Кіріспе

VTOL шабуыл ұшағы; Кеңес Әскери-теңіз күштерінің жалғыз операциялық VTOL шабуыл ұшағы. Яковлев Як-38 (Яковлев Як-38; НАТО-ның тіркеу атауы: "Қалтагер") – Кеңес Әскери-теңіз авиациясының жалғыз операциялық VTOL шабуыл ұшағы және оның алғашқы операциялық, авиатасымалдаушыға негізделген, тұрақты қанатты ұшағы. Ол арнайы түрде әзірленді және негізгі қызметін "С" (орыс классификациясында ауыр авиациялық крейсер) кемесінде атқарды.

Жобалау және әзірлеу

А. С. Яковлев атындағы жобалау бюросымен жобаланған алғашқы суреттерде Ұлыбританияда зерттеліп жатқан Hawker P.1154 ұшағына өте ұқсас, бірақ екі R27 300 қозғалтқышы бар үстінкү дыбыс жылдамдығымен ұшатын ұшақ көрсетілген. Үстінкү дыбыс жылдамдығымен ұшуды дамыту көптеген қиындықтарға әкелер еді, сондықтан бастапқыда 0,95 Махпен шектелген салыстырмалы түрде қарапайым ұшақты дамытуға шешім қабылданды. ЯК-38 және ЯК-38М ұшақтары Яковлев ЯК-36 ұшағының негізінде жасалған болса да, олардың арасында ештеңе ортақ болған жоқ. VM 01 прототипі 1970 жылдың 14 сәуірінде аяқталды. Сырттан британдық Hawker Siddeley Harrier ұшағына ұқсас болғанымен, ол толығымен басқа конфигурацияны ұстанды. Ұшу кезінде артқы жағында қолданылатын бағытталатын қозғалтқышпен қатар, екі кішкентай, аз қуатты қозғалтқыш фюзеляждың алдыңғы бөлігіне орналастырылды және тек ұшып көтерілу мен қону үшін ғана пайдаланылды. ЯК-38 ұшағында автоматтік катапульдік кресло болды. Егер ұшып көтерілуге арналған қозғалтқыштардың бірі істен шықса немесе ұшақ 60 градустан асып кетсе, ұшқыш автоматты түрде ұшақтан шығарылатын еді.

Пайдалану тарихы

Як-36М-ның алғашқы өндіріс жеткізілімдерінің көп бөлігі 279 ОКШАП-қа (Отдельный Корабельный Штурмовый Авиационный Полк, Тәуелсіз Кемедегі Шабуылдық Әуе Полкі) жіберілді, бастапқыда Қырымдағы АВ МФ-ның оқу орталығы Сакиде орналасқан. 1979 жылдың шілдесінде Минск Жапон теңізіне келді, кеме Стрелок шығанағында орналасты, ал оның әуе қанатының Як-38 құрауы Тынық мұхиты флотына бағынышты 311 ОКШАП арқылы қамтамасыз етілді. 1982 жылдың қыркүйегінде Кеңес әскери-әуе кемесі "Новороссийск" – үшінші Киев классының кемесі – пайдалануға берілді. Осы кезде V/STOL техникасы жетілдірілді, нәтижесінде Як-38-дің жалпы өнімділігі мен мүмкіндіктері артты. Бұл жетістік "Новороссийск" Североморскіден Тынық мұхиты флотына өту кезінде пайдаланылды. 1982 жылдың 16 желтоқсанында Минскідегі қаруланған Як-38 жұптары Араб теңізі үстінде АҚШ-тың "Энтерпрайз" әуе кемесінен ұшақтарды ұстады. Бұл оқиға кеңестік VTOL ұшағының зымыранмен қаруланған американдық ұшақты ұстауының алғашқы жағдайы болды. Теңіз жағдайында Як-38 Киев палубасымен ғана шектелмеді. 1983 жылдың қыркүйегінде АВ МФ ұшқыштары азаматтық Ro Ro кемесі "Agostinho Neto"-дан, ал НII ВВС ұшқыштары тағы бір Ro Ro кемесі "Николай Черкасов"-тан қосымша сынақтар жүргізді. Екі жағдайда да жылуға төзімді қону платформасы қолданылды; сондай-ақ, жердегі сынақтар Батыс Германиядағы Ұлыбритания Корольдік Әуе күштерінің "Harrier" операциялары сияқты, шашыраңқы қону платформаларының тиімділігін сынады.