marched on the Colonial Building (seat of the House of Assembly) and forced Prime Minister Squires to flee. Squires lost an election held later in 1932. The next government, led once more by Alderdice, called upon the British government to take direct control until Newfoundland could become self sustaining. The United Kingdom, concerned over Newfoundland's likelihood of defaulting on its war debt payments, established the Newfoundland Royal Commission, headed by a Scottish peer, Lord Amulree. Its report, released in 1933, assessed Newfoundland's political culture as intrinsically corrupt and its economic prospects as bleak, and advocated the abolition of responsible government and its replacement by a Commission of the British Government. Acting on the report's recommendations, Alderdice's government voted itself out of existence in December 1933. Newfoundland was ruled by a governor who reported to the Colonial Secretary in London. The legislature was suspended. The severe worldwide Great Depression persisted until the Second World War broke out in 1939.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Атлантика шайқасында Ньюфаундлендтің стратегиялық маңызын ескере отырып, одақтастар (әсіресе Америка Құрама Штаттары) онда көптеген әскери базалар салды. Көптеген қара жұмысшылар құрылыс және портодағы жұмыстарда еңбектену арқылы жылдардан кейін алғашқы жалақыларын алды. Авалон түбегінде, сондай-ақ Гандэр, Ботвуд және Стивенвиллде экономикалық өркендеу орын алғанда ұлттық табыс екі есеге артты. АҚШ негізгі жеткізушіге айналды, ал американдық ақша мен ықпал әскери, теңіз және әуе базалары арқылы жылдам тарады. 1943 жылға қарай балық аулау өнеркәсібі қайта жанданды. Инфляция мен жаңа табыстардың арқасында мемлекеттік кірістер төрт есеге өсті, тіпті Ньюфаундлендтегі салық ставкалары Канада, Ұлыбритания және АҚШ-тағылардан әлдеқайда төмен болғанмен. Барлығын таң қалдырғандай, Ньюфаундленд Лондонға несие беруді бастады. Соғыс кезіндегі өркендеу ұзақ жылдарға созылған депрессияны аяқтады және саяси мәртебе мәселесін қайта көтерді. Америка базалары туралы заң Ньюфаундлендте 1941 жылдың 11 маусымында қабылданды, ал американдық персонал аралдағы әлеуметтік жағдайды күрт өзгертті. Бұл Ньюфаундленд әйелдері мен американдық қызметкерлер арасындағы маңызды некелерді де қамтыды. 1943 жылдың қазан айында Ньюфаундлендте Курт метеостанциясы құрылды, бұл нацистік Германияның Солтүстік Америка құрлығындағы жалғыз қарулы әрекеті болды. АҚШ-пен жақынырақ байланысты қолдау мақсатымен Ньюфаундлендте жаңа саяси партия құрылды – Экономикалық одақ партиясы. Карл МакНил Эрл оны «АҚШ-пен экономикалық одақ үшін қысқа ғұмырлы, бірақ белсенді қозғалыс» деп сипаттайды. Канадамен одақ құруды жақтағандар Экономикалық одақ партиясын республикалық, сенімсіз және Ұлыбританияға қарсы деп айыптады. АҚШ тарапынан одақ құру бойынша ешқандай бастама көтерілген жоқ.
Given Newfoundland's strategic location in the Battle of the Atlantic, the Allies (especially the United States of America) built many military bases there. Large numbers of unskilled men gained the first paycheques they had seen in years by working on construction and in dockside crews. National income doubled as an economic boom took place in the Avalon Peninsula and to a lesser degree in Gander, Botwood, and Stephenville. The United States became the main supplier, and American money and influence diffused rapidly from the military, naval, and air bases. Prosperity returned to the fishing industry by 1943. Government revenues, aided by inflation and new income, quadrupled, even though Newfoundland had tax rates much lower than those in Canada, Britain, or the United States. To the astonishment of all, Newfoundland started financing loans to London. Wartime prosperity ended the long depression and reopened the question of political status. The American Bases Act became law in Newfoundland on 11 June 1941, with American personnel creating drastic social change on the island. This included significant intermarriage between Newfoundland women and American personnel. In October 1943, the weather station Kurt was erected in Newfoundland, marking Nazi Germany's only armed operation on land in North America. A new political party formed in Newfoundland to support closer ties with the US, the Economic Union Party, which Karl McNeil Earle characterizes as "a short lived but lively movement for economic union with the United States". Advocates of union with Canada denounced the Economic Union Party as republican, disloyal and anti British. No American initiative for union was ever created.
Ұлттық конвенция және референдумдар
Соғыс кезінде әлеуметтік-экономикалық жағдай жақсарған кезде, комиссияны тарату жөніндегі агитация басталды. 313 мың халқы бар (ал Лабрадорда 5200 адам) Ньюфаундленд тәуелсіздікке ие болу үшін тым кішкентай болып көрінді. 1945 жылы Лондон Ньюфаундлендтің Ұлттық конвенциясы сайланатынын, ол конституциялық таңдаулар бойынша референдум арқылы дауыс беруге тиіс кеңес беретінін жариялады. АҚШ-пен одақ құру мүмкін болды, бірақ Ұлыбритания бұл мүмкіндікті қабылдамады және екі нұсқа ұсынды: доминион мәртебесіне оралу немесе беделсіз комиссияны сақтап қалу. Канада Ұлыбританиямен бірлесіп, Америкамен жақын байланыс орнату мүмкіндігі референдумда қарастырылмауын қамтамасыз етті. 1946 жылы Ньюфаундлендтің болашағын шешетін Ньюфаундленд Ұлттық конвенциясының құрамын анықтау үшін сайлау өтті. Конвенция үкіметтік комиссияны сақтап қалу немесе жауапты үкіметті қалпына келтіру туралы шешім қабылдау үшін референдум өткізуге дауыс берді. Джой Смолвуд – британдық үкімге ұзақ уақыт бойы сын көрсеткен белгілі радиоведущий, жазушы, ұйымдастырушы және ұлтшыл. Ол конфедерацияның жақтаушысы болды және Канадамен конфедерация жасау үшін үшінші нұсқаны енгізуді ұсынды. Конвенция оның ұсынысын қабылдамады, бірақ ол бас тартпады, екі апта ішінде 5000-нан астам қол жинап, оны губернатор арқылы Лондонға жіберді. Ұлыбритания Ньюфаундлендке одан әрі қаржылық көмек көрсетпейтінін мәлімдеді, бірақ дауыс беруге үшінші нұсқаны – Ньюфаундлендтің Канадаға қосылуын қосты. Көптеген талқылардан кейін, 1948 жылдың 3 маусымында алғашқы референдум өтті, онда үкіметтік комиссияны сақтап қалу, доминион мәртебесіне оралу немесе Канада конфедерациясына қосылу туралы шешім қабылдануға тиіс болды. Үш партия референдумдық науқанға қатысты: Смолвудтың Конфедерациялық қауымдастығы конфедерацияны жақтады, ал конфедерацияға қарсы науқанға Питер Кэшиннің Жауапты үкімет лигасы және Чесли Кросбидің Экономикалық одақ партиясы (екеуі де жауапты үкіметке дауыс беруге шақырды) қатысты. Ешбір партия үкіметтік комиссияны сақтап қалу үшін Ұлыбританияға өтініш беруді ұсынбады. Канада жомарт қаржылық шарттармен қосылуға шақырды. Смолвуд Канадамен конфедерацияны қолдаудың басты жақтаушысы болды, ол: «Бүгін біздің ерлігіміз, Құдайдың бізді жаратуымыз, бізді құрлықтағы бауырларымыздан кем емес өмір деңгейіне құқылы етеді» деді. Ынтасының арқасында ол референдумда Канада нұсқасын қосуға қол жеткізді. Оның басты қарсыластары Кэшин мен Кросби болды. Бұрынғы қаржы министрі Кэшин Жауапты үкімет лигасына жетекшілік етті, арзан канадалық импорт пен жоғары канадалық табыс салығы туралы ескертіп. Балық шаруашылығының жетекшісі Кросби АҚШ-пен экономикалық одақ партиясын басқарды, алдымен жауапты үкіметке, содан кейін АҚШ-пен жақын байланыс орнатуға ұмтылды, бұл капиталдың маңызды көзі болуы мүмкін. Нәтижелер шешімсіз болды, 44,5 пайыз доминион мәртебесін қалпына келтіруді, 41,1 пайыз Канадамен конфедерацияны, ал 14,3 пайыз үкіметтік комиссияны сақтап қалуды қолдады. Бірінші референдумда ең кем дегенде 50 пайыз дауыс жинаған нұсқа болмағандықтан, 22 шілдеде екінші референдум өткізілуге тиіс болды. 1948 жылдың 22 шілдесінде өткен екінші референдумда Ньюфаундленд тұрғындарына конфедерация мен доминион мәртебесін таңдау ұсынылды, нәтижесінде конфедерацияға 52-48 пайыз дауыс берілді. Ньюфаундленд 1949 жылдың 31 наурызының соңғы сағаттарында Канадаға қосылды.
As soon as prosperity returned during the war, agitation began to end the commission. Newfoundland, with a population of 313,000 (plus 5,200 in Labrador), seemed too small to be independent. In 1945, London announced that a Newfoundland National Convention would be elected to advise on what constitutional choices should be voted on by referendum. Union with the United States was a possibility, but Britain rejected the option and offered instead two options: return to dominion status or continuation of the unpopular Commission. Canada cooperated with Britain to ensure that the option of closer ties with America was not on the referendum. In 1946, an election took place to determine the membership of the Newfoundland National Convention, charged with deciding the future of Newfoundland. The Convention voted to hold a referendum to decide between continuing the Commission of Government or restoring responsible government. Joey Smallwood was a well known radio personality, writer, organizer, and nationalist who had long criticized British rule. He became the leader of the confederates and moved for the inclusion of a third option – that of confederation with Canada. The Convention defeated his motion, but he did not give up, instead gathering more than 5,000 petition signatures within a fortnight, which he sent to London through the governor. Britain insisted that it would not give Newfoundland any further financial assistance, but added this third option of having Newfoundland join Canada to the ballot. After much debate, the first referendum took place on 3 June 1948, to decide between continuing with the Commission of Government, reverting to dominion status, or joining Canadian Confederation. Three parties participated in the referendum campaign: Smallwood's Confederate Association campaigned for the confederation option while in the anti confederation campaign Peter Cashin's Responsible Government League and Chesley Crosbie's Economic Union Party (both of which called for a vote for responsible government) took part. No party advocated petitioning Britain to continue the Commission of Government. Canada had issued an invitation to join it on generous financial terms. Smallwood was the leading proponent of confederation with Canada, insisting, "Today we are more disposed to feel that our very manhood, our very creation by God, entitles us to standards of life no lower than our brothers on the mainland." Due to persistence, he succeeded in having the Canada option on the referendum. His main opponents were Cashin and Crosbie. Cashin, a former finance minister, led the Responsible Government League, warning against cheap Canadian imports and the high Canadian income tax. Crosbie, a leader of the fishing industry, led the Party for Economic Union with the United States, seeking responsible government first, to be followed by closer ties with the United States, which could be a major source of capital. The result proved inconclusive, with 44.5 percent supporting the restoration of dominion status, 41.1 percent for confederation with Canada, and 14.3 percent for continuing the Commission of Government. Due to no option getting at least 50 percent of the vote, a second referendum with the top two options from the first referendum was scheduled to be held on 22 July. The second referendum, on 22 July 1948, asked Newfoundlanders to choose between confederation and dominion status, and produced a vote of 52 to 48 percent for confederation. Newfoundland joined Canada in the final hours of 31 March 1949.