Кіріспе
Жануарлар жаңбыры – ұшуға қабілетсіз жануарлардың аспаннан құлап түсуімен сипатталатын сирек метеорологиялық құбылыс. Мұндай жағдайлар тарих бойы әртүрлі елдерде тіркелген. Бір гипотеза бойынша, торнадо тәрізді су айдындары кейде балықтар мен бақалар сияқты жандарды көтеріп алып, бірнеше шақырымға дейін тасымалдайды. Дегенмен, ғалымдар осы құбылыстың өзін көрген емес.
A rain of animals is a rare meteorological phenomenon in which flightless animals fall from the sky. Such occurrences have been reported in many countries throughout history. One hypothesis is that tornadic waterspouts sometimes pick up creatures such as fish or frogs, and carry them for up to several miles. However, this aspect of the phenomenon has never been witnessed by scientists.
Тарих
Ұша алмайтын жануарлар мен заттардың аспаннан жауатыны туралы тарих бойы хабарлар келіп түскен. 1794 жылы француз сарбаздары Францияның Лилль қаласына жақын Лалайн ауданында қатты жаңбыр кезінде аспаннан бақалардың түскенін көрді. Гондурас, Йоро ауылының тұрғындары әр жазда "балық жаңбыры" болады дейді, олар бұл құбылысты Lluvia de Peces деп атайды.
Түсіндірмелері
Француз физигі Андре Мари Ампер (1775–1836) жануарлардың жаңбыр жаууы құбылысын қатысты қарастырған алғашқы ғалымдардың бірі болды. Ампер Табиғаттану қоғамында сөйлеген сөзінде, кейде бақалар мен жабырлардың көптеп ауылды аралап жүретінін, ал күшті жел оларды алып, қашық жерлерге жеткізе алатынын айтты. Көптеген жағдайлардағы түсіндірмелердің ең ықтимал себебі – жануарлардың түсіп қалғаны жоқ, оларды жел немесе су тасқынымен айдап әкелген. Бұл түсіндірме аспаннан бір түрлі жануардың ғана жаууы туралы хабарлардың көп болуын да түсіндіреді. Қазіргі ғылыми гипотеза бойынша, торнадолық су құбыры – су үстінде пайда болатын торнадо. Осы гипотезаға сәйкес, торнадолық су құбыры жануарларды биікке көтеріп, оларды үлкен қашықтыққа жеткізеді. Бұл гипотеза осы жаңбырлардағы жануарлардың сипаттамаларымен – кішкентай, жеңіл, көбінесе су жануарлары және жануарлар жаңбырының алдында дауыл болатыны туралы мәліметтермен сәйкес келеді. Дегенмен, теория әрбір жағдайдағы барлық жануарлардың бір түрден болуын, ал ұқсас өлшемдегі жануарлардың тобын емес, түсіндіре алмайды. Сонымен қатар, теория нағыз торнадолық су құбырының заттарды сорып алып, емес, оларды жаққа лақтырып жібермейтінін де ескермейді. Құстардың жағдайында, дауылдар ұшып бара жатқан топты, әсіресе көші-қон кезінде, жеңіп алуы мүмкін. Оң жақтағы Доплер суреті жарғақтардың тобының дауылға түскенін көрсетеді. Суретте жарғақтар қызыл аймақта, яғни радиолокациялық стансадан алыстап бара жатқан жел ағынына сәйкес келеді, және торнадомен байланысты мезоциклонға (жасыл түспен) кіреді. Мұндай оқиғалар құстар үшін де оңай орын алуы мүмкін, олар ұшу кезінде қаза табады немесе есінен айырылып, құлайды (ұша алмайтын жаратылыстардан айырмашылығы, оларды алдымен сыртқы күшпен ауаға көтеру керек). Кейде бұл үлкен топтарда болады, мысалы, 2010 жылдың 31 желтоқсанында Арканзас штатының Биби қаласында аспаннан құлаған қара құстар. Құстардың бағдардан адасып (мысалы, нашар ауа райы немесе фейерверк салдарынан) ағаштар немесе ғимараттар сияқты заттарға соқтығысып, қаза тауып немесе есінен айырылып құлауы жиі кездеседі. Бибиде өлтірілген қара құстардың саны олардың миллиондаған топтарын ескерсек, аса үлкен емес. Алайда, Бибидегі оқиға көптеген адамдардың назарын аударып, Швеция және Италия сияқты әлемнің түкпір-түкпірінде құстардың аспаннан құлап түсуі туралы жаңалықтардың көбеюіне әкелді, бірақ көптеген ғалымдар мұндай жаппай өлім-жітім жиі кездесетінін, бірақ көбінесе байқалмайтынын мәлімдейді. Ал жер бетіндегі жануарлардың жаңбыр жаууына сенімді түсіндірме табу қиын. Кейбір жағдайларда құстардың балық тастауы себеп болуы мүмкін деп есептеледі. Техас штатының Тесаргана қаласында 2021 жылдың 29 желтоқсанында болған балық жаңбырына қатысты тәуелсіз зерттеушілер Шарон А. Хилл мен Пол Кроппер балықтың құстардан түсіп қалғанын немесе құстардың оны құсып жібергенін болжады. Бұл теория балықты тазартқан әуежай қызметкерлерінің арасында қолдау тапты; олар сол уақытта ауданда құстар болғанын және балықтың "жарылғандай" болғанын айтты. 2022 жылдың маусым айында Сан-Франциско жағалауында анчоустардың көбеюі, ықтимал, жақсы ауа райының салдарынан құстардың (мысалы, пеликан) аузынан балықтың түсуіне себеп болды.
Оқиғалар
Төмендегі тізім мысалдардың ішінен таңдалып алынғандары.