Кіріспе

Музыкалық мелодия, композицияның негізінде жатқан. Музыкада тақырып – композицияның бір бөлігі немесе толығымен негізделген материал, көбінесе танылатын мелодия. Фуга емес, басқа формаларда бұл мотив деп аталуы мүмкін.

Сипаттамалары

Тақырыпты ол кездесетін шығармадан бөлек, толыққанды музыкалық өрнек ретінде қабылдауға болады. Идеядан немесе мотивтен өзгешелігі, тақырып көбінесе толық фраза немесе кезең болып табылады. «Энциклопедия Фаскуэль» тақырыпты (субъект) "[кез келген элемент, мотив немесе өзгеріске ұшыраған шағын музыкалық туынды]" деп анықтайды. Тематикалық өзгерістер мен процестер жиі құрылымдық тұрғыдан маңызды болады, ал Рудольф Рети сияқты теоретиктер талдауды таза тақырыптық көзқараспен жүргізеді. Фред Лердал тақырыптық байланыстарды "ассоциативтік" деп сипаттайды және осылайша оның танымдық негізделген генеративтік теориясының талдау шеңберінен шығарады.

Музыканың әртүрлі түрлері

Бір тақырыпқа негізделген музыка монотематикалық, ал бірнеше тақырыпқа негізделген музыка политематикалық деп аталады. Көптеген фугалар монотематикалық, ал соната формасындағы шығармалардың көпшілігі политематикалық. Фуганың экспозициясында негізгі тақырып (әдетте тақырып деп аталады) әр дауыста, кейде транспозицияланған түрде жарияланады. Кейбір композицияларда негізгі тақырып жарияланады, содан кейін екінші әуен, кейде қарсы тақырып немесе қосымша тақырып деп аталады. Сонаталық форманың экспозициясындағы бөлімдердің бірі, егер ол тек мелодиялық ерекшеліктерімен емес, функциясымен және (әдетте) тоналдылығымен анықталған бірнеше тақырыптардан немесе басқа материалдардан тұрса, онда тақырыптық топ (немесе тақырыптар тобы) термині қолданылады. Тақырыптары/тақырыптары жоқ музыка, немесе танымал, қайталанатын және дамытылатын тақырыптары/тақырыптары жоқ музыка атематикалық деп аталады. Мысалдарға Арнольд Шенберг, Антон Веберн, Альбан Берг және Алоис Хабаның он екі тондық жүйеге дейінгі немесе ерте атональды туындылары жатады. Шенберг бірде былай деген: «Музыканы тоналдылық шектеулерінен босатудың қуанышына мас болып, мен одан әрі сөздік еркіндік табуды ойладым. Шын мәнінде, музыка мотивтік ерекшеліктерден бас тартып, соған қарамастан, үйлесімді және түсінікті бола алады деп сендім». Шенбергтің мысалдарының бірі – «Erwartung». Кейінгі композиторлардың туындыларына Пьер Булездің «Polyphonie X» және «Structures I», Карел Гойверцтің «Екі фортепианоға арналған сонатасы» және Карлхайнц Стокхаузеннің «Punkte» шығармалары жатады.