Азаматтық Форум: Чехословакиядағы тарихи өзгерістер мен саяси бөліністер

Кіріспе

Азаматтық форум (чех тілінде: Občanské fórum, OF) – Чехословакияның чехиялық бөлігінде құрылған саяси қозғалыс. Словакиядағы осыған сәйкес қозғалыс «Зорлық-зомбылыққа қарсы қоғамдық» (словакиялық: Verejnosť proti násiliu, VPN) деп аталды. Азаматтық форумның мақсаты – Чехословакиядағы оппозициялық күштерді біріктіру және коммунистік режимді құлату болатын. Олар осы мақсатына 1989 жылдың қарашасында, коммунистер 10 күнге созылған наразылықтардан кейін биліктен бас тартқанда қол жеткізді. Форумның жетекшісі және негізін қалаушы драматург Вацлав Гавел 1989 жылдың 29 желтоқсанында президент болып сайланды. 1990 жылдың маусым айындағы сайлаулардан бұрын Форумда нақты саяси стратегия болмаса да, ол 1990 жылдың наурыз және сәуір айларында Чехословакияда 1946 жылдан бергі алғашқы еркін сайлау кезінде сәтті үгіт жүргізді. Бұл сайлауда «Азаматтық форум» 36 пайыз дауыс жинады, бұл Чехословакия партиясының еркін сайлауда алған ең жоғары көрсеткіші еді. Бұл партияға депутаттар палатасында 68 орын берді; «Зорлық-зомбылыққа қарсы қоғамдық» қозғалысының 19 орынымен бірігіп, олар парламентте күшті көпшілікке ие болды. Азаматтық форумның құрылымы өте еркін болды, және оның (өздігінен тағайындалған) көптеген жетекшілері Прагадағы «77 Хартиясы» оппозициялық қозғалысының мүшелерінен шықты. 1989 жылдың желтоқсанында Ян Урбан Гавелдің президент болып сайлануынан кейін Форум төрағасы болды. Урбан 1990 жылдың маусымына дейін қызмет етті, содан кейін ұйым мен президент арасында келіспеушіліктер туындамасын деген себеппен отставкаға кетті. 1990 жылдың 16 қазанында Вацлав Клаус жаңа төраға болып сайланды. Клаустың саясатына Форумның басқа да жетекші тұлғалары қарсылық көрсетті, және партия бірлігі тез арада жойылды. 1991 жылдың қаңтарында өткен Азаматтық форумның съезінде қозғалыс екіге бөлінді. Клаус басқаратын оңшыл мүшелер еркін нарықты жақтаған нақты бағдарламасы бар тәуелсіз «Азаматтық демократиялық партияны» (Občanská demokratická strana) құруға уәде берді. Партия 1991 жылдың ақпанында Клаусты төраға етіп сайлады. Сыртқы істер министрі Жири Дистбиер басқаратын Азаматтық форумның орталық мүшелері «Азаматтық қозғалысты» (Občanské hnutí) құрды. Клаус екі партияның 1992 жылғы сайлауға дейін коалиция ретінде билік ететінін мәлімдеді. Алайда 1991 жылдың шілдесінде Клаус партиялар арасындағы ынтымақтастық аяқталғанын жариялады. «Азаматтық демократиялық партия» 1992 жылғы сайлауда жеңіске жетті, ал «Азаматтық қозғалыс» парламентке өту үшін қажетті 5% шегіне жетпеді және ақырында тарап кетті.

The Civic Forum (Czech: Občanské fórum, OF) was a political movement in the Czech part of Czechoslovakia, established during the Velvet Revolution in 1989. The corresponding movement in Slovakia was called Public Against Violence (Slovak: Verejnosť proti násiliu VPN). The Civic Forum's purpose was to unify the dissident forces in Czechoslovakia and to overthrow the Communist regime. In this, they succeeded when the Communists gave up power in November 1989 after only 10 days of protests. Playwright Václav Havel, its leader and founder, was elected president on December 29, 1989. Although the Forum did not have a clear political strategy beyond the June 1990 elections, it campaigned successfully in March and April 1990 during the first free elections in Czechoslovakia since 1946. Those elections garnered Civic Forum 36 percent of the vote, the highest that a Czechoslovakian party ever obtained in a free election. This netted it 68 seats in the Chamber of Deputies; combined with Public Against Violence's 19 seats, it commanded a strong majority. The Civic Forum had a very loose structure, and most of its (self appointed) leaders came from Prague based members of the Charter 77 dissident movement. In December 1989, Jan Urban became the Forum's chairman after Havel's election as president. Urban served until June 1990, when he resigned, stating he did not want a rift between the organization and the president. On October 16, 1990, Václav Klaus was elected its new chairman. Klaus's policies were opposed by other leading figures within the Forum and party unity soon vanished. At the Civic Forum congress in January 1991, the movement divided. The more right wing members, led by Klaus, declared that they would form an independent party, the Civic Democratic Party (Občanská demokratická strana), with a clearer program advocating a free market. The party elected Klaus as its chairman in February 1991. The more centrist members of Civic Forum, led by federal minister of foreign affairs Jiří Dienstbier, formed the Civic Movement (Občanské hnutí). Klaus stated that the two parties would rule as a coalition until the 1992 elections. However, by July 1991 Klaus declared the inter party cooperation over. The Civic Democratic Party was victorious in the elections of 1992 while the Civic Movement failed to reach the 5% threshold to enter parliament and eventually disappeared.

Идеологиялық платформалар

Партиядағы демократиялық оңшылдардың парламентаралық клубы – партияның оң қанаты. Оған Вацлав Клаус жетекшілік етті. Кейін ол Азаматтық демократиялық партияға айналды. Азаматтық форумның Либералды клубы – партияның орталық қанаты. Клаусқа оппозиция. Ол Азаматтық қозғалысқа трансформацияланды. Азаматтық форумның Социал-демократиялық клубы – Рудольф Баттек басқарған социал-демократиялық қанат. Ол Социал-демократтар қауымдастығына айналды.