Кіріспе

Eudyptes – құстар туысы, оның мүшелері жиынтығында шоқты пингвиндер деп аталады. Туыстағы түрлердің нақты саны түрлі ғалымдарға байланысты төрттен жетіге дейін өзгереді, ал Чатем аралдарындағы бір түрі соңғы ғасырларда жойылды. Бәрі де сары шоқтысы, қызыл мүсі және көздері бар қара-ақ пингвиндер. Олар әлемнің оңтүстік мұхиттарындағы Суантарктикалық аралдарда таралған. Барлығы екі жұмыртқа салады, бірақ көбейту маусымында бір ғана баланы өрге жөнелтеді; алғашқы салынған жұмыртқа екіншісінен айтарлықтай кішідірек.

Эволюция

Митохондриялық және ядролық ДНК деректері, маңдайлы пингвиндердің ең жақын туысы – сарыкөзді пингвиннің ата-тегінен шамамен 15 миллион жыл бұрын, миоценнің орта кезеңінде бөлінгенін көрсетеді. Ал миоценнің соңғы кезеңінде, шамамен 8 миллион жыл бұрын жеке түрлерге бөлінген. Мадринорнис деген қазба пингвин туысы маңдайлы пингвиндердің ең жақын белгілі туысы болып табылады. Шамамен 10 миллион жыл бұрынғы миоценнің соңғы шөгінділерінде табылған ол, шамамен 12 миллион жыл бұрын маңдайлы пингвиндерден бөлінген болуы керек. Басының сары филоперлермен әшекейленуі Еудиптес Мегадиптес туысы үшін плезиоморфты сияқты көрінетіндіктен, Мадринорнис те оған ие болған болуы мүмкін.

Сипаттама

Қалқалы пингвиндердің бәрі сыртқы түрі жағынан ұқсас, қабыршақты қара және ақ реңді қауырсындары, қызыл мүңкідері және жарқын сары түсті шоқтары болады. Олардың дауыстары басқа түрлерге қарағанда күрделірек, түрлі ұзындықтағы бірнеше фразалардан тұрады. Патша пингвинінің (көбінесе) беті ақ, ал басқа түрлердің беті қара болады.

Өсіру

Креспенді пингвиндер әлем мұхиттарының оңтүстік бөлігіндегі Субантарктикалық аралдарда көбейеді; ең көп түрлілік Жаңа Зеландия және оны қоршаған аралдарда кездеседі. Олардың көбейіп, ұя салу кезіндегі мінез-құлқы мен әрекеттері, әдетте, басқа пингвин түрлеріне қарағанда күрделірек болады. Ата және ана пингвиндер жұмыртқаларды және балаларды кезекпен күтіп, шайқап шығарады. Қалқанды пингвиндер екі жұмыртқа салады, бірақ көбінесе бір ғана баласын сәтті өсіреді. Барлық түрлерде көбею кезінде жұмыртқа мөлшерінің әртүрлілігі деген ерекше құбылыс байқалады; бірінші салынған жұмыртқа (немесе А жұмыртқасы) екінші жұмыртқадан (В жұмыртқасынан) айтарлықтай кіші болады. Бұл макарон пингвинінде ең айқын көрінеді, онда бірінші жұмыртқаның мөлшері екіншісінен шамамен 60% ғана құрайды. Мұның себебі әлі де құпия болып табылады, бірақ бірнеше теориялар ұсынылған. Британдық орнитолог Дэвид Лак бұл туыстың бір жұмыртқадан тұратын ұя салуға қарай эволюциялап жатқанын болжады. Жұмыртқаларды алмастыру тәжірибелері көрсеткендей, А жұмыртқасынан ұшып кеткен кезде салмағы 7% ғана жеңіл болатын, тірі балапан шығуы мүмкін. Физиологиялық тұрғыдан алғанда, бірінші жұмыртқа анасы теңізде жүзіп жүргенде дамиды, сондықтан оның жұмыртқаға жұмсай алатын энергиясы аз болғандықтан кішірек болады. Соңғы кезде, ұрықтап жатқан корольдік және тік қырақты пингвиндер екінші жұмыртқаны салғанда кішірек жұмыртқаларын итеріп тастайтындары байқалды.

Цитаталанған мәтін

Коул, Тереза Л.; Ксепка, Дэниел Т.; Митчелл, Кирен Дж.; Теннисон, Алан Дж. Д.; Томас, Дэниел Б.; Пан, Хайлин; Чжан, Гуожи; Роуленс, Николас Дж.; Вуд, Джейми Р.; Бовер, Пере; Бузат, Хуан Л.; Купер, Алан; Фиддаманл, Стивен; Харт, Том; Миллер, Гэри; Райан, Питер Г.; Шепард, Лара Д.; Вильмшурст, Джанет М.; Уотерс, Джонатан М. (2019). "Митогеномдар жойылған пингвин түрлерін ашады және түр пайда болуының маңызды қозғаушы күші ретінде аралдардың қалыптасуын көрсетеді". Молекулалық биология және эволюция. doi:10.1093/molbev/msz017.