Кіріспе

Корпорация түрі

Роялтилік траст – көбінесе АҚШ немесе Канадада кездесетін, әдетте мұнай және газ өндірумен немесе кен өндірісімен айналысатын корпорация түрі. Дегенмен, көптеген корпорациялардан өзгеше, оның табысына корпоративтік деңгейде салық салына қоймайды, егер табыстың белгілі бір үлкен бөлігі (мысалы, 90%) акционерлерге дивидендтер түрінде таратылса. Ал дивидендтер жеке табыс ретінде салық салынады. Бұл жүйе жылжымайтын мүлікке инвестиция жасайтын трасттарға ұқсас, корпоративтік табысқа екі рет салық салынуынан сақтайды. Техас мұнайшысы Т. Бун Пикенс 1979 жылы алғашқы роялтилік трасты құрған деп жиі айтылады; алайда Marine Petroleum Trust (Marps) 1956 жылы, жиырма үш жыл бұрын құрылған.

Роялтилік трасттардың ерекшеліктері

Роялти трасттары әдетте мұнай немесе табиғи газ ұңғымаларына, ұңғымалардың минералдық құқықтарына немесе басқа да мүліктерге минералдық құқықтарға ие болады. Мұнай немесе газ кен орнын немесе кеніштің жұмысын жүзеге асыру үшін сыртқы компания тартылуы керек, ал трасттың өзі, АҚШ-та, қызметкерлері болмауы мүмкін. Траст акциялары көбінесе ашық қор нарықтарында саудаланады, бірақ трасттың өзін әдетте банктегі траст офицері қадағалайды. Олар мұнайды немесе басқа материалдарды өндіруге тікелей инвестиция салуды қалайтын, бірақ өз ұңғымасын немесе кенішін сатып алуға жеткілікті ресурстары немесе тәуекелге төзімділігі жоқ адамдар үшін қуатты инвестициялық құрал болып табылады. Сонымен қатар, трасттар көбінесе көптеген жеке ұңғымаларға, мұнай кен орындарына немесе кеніштерге ие болғандықтан, олар орташа инвестор үшін бірнеше мүлік бойынша инвестицияларды диверсификациялаудың ыңғайлы тәсілін ұсынады. Тауарлар инфляцияға қарсы қорғаныс ретінде қарастырылатындықтан, роялти трасттарының инвестиция ретіндегі танымалдылығы пайыздық ставкалар өскен сайын артады, және олардың акциялары көбінесе соған сәйкес өседі. Бұл трасттарды салыстырмалы түрде жоғары дивидендтік кірістерімен тартымды етеді; 2007 жылы олардың үлестірімі жиі жылдық 10-дан 15 пайызға дейін құрады. Бұл акцияларды пайыздық ставкаларға сезімтал етеді, себебі пайыздық ставкалардың өсу кезеңінде акция бағасы төмендеуі мүмкін, ал пайыздық ставкалар төмендеген кезде көтерілуі мүмкін. Сонымен қатар, АҚШ және Канададағы роялти трасттары көбінесе мұнай және газ кен орындарына немесе өндірістің ең жоғары деңгейіне жеткен немесе одан өткен кеніштерге қатысты болады, және олардың өнімділігі мен кірісі біртіндеп төмендеуі мүмкін; алайда, оларды дамытуға қажетті инфрақұрылым бұрыннан салынған, сондықтан инвестор тұрақты табыс ағынын күтуге болады. Инвесторларға жоғары дивидендтік кіріс алуға мүмкіндік берумен қатар, әсіресе төмен пайыздық ставкалар кезеңінде, роялти трасттары инвесторларға фьючерстік келісімдерді сатып алудың немесе тауарлармен байланысты дәстүрлі инвестициялық құралдарды пайдаланудың қажеті болмай, газ, мұнай немесе темір кені сияқты тауарларға тікелей инвестиция жасауға мүмкіндік береді – себебі трасттар акциялар сияқты сауда жасайды. Тауар бағасы өскен кезде, акция құны, сондай-ақ осы тауарды өндірумен айналысатын трасттың дивидендтік кірісі де артады.