Кіріспе
Медицинада (гастроэнтерологияда) ангиодисплазия – ішектегі шағын қан тамырларының қалыптан тыс дамуы. Бұл асқазан-ішек жолынан түсініксіз қан кету мен анемияның жиі кездесетін себебі болып табылады. Зақымданулар көбінесе көптеп кездеседі және көбінесе сүрекей немесе көтеріңкі ішекте орналасады, бірақ олар денеде басқа да жерлерде де пайда болуы мүмкін. Емдеуге колоноскопиялық шаралар, ангиография және эмболизация, дәрілік терапия немесе сирек жағдайларда хирургиялық араласу қолданылуы мүмкін.
Белгілері мен симптомдары
Кейбір жағдайларда қара, шайыр тәрізді нәжіс (мелена) байқалуы мүмкін, бірақ қан жоғалуы айқын болмауы және анемия белгілері үстемдік етуі мүмкін.
Патофизиология
Гистологиялық тұрғыдан алғанда, ол телангиэктазияға ұқсас және дамуы жасқа және ішек қабырғасына түсетін жүктемемен байланысты. Бұл дегенеративті зақымдану, туа бітпеген, ықтималда, ішек қабықшасының веноздық дренаждысын бұзатын, ішектің созылмалы және үзілісті жиырылуынан туындайды. Уақыт өте келе тамырлар бұралып, қисая бастайды, ал шырышты қабықтың капиллярлары біртіндеп кеңейеді және капилляр алдындағы сфинктердің жұмысқа жарамсыздығы байқалады. Осылайша, кеңейтілген тамырлардың шағын шоғырымен сипатталатын артериовенозды ақау қалыптасады. Ангиодисплазия өте жиі кездесетін құбылыс болғанымен, қан тоқтату жүйесінің бұзылуларында қан кету қаупі артады. Классикалық байланыс – Хейде синдромы (аорта клапаны стенозы мен ангиодисплазиядан қан кетудің бірдей уақытта кездесуі). Бұл жағдайда, фон Виллебранд факторы (vWF) аорта клапанының маңындағы күшті турбулентті қан ағынынан туындайтын жоғары серпімділік стресінің салдарынан протеолизденеді. vWF жоғары серпімділік стресі бар тамырлар төсегінде, соның ішінде ангиодисплазияларда ең белсенді болады, ал vWF жетіспеушілігі мұндай зақымданулардан қан кету қаупін арттырады. Эндоскопиялық зерттеулердің нәтижелері теріс болған және клиникалық күдік жоғары болған жағдайларда, мезентериялық артериялардың селективті ангиографиясы кейде қажет, бірақ бұл процедура кезінде араласуға мүмкіндік береді. Балама ретінде, радиоактивті маркермен белгіленген қызыл қан жасушаларымен сцинтиграфия қолданылуы мүмкін; бұл гамма-камерада қан кету орнын көрсетеді, бірақ қан кету үздіксіз және маңызды болмаса, көбінесе тиімсіз болады.
Емдеу
Егер анемия ауыр болса, басқа ем шараларын қарастырудан бұрын қан құю қажет. Эндоскопиялық емдеу – эндоскоп арқылы каутеризация немесе аргон плазмалық коагуляция (APC) жүргізу арқылы емдеудің бастапқы мүмкіндігі. Егер бұл сәтті болмаса, ангиография және бөлшектермен эмболизация тағы бір азынвазивті емдеу опциясы болып табылады, ол хирургиялық операция мен ішек резекциясын қажет етуден сақтайды. Бұл жағдайда, ангиодисплазияға қан жеткізетін қан тамыры іріктеп катетеризацияланып, микробөлшектермен эмболизацияланады. Басқа әдістер тиімсіз болған жағдайда, зардап шеккен ішек бөлігін кесу қажет болуы мүмкін. Дегенмен, зақымданулар кеңінен таралған болуы мүмкін, бұл мұндай емдеуді жүзеге асыруды қиындатады. Егер қан кету бірнеше немесе қолжетімсіз жерлерден болса, дәрі-дәрмектермен жүйелі емдеу қажет болуы мүмкін. Бірінші қадамдарға транексам қышқылы немесе аминокапроин қышқылы кіреді. Ангиодисплазиядан қан кетуді тоқтату үшін эстрогендерді қолдануға болады. Эстрогендер қанның жеңіл гиперкоагуляциясына себеп болады. Эстрогеннің жанама әсерлері еркектер мен әйелдер үшін де қауіпті және жағымсыз болуы мүмкін. Ерлерде дауыс өзгерісі мен көкірек безінің ісінуі мазасыздық тудырады, ал егде жастағы әйелдер либидоның жақсаруын және перименопаузалық симптомдардың азаюын жиі хабарлайды. (Дегенмен, гормоналды алмастыру терапиясы/ГАТ туралы алаңдаушылықтар да осы жағдайға қатысты.) Қиын жағдайларда октреотид пен талидомидке қатысты оң нәтижелер туралы хабарлар бар. Ауыр жағдайларда немесе эндоскопиялық немесе дәрілік емге жауап бермейтін жағдайларда, қан кетуді тоқтату үшін хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін.