Кіріспе
Басты тақырып, сюжет немесе хабарлама Наративте қазіргі әдебиеттануда тақырып – бұл оқиғаның негізгі тақырыбы, сюжеті немесе хабарламасы. Тақырыптар екі түрге бөлінеді: шығарманың тақырыптық тұжырымы – оқырмандардың «шығарма не туралы» деген ойы, ал тақырыптық мәлімдемесі – «шығарма осы тақырып туралы не дейді». Тақырыптар көбінесе алғышарттардан ажыратылады. Тақырыптың қазіргі замандағы ең көп таралған түсінігі – бұл оқиғаның орталық идеясы немесе мәні, оны көбінесе бір сөзбен (мысалы, махаббат, өлім, сатқындық) қорытындылауға болады. Осы типтегі тақырыптардың мысалдары: жеке тұлға мен қоғам арасындағы қақтығыс; ересек болу; технологиямен қақтығыстағы адамдар; ностальгия; және шексіз амбицияның қауіптері. Тақырып романдағы кейіпкердің іс-қимылы, сөзі немесе ойы арқылы бейнеленуі мүмкін. Мысалы, Джон Стейнбектің «Егеуқырлар мен адамдар» романындағы жалғыздық тақырыбын келтіруге болады, онда көптеген кейіпкерлер жалғыздыққа бейім. Бұл мәтіннің немесе автордың көзқарасынан өзгеше болуы мүмкін. Бір оқиғада бірнеше тақырып болуы мүмкін. Тақырыптар көбінесе тарихи тұрғыдан ортақ немесе мәдени жағынан танымал идеяларды, мысалы, этикалық мәселелерді зерттейді және көбінесе тікелей айтылмастан, меңзеп айтылады. Мысалы, адам өзінің адамгершілігінің бір бөлігінен бас тартып, жақсырақ өмір сүруі керек пе деген сұрақ Алдус Хакслидің «Жаңа әлем» романында қарастырылған тақырып. Тақырып сюжет, кейіпкерлер, оқиға орны және стильмен қатар көркем әдебиеттің құрамдас бөлігі саналады.
In contemporary literary studies, a theme is a central topic, subject, or message within a narrative. Themes can be divided into two categories: a work's thematic concept is what readers "think the work is about" and its thematic statement being "what the work says about the subject". Themes are often distinguished from premises. The most common contemporary understanding of theme is an idea or point that is central to a story, which can often be summed in a single word (for example, love, death, betrayal). Typical examples of themes of this type are conflict between the individual and society; coming of age; humans in conflict with technology; nostalgia; and the dangers of unchecked ambition. A theme may be exemplified by the actions, utterances, or thoughts of a character in a novel. An example of this would be the thematic idea of loneliness in John Steinbeck's Of Mice and Men, wherein many of the characters seem to be lonely. It may differ from the thesis—the text's or author's implied worldview. A story may have several themes. Themes often explore historically common or cross culturally recognizable ideas, such as ethical questions, and are usually implied rather than stated explicitly. An example of this would be whether one should live a seemingly better life, at the price of giving up parts of one's humanity, which is a theme in Aldous Huxley's Brave New World. Along with plot, character, setting, and style, theme is considered one of the components of fiction.
Техникалар
Әдеби тақырыптарды көркемдеу үшін әртүрлі тәсілдер қолданылуы мүмкін.
Лайтворцтиль
Leitwortstil, неміс тілінде "бас сөз стилі" деп аударылады, бұл оқырманның назарын аудару үшін повесте бір сөз немесе сөз тіркесінің, көбінесе белгілі бір тақырыппен байланысты, қайталануы. Курт Воннегуттың "Басқарухана бес" романындағы "Осылай болды" деген қайталанатын фраза – leitwortstil-дің мысалы. Оның айтуынша, әлем детерминистік, яғни барлық нәрсе тек бір ғана жолмен орын алуға тиіс, ал болашақ алдын ала белгіленген. Бірақ, оқиғаның соғысқа қарсы бағытын ескерсек, бұл хабарламаның керісінше болуы мүмкін, яғни жағдайлар басқаша да болуы мүмкін еді. Шеразаданың "Мың бір түнінде" осы техниканың оқиғалар циклының құрамдас бөліктерін біріктіруге қалай көмектесетіні көрсетілген. Сонымен қатар, 1 Самуил кітабында "салмақтылық, құрмет, даңқ" мағынасын беретін kbd түбірінің қайталануы да осыған жатады. Жаңа өсиет зерттеулерінде leitwortstil "сөздік байланыс" деп аталады. Дэвид Роудс, Джоанна Дьюи және Дональд Мичи Марк Ізгі хабарына арналған маңызды деректік зерттеулерінде бірнеше сөздік байланыстарды анықтады. Мысалы, Марк екі әртүрлі оқиғаны сөздік байланыс арқылы байланыстырып, оқырманды олардың арасындағы байланысты іздеуге мәжбүр етеді. "Жарту" немесе "айыру" (грекше: σχίζω, schizō) деген сөз Марк 1:10-да Исаның крещениесінде және Марк 15:38-де ғибадатхана пердесінің жыртылуында кездеседі.
Тематикалық үлгілер
Тематикалық үлгілер – повестің ішіне қайта-қайта келетін мотивтерді енгізу. Мысалы, Джон Стейнбектің «Егеуқырлар мен адамдар» романындағы түрлі эпизодтар жалғыздық туралы. Тақырыптық үлгілер «Мың бір түнде» де жақсы көрінеді, мысалы, «Мыс қала» әңгімесінде. Дейвид Пиноның сөзінше, ежелгі мыс заттарды іздеп шөлде саяхат жасайтын саяхатшылар тобы туралы бұл әңгіменің басты тақырыбы – «байлық пен сән-салтанат адамды Құдайдан бұрып жібереді». Повесть бірнеше рет ішкі оқиғалармен тоқтатылады. Оларға Куш ибн Шаддад сарайынан табылған жазудағы оқиға, тұтқынның Сүлеймен туралы айтқан әңгімесі және Тадмур патшайымының мәйіті туралы эпизод жатады. Пиноның пікірінше, «осы шағын әңгімелердің әрқайсысы кейіпкердің бір кезде дүниелік игіліктермен мақтанғанын мойындаса, кейіннен Құдай оны жазалайды. Бұл шағын әңгімелер ақырында негізгі повестің тақырыбын күшейтеді». «Отансүйгіштік», «иба», «оқшаулану», «аналық», «кешірім», «соғыс кезіндегі қасірет», «сатқындық», «байлар мен кедейлер», «сыртқы көрініс пен шындық», «әлемнен тыс күштердің көмегі».