Кіріспе

De Havilland DH 112 Venom – британдық соғыстан кейінгі бір қозғалтқышты реактивтік ұшақ. Ол De Havilland Aircraft Company компаниясымен әзірленген және өндірілген. Оның дизайнының көп бөлігі фирманың алғашқы реактивтік ұшағы – de Havilland Vampire-ке негізделген; бастапқыда ол Vampire FB 8 деп аталды. Venom 1940 жылдардың соңында Әуе министрлігінің F.15/49 спецификациясын орындау мақсатымен жасалды, бұл ұшақтың британдық реактивтік ұшақтардың бірінші буыны – Gloster Meteor және Vampire сияқты центробектік ағыс қозғалтқыштарымен жабдықталған тік қанатты ұшақтар, және кейінірек Hawker Hunter және de Havilland Sea Vixen сияқты осьтік ағыс қозғалтқыштары бар ұшақтар арасындағы уақытша шешім ретінде пайдалану жоспарланған. Vampire-мен салыстырғанда, Venom жұқарақ қанатқа және қуаттырақ de Havilland Ghost 103 турбореактивтік қозғалтқышына ие болды, бұл оны биік биіктікте ұшуға қолайлырақ етті. Корольдік әуе күштері (RAF) және Корольдік теңіз күштері осы типке қызығушылық танытты. Соңғылардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін, Sea Venom деген арнайы түрі өндірілді; ол кемедегі операцияларға жарамды, теңізге бейімделген модель болды. Сондай-ақ, швейцариялық әуе күштері әуе барлауы үшін арнайы модель сатып алды. 1949 жылдың 2 қыркүйегінде алғашқы Venom прототипі VV612 өз бірінші ұшуын жасады. Venom 1952 жылы RAF құрамында қызметке түсті, онда ол бір орынды ұшақ-бомбалаушы және екі орынды түнгі жойғыш ретінде пайдаланылды. RAF-те салыстырмалы түрде қысқа қызмет еткеніне қарамастан, британдық Venom-дар бірнеше рет жауынгерлік қимылдарға қатысты, оның ішінде Суэц дағдарысы, Малайядағы төтенше жағдай және Адендегі төтенше жағдай. 1962 жылы қызметтен алынып, жаңа, қабілетті ұшақтар енгізілді. Venom экспорттық нарықта да сәтті болды, ол Ирак, Жаңа Зеландия, Швеция, Швейцария және Венесуэлаға көптеп сатылды. Швейцария әуе күштері осы типті белсенді әскери қызметте пайдаланған соңғы оператор болды, 1983 жылы соңғы үлгілерін зейнеткерлікке шығарды. Көптеген бұрынғы әскери Venom-дар жеке тұлғаларға сатылды, ал олардың кейбіреулері әртүрлі әуе шоуларында әуеде көрсетулер жасап, ұшуын жалғастырды, ал көптеген үлгілер музейлерде және қақпа күзетшілері ретінде сақталды.

Шығу тегі

1948 жылы британдық ұшақ жасаушы де Хавиланд Vampire ұшағының, жұқарақ қанаттары және күштірек қозғалтқышы бар жаңартылған нұсқасын, жоғары биіктіктегі истребитель ретінде пайдалану үшін ұсынды, бұл нұсқа "Vampire FB 8" ("жауынгер-бомбалаушы Mark 8") деп аталды. Бастапқыда бұл ұшақ уақытша жауынгер-бомбалаушы рөлінде қарастырылды, ал одан да жоғары өнімділікке ие ұшақтарды жасау жоспарланған болатын. Алғашқы жоба бойынша, ол Vampire ұшақтарында қолданылған бұрынғы de Havilland Goblin қозғалтқышынан әлдеқайда қуатты, 4850 фунт тягасын (thrust) тудыратын de Havilland Ghost 103 турбореактивті қозғалтқышымен жабдықталған. 1950 жылдың мамыр айында компания жүргізген сынақтар аяқталғаннан кейін, прототип RAF Боскомб Даунға, Ұшақтар мен қару-жарақтарды сынау орталығына (A&AEE) ресми сынақтар үшін жеткізілді. Сынақтар барысында ұшақ қанағаттанарлық нәтижелер көрсетті, тіпті кейбір заманауи истребительдерді имитациялық шайқаста жеңді, сонымен қатар кейбір ұсақ ақаулар да анықталды. 1952 жылдың 21 сәуірінде Venom ұшағының, бір орындық жауынгер-бомбалаушының алғашқы партиясы Орталық истребитель бөліміне жеткізілді, онда ол активтік қызметке жіберілгенге дейін толық сынақтан өтті. Осы алғашқы модельден барлығы 375 дана салынды.

Дамыту

1950 жылы 22 тамызда жақсартылған Venom, NF.2 түнгі жойғышы, алғашқы ұшуын жасады, оны Джон Дерри басқарды. 1953 жылдың соңында Venom NF.2 эскадрилья құрамына енді, бірақ анықталған ұсақ мәселелерді жою үшін кешіктірілді. Алдын ала сынақтар нашар ауа райында қанағаттанарлықсыз нәтижелер көрсетті. Venom NF.2 бірнеше апатқа ұшырағаннан кейін, ұшқыштардың түнгі уақытта қону кезінде қиындықтарға тап болуына байланысты модификацияланды. Өзгерістерге тасталатын мөлдір кабиналар мен ұшуды басқару беттерін өзгерту кірді, ал модификацияланған ұшақтар NF.2A деп қайта аталды. Venom NF.2-ге көп ұзамай Venom-ның түнгі жойғыштарының соңғы нұсқасы – NF 3 ілесіп келді. Ол электрмен басқарылатын элерон мен жақсартылған әуедегі нысананы анықтау радары сияқты қосымша жақсартуларды қамтыды. 1953 жылы Venom NF 3 алғашқы ұшуын жасады және 1955 жылдың маусымында RAF қызметіне кірді. RAF үшін жасалған соңғы Venom үлгісі – бір орынды FB.4 болды, ол алғаш рет 1953 жылдың 29 желтоқсанында ұшты. Ол 1955 жылы пайдалануға берілді және 250 данасы салынды. FB.4 бір 4,850 фунт (21.6 кН) итеру күші бар de Havilland Ghost 103 қозғалтқышымен жабдықталған. Бұл Venom-да алғаш рет катапульді орындық орнатылды, сондай-ақ, қайта жобаланған құйрық бөлігі мен гидравликалық жүйемен басқарылатын элеронмен жабдықталды. Жаңа рульдің дизайны артық иілудің алдын алды және төмен жылдамдықтарда рульдің істемеуін болдырмады. FB 4 нұсқасы алғаш рет қанат астындағы жанармай бактарымен үйлесімді болды. 1952 жылдың 26 шілдесінде Hawarden зауытында жасалған алғашқы Venom RAF-қа тапсырылды. Бір кезде Bristol Aeroplane Company-ның Filton зауытында Venom өндірісін ұйымдастыру қарастырылды, бірақ ол іске аспады. 1970-ші жылдардың басында швейцариялық Venom-дарына ultra high frequency (UHF) радиостанциясын, Identification friend or foe (IFF) транспондерін және SAAB BT 9K баллистикалық компьютерін орнату үшін кеңейтілген мұрын бөлігі қосылды, ол жердегі нысаналарды шабуылдау кезінде қолданылды.

Дизайн

De Havilland Venom – реактивті әскери ұшақ, ерекше екі бумды құйрығы және композиттік ағаш/металл конструкциясымен ерекшеленеді. Алғашқыда жердегі нысандарды шабуылдау үшін жасалған, сонымен қатар, ол перехватчик ретінде де қолданылды. Ол жоғары жылдамдықпен көтерілуге және жақсы жауынгерлік қасиеттерге ие болды, бұл оны ұрыс операцияларына өте қолайлы етті және алдыңғы Vampire ұшағынан айқын артықшылықты білдірді. Жақсы маневрлеуге, тұрақтылыққа, ұзаққа төзімділікке, басқаруға оңайлыққа және түрлі қару-жарақтармен үйлесімділікке ие болды. Venom FB 1 төрт 20 мм (.79 дюйм) Hispano Mk V автоканонымен қаруланған және екі 1000 фунт (шамамен 450 кг) бомба немесе сегіз RP 3 "60 фунт" жер-әуе ракетасын тасымалдай алатын. Қосымша ұшу қашықтығы үшін қанаттың әр ұшына жанармай бактары орнатылуы мүмкін, бұл қанат астындағы қару-жарақ орналасуын босатып, бірақ ұшу кезінде оларды тастау мүмкін емес еді. Ұшақтың конструкциясы Ұлыбританияда салыстырмалы түрде қысқа ғұмыр сүрді, себебі ол Hawker Hunter ұшағының дамуын күтіп тұрған уақытша шара ретінде жобаланған, бірақ Швейцарияда, онда бұл тип ұзақ қызмет етті, бірнеше нығайту модификациялары жасалып, оның қызмет ету мерзімі екі еседен астам ұзартылды. Ол құрылысының қарапайымдылығымен және салыстырмалы тиімділігімен танымал болды, бұл экспорттық клиенттер арасында оның танымалдығына әсер етті. Осыған байланысты Venom қысқа ғана уақыт қолданылды, RAF Fassberg-те орналасқан эскадрильялар 1955 жылы Hawker Hunter-ге ауысты, ал RAF Celle-дегілер 1957 жылы таратылды. 6 мамыр 1953 жылы Venom түнгі истребительдерінің алғашқысы Корольдік әуе күштеріне жеткізілді. 1955 жылдан бастап түнгі истребительдің жақсартылған үлгісі, Venom NF.3, эскадрильялардың қызметіне енгізілді. Түнгі истребитель ретінде Venom экспорттық клиенттер тарапынан да қабылданды; Швеция әуе күштері 1955 жылы осы типті негізгі түнгі истребитель ретінде қабылдады және осы мақсатта үш эскадрильяны пайдаланды. Venom 1956 жылдың соңында Суэц дағдарысы кезінде де жауынгерлік қызмет атқарды. Бұл тип No. 6, 8 және 249 эскадрильяларымен Кипрдегі Акротири әуежайынан ұшып келді. 1957 жылы британдық RAF Venom ұшақтары Оманның Сұлтандығының аумағын кеңейту үшін Омандағы Джебель Ахдар соғысына қатысты, бұл де-факто британдық колониясы болды, мұнай кендеріне қол жеткізу мақсатында. RAF шілде мен желтоқсан аралығында 1635 рейд жасады, 1094 тонна бомба тастады және Оманның ішкі аймағына 900 ракета атты; көтерілісшілер негізгі нысана болды, нәтижесінде таулы ауылдар, су арналары және егістік жерлер зардап шекті, бұл қақтығыс халықаралық деңгейде салыстырмалы түрде жасырын қалды. Қақтығыс күшейген сайын, Venom ұшақтарымен жабдықталған эскадрильялар қайта жабдықталды, негізінен English Electric Canberra ұшақтарымен; 1960 жылы аймақта осы типті соңғы қолданған эскадрилья Hawker Hunter ұшағымен қайта жабдықталды. RAF-тен басқа, швейцариялық әуе күштері Venom ұшағын ең көп пайдаланды. NF 3 мұрны сәл өзгертілді; 123 дана өндірілді. FB.4 RAF үшін соңғы Venom, бір орындық ұшақ-бомбардирі. Ghost 103 қозғалтқышы, катапульталық орындықтар, қуатты аэрондар және конструкциялық өзгерістер; 250 дана салынды. 1953-1960 жылдары Вестерос қаласындағы F1 эскадрильясында қызмет етті. Fiat G.80 Италияда Venom FB.50 ұшағының лицензиялық өндірісін ұсынды.