Кіріспе

Мәйіттерді жерлеу орындарынан жасырын алып кету

Мәйіт ұрлау – қабірлер, моргтар және басқа жерлеу орындарынан мәйіттерді заңсыз алып кету. Мәйіт ұрлау қабірді тонаудан өзгеше, себебі қабірді тонау мәйітті алып кетуді емес, қабірдің ішіндегі заттарды ұрлауды білдіреді. "Мәйіт ұрлау" термині көбінесе медицина мектептерінде анатомиялық дәрістер өткізу немесе мәйіттің анатомиясын зерттеу мақсатында мәйіттерді алып кету мен сатуға қатысты қолданылады. Бұл термин алғаш рет Ұлыбритания мен АҚШ-та 17, 18 және 19 ғасырлардағы оқиғалармен байланысты пайда болды. Дегенмен, мәйіт ұрлау оқиғалары көптеген елдерде тіркелген, ал ең алғашқы жағдай 1319 жылы Италияның Болонья қаласында болған. Осы кезеңде мәйіт ұрлап, сатумен айналысқан адамдарды "тірілтушілер" немесе "өліктерді қайта тірілтушілер" деп атаған. Ұлыбританиядағы тірілтушілер көбінесе топтасып жұмыс істеп, жақында қазылған қабірлерді таңдап, медициналық мекемелерге және дәрігерлерге анатомиялық зерттеулер үшін жаңа мәйіттерді жеткізу үшін жалданатын. Мәйіт ұрлау практикасының айтарлықтай азайғанына қарамастан, қазіргі уақытта да мәйіт ұрлаудың жекелеген жағдайлары кездеседі.

Ұлыбритания

1832 жылғы Анатомия заңына дейін Ұлыбританияда анатомиялық мақсаттар үшін мәйіттерді тек соттар өлім жазасына кесіп, диссекциялауға сотталғандардан алуға болар еді. Дәрігерлердің түсінуге тырысудың басты жолы – диссекция болды, ол үшін жаңа мәйіттер қажет еді. Диссекцияға сотталғандар көбінесе адам өлтіру, қарақшылық, зорлау және өрт қою сияқты өлім жазасына кесілетін қылмыстар жасаған. Бірақ 1832 жылы Ұлыбритания Парламенті 1832 жылғы Анатомия заңын қабылдады, ол дәрігерлер мен медицина студенттеріне білім беру және зерттеу мақсатында диссекциялауға берілген мәйіттерді алу құқығын берді. Бұл заң мәйіттердің заңсыз саудасын тоқтату үшін жасалған болса да, медициналық мектептерге жыл сайын қажетті мәйіттердің санын – 500-ге дейін – қамтамасыз ете алмады. Дегенмен, осы мәйіттерді диссекциялау және қабірден заттар ұрлау заңсыз болды. Сондықтан мәйіт ұрлаушылар тек мәйітті алып, қалғандарын қабірде қалдыратын. Медицина студенттері мен қызметкерлері мәйіттердің қайдан алынғанын сұрамайтын. Бұл сауда жеткілікті пайдалы болғандықтан, оны анықтау қаупіне де баруға дайын еді. Мәйіт ұрлаушылар мәйіттің шіруіне дейін, оны балсамдау үшін қазып алуға уақыты бар еді. Олар мәйіттерді эксгумациялау және оларды қабірлерден медициналық мекемелерге тасымалдау кезінде көзге түспеуі керек еді. Тағы бір әдіс туралы хабарланды. Қабірдің басынан шамамен 1 метр тереңдікте орналасқан жерде, қабірдің үстінен бірнеше метрлік жер қазылып алынып, табынға жететін туннель жасалды. Табынның бір жағы тартылып, мәйіт туннель арқылы шығарылды. Содан кейін жер қайта толтырылып, қабірді бақылап отырған туыстары бұл шағын өзгерісті байқамайтын. Мақалада табылған бос табындардың саны «осы кезде мәйіт ұрлау жиі болғанын күмәнданбай дәлелдейді» делінген. Ұлыбританияда мәйіт ұрлау соншалықты кең тарағандықтан, жақында қайтыс болған адамның туыстары мен достары оны жерлеуге дейін және жерлеуден кейін қабірді күзетіп, оның бұзылуын болдырмау үшін қарауылда тұруы әдеттегі жағдай болды. Темірден жасалған табындар да жиі қолданылды, немесе қабірлер темір торлармен қоршалған, олардың сақталған мысалдары бүгінге дейін Эдинбургтегі Грейфриарс шіркеуінің зиратында көрініп тұр. Ол 1829 жылы жасаған қылмыстары үшін асылып, диссекцияланды.

Америка Құрама Штаттары

Мәйіт ұрлаушылар көбінесе шағын топтарда жұмыс істеді, жаңадан қойылған қабірлерді іздеп, тонап алып қашты. Жер әлі тығыздалмағандықтан, көбінесе жаңа қазылған қабірлерге басып кірді. Жерді қабірдің жанына төселген кенепке жинап тастағандықтан, айналасы бұзылмайтын. Қазба жұмысы қабірдің басынан басталып, тікелей табутқа дейін жеткізілді. Табуттың үстіндегі қалған топырақ қарсы салмақ ретінде қызмет етіп, жартылай жабық қақпақты (шуды басу үшін қаппен оралған) ашты, өйткені мойынтұмарлар немесе ілгектер қақпақты қабір басынан босатты. Әдетте, мәйіттің киімдерін шешіп, жерді қайта толтырғанша табутқа қайтарып тастайтын. Мәйіт қайта тірілтушілердің қайғылы туыстар рөлін ойнау үшін әйелдерді жалдағаны және кедейлер үйлеріндегі өлгендердің денелерін талап еткені де белгілі. Сондай-ақ, әйелдер аза тұтуға қатысқан жерлеу рәсімдеріне шақырылып, мәйіт ұрлаушылардың қазба жұмысы кезінде кездесетін қиындықтарды анықтауға тырысты. Пара алған қызметшілер кейде мәйіт ұрлаушыларға өлген қожайын немесе әйелінің жанына кіруге мүмкіндік берді, ал алынған дене салмақпен ауыстырылды. Чарльз Ноултон (1800–1850) 1824 жылы Вустер (Массачусетс) округтік түрмесінде «заңсыз диссекция» жасағаны үшін екі айға қамалды, бұл оның Дартмут медицина мектебін үздік бітіргеннен кейін екі ай өткен соң болды. Оның диссертациясында «әрбір өнердің немесе ғылымның құндылығы адамзаттың бақытын арттыруға немесе қайғысын азайтуға бейімділігімен анықталуы керек» деген рационалистік принциптер қорғалды. Ноултон дәрігерлерге өз денелерін диссекция үшін ұсыну арқылы «қоғамдық наразылықты» жеңілдетуге шақырды. Огайо штатының конгрессмені Джон Скотт Харрисонның денесі, Уильям Генри Харрисонның ұлы, 1878 жылы Огайо медициналық колледжі үшін ұрланды және оның ұлы Джон Харрисон, президент Бенджамин Харрисонның ағасы табалды. Қабір тонаудан қорқуға жауап ретінде қарулы күзетшілермен жабдықталған, үлкен, қақпалы, орталықтандырылған зираттар пайда болды. Қақпалы, «жоғары қауіпсіздікті» зираттар да ескі қалалық және ауылдық жерлеу орындарының көптеген жерлерінде адам денелерінің жоқтығы анықталған кезде пайда болды, қала орталықтары қайта дамығанда және ескі пионерлік зираттар көшірілгенде, мысалы, Индианаполисте. 1758 және 1788 жылдар аралығында, Колониялардағы 3500 дәрігердің тек 63-і ғана шетелде, атап айтқанда Эдинбург университетінің медицина мектебінде оқыған. Анатомияны оқыту медициналық саланың мәртебесін көтеріп, оны гомеопатиялық және ботаникалық зерттеулерден ерекшелендірді. Кейін, 1847 жылы дәрігерлер «нағыз ғылым» медицинаны «білімсіздік пен эмпиризмнің болжамдарынан» ажырату үшін Америка медициналық қауымдастығын құрды, бұл адам денесін диссекциялау тәжірибесіз білімге негізделген. 1762 жылы Джон Морган мен Уильям Шиппен кіші Пенсильвания университетінің медициналық бөлімін құрды. Шиппен 1762 жылдың қараша айында «Пенсильвания газеті» басылымында «диссекция өнері, инъекциялар және т.б.» туралы лекцияларын жариялаған хабарлама жариялады. Оның құны «бес пистоль» болды. 1765 жылы оның үйіне наразылық білдірген топ шабуыл жасап, дәрігер шіркеудің жерлеу орнын арамдады деп айыптады. Дәрігер бұл айыптауды жоққа шығарды және ол тек «өзін-өзі өлтіргендердің, жазаланған қылмыскерлердің және кейде кедейлердің зиратынан алынғандардың» денелерін ғана қолданғанын мәлімдеді. Кейін 19 ғасырда бұл мектеп қабір тонау туралы мәлімдемеге негізделген штаттақ анатомия заңын қабылдады. Бұл Филадельфиядағы қабір тонаушыларының ұйымдасқан тобының әрекетіне байланысты болды. Сенатор Уильям Джеймс Макнайт штаттақ анатомия заңын қабылдауға ықпал еткен және осы заң жарияланғаннан кейін өзі қабір тонаумен айналысқан.

Гарвард медицина мектебі

Евнейзер Герси, дәрігер, 1770 жылы Гарвард колледжіне анатомия профессоры лауазымын құру үшін 1000 фунт стерлинг сыйлаған. Бір жыл бұрын Джон Уоррен мен оның достары құпия анатомиялық қоғам құрған. Бұл қоғамның мақсаты – анатомиялық диссекцияға қатысу, олар өздері әкелген мәйіттерді пайдалану. Топтың аты "Спанкерс" болған, бірақ бұл атты айтуға немесе жазуға тыйым салынған. Көп жағдайда топ анатомиялық зерттеулер үшін жаңа мәйіттерді алу үшін қазып, іздеу жұмыстарын жүргізген. Уоррен Нью-Йорк пен Филадельфиядағы жүйелерге ұқсас Бостонда мәйітпен қамтамасыз ету жүйесін құруға тырысқан. Мемлекеттік қызметкерлер мен зираттардың қызметкерлеріне Поттерс Филдке кіруге және мәйіттерді алуға пара беру әдеттегі жағдай болған. Поттерс Филд – қоғамдық зират. Мұндай жерлерді дәрігерлер мәйіттерді диссекция үшін іздеген. АҚШ-тағы құлдар мен бос азаматтардың ең ірі жерлеу орны – Шокки Хилл африкалық зираты Ричмонд қаласында орналасқан. Олар өлім жазасына кесілген қылмыскерлердің мәйітін алуға жиі үміттенген. 1859 жылы Джон Браунның Вирджиния штатындағы Харперс-Ферриге шабуыл жасағаннан кейін Вирджиния университеті мен Винчестер медициналық колледжі аспанға тігілгендердің мәйітін сұраған. Төрт мәйіт – үш қара (Shields Green, John Anthony Copeland Jr. және Jeremiah Anderson) және бір ақ (Джон Браунның ұлы Уотсон Браун) соңғы колледжге берілген. Жауабы ретінде Одақ әскерлері 1862 жылы Винчестер медициналық колледжін өртеп жіберген, ол қайта ашылмаған. 1882 жылдың желтоқсан айында Ливан зиратынан алты мәйіт қазылып алынып, диссекция үшін Джефферсон медициналық колледжіне жіберілгені анықталған. Филадельфияның афроамерикандықтары наразылық білдірген, көпшілік қалалық моргқа жиналған, онда табылған мәйіттер жеткізілген. Көзі көргендердің айтуынша, наразылардың бірі қабірлерді арамдауға қатысқандардың жазасын алуға ант беруге шақырған. Тағы бір адам 29 жастағы бауырының мәйітін танығанда айқайлап жіберген. "Филадельфия Пресс" газеті бұл оқиғаны жасы үлкен әйелдің күйеуінің мәйітін танып, оны жерлеу үшін жұмыс істеген кемежайда 22 доллар сұрап алғанын хабарлаған. Дәрігер Уильям С. Форбске айып тағылған, бұл іс түрлі анатомиялық актілерді қабылдауға әкелген. 1862 жылғы Дакота соғысынан кейін 39 Дакота жауынгері жазаланып аспанға тігілгеннен кейін, дәрігерлер тобы қараңғы түнгі уақытта мәйіттерді өзен жағалауындағы қабірден алып, әрқайсысы өздеріне алған. Доктор Уильям Уорралл Мейо "Кескен мұрын" аталған жауынгердің мәйітін алып, басқа дәрігерлердің қатысуымен оны бөлген. Содан кейін ол сүйектерді тазалап, біріктіріп, кеңсесіндегі темір қазанға салып қойған. Оның ұлдары остеологиядан алғашқы сабақтарды осы сүйектерден алған. Көп жылдар бойы жерлеу орындарынан мәйіттерді ұрлау орын алған. Мәйіттер ғылым атынан қабірден алынған. Әдетте, мәйіттер туыстардың рұқсатынсыз алынған, ал туыстарға хабарласуға тырыспаған. Мұндай мәйіттер музейлерге қойылатын. Тіпті ру немесе туыстар мәйіттің көрсетілімде екенін білген жағдайда да, оны алып, қайтарып беруге құқығы болмаған. 1990 жылдың қараша айында Американың түпкілікті халқының қорғалуы және қайтаруы туралы заңға қол қойылған. 1800 жылдардың басында Мичиган штатында алғашқы үнді қабірлері тоналған. Сол кезде үнділердің жерлеу орындары қасиетті саналғаны және оларға қол сұғылмауы керек екені белгілі болғанмен, көптеген адамдар бас сүйектері мен қаңқа қалдықтарын қазып шығарған. Осы оқиға кезінде екі үнді жерлеу орны бұзылған. Біріншісінде денесі толығымен алынса, екіншісінде басы кесілген. Роберт МакКейн басын матаға орап, казармаға алып бара жатқан күйде көрінген. Бұрын ол жерлеу орындарынан үнділердің басын алып, ақы төлейтін хирургтарға бергені анықталған.

Қоғамның наразылығы

1788 жылдың 21 ақпанында Троица шіркеуінен әйелдің денесі алынып кетті. Шіркеудің пасторы қабір қазғандарды ұстауға көмектесетін ақпарат үшін жүз доллар сыйлық ұсынды. Daily Advertiser газетінде оқиға туралы көптеген редакциялық хаттар жазылды: солардың бірі Гуманио есімді автор «егер [дене ұрлаушылар] жалғаса берсе, адам өміріне қауіп тууы мүмкін» деп ескертті. АҚШ-тағы дене ұрлаудың танымал оқиғасы – 1788 жылғы дәрігерлердің бүліктері. 13 сәуірде қалалық аурухананың диссекциялық бөлмесінің терезесіне қарап тұрған балалардың бір тобы ішке көз жіберді. Көзге түскендер әртүрлі, бірақ бір бала анасының денесін көргендей болды, ал екіншісі студенттердің бірі кесілген қолды балаларға көрсеткенін айтты. Жәйіліп кеткен оқиғаны анасы жақында қайтыс болған бала әкесіне жеткізді; әкесі, шебер, жұмысшылар тобымен ауруханаға шабуыл жасады. Жеке меншіктің зардап шегуіне жол бермеу үшін билік жергілікті дәрігерлердің үйлерінде медицина студенттерін, профессорларды және ұрланған денелерді іздеді. Халық қанағаттанды. Кейін бүлікшілер медицина студенттерінің қауіпсіздігі үшін түрмеде ұсталғандарға шабуыл жасады. Милиция шақырылды, бірақ көп келмеді, мүмкін, милиция халықтың ашуын бөліскендіктен. Бір шағын отряд қысымға ұшырап, тез шегінді. Губернатор Джордж Клинтон, генерал Барон фон Штубен және Джон Джей сияқты бірнеше көрнекті азаматтар түрмедегі дәрігерлерді қорғаған милиция қатарына қосылды. Милиция оқ атып, үш бүлікші қаза тапты, ал ауылдан келген милиция мүшелері қорғанысқа қосылғанда, бүлікшілердің қатері тез басылды. Бұрын мәйіттерді қорғау үшін түрлі шаралар қолданылды. Полиция зираттарды күзетуге тартылды, бірақ көбінесе параға немесе мас күйге берілді. Қоштасу тапаншалары қабірге орнатылды, ал кедей отбасылар қабірге кірген-кірмегенін білу үшін тас, шөп немесе қабық сияқты заттарды қалдыратын. Көптеген зираттардың айналасына темір қоршаулар орнатылды. «Бұрғылауға қарсы болаттан жасалған қабірлер» сатылып, жақындарының денелері «АҚШ-тағы медициналық колледждердегі диссекциялық үстелдерде жыл сайын қиратылған» 40 000 дененің бірі болмайтынына кепілдік берілді. Ланненнен бірнеше жыл өмір сүрген Труганини оның тағдырынан қашып, өртелуді қалаған, бірақ оны жерледі. Тасмания Корольдік қоғамы оның денесін эксгумациялап, көрмеге қойды. Труганинидің өлімінен 100 жыл өткен соң, аборигендердің ұрпақтары көп жылдық өтініштерден кейін денелеріне құқық алды, олардың сүйектері өртеліп, теңізге шашылды. Бұл екі оқиға да жекелеген оқиға емес еді. Тасманиялық аборигендер құрылыстан құлағаннан кейін, басқа австралиялық аборигендер британдық отарлаушылардың салдарынан дене ұрлау қаупіне тап болды. 1910 жылы 12 аборигеннің денесі жағалаудағы жерлеу орындарынан ұрланды, онда аборигендер ата-бабаларының жерінен қуылғаннан кейін қоныстанды. 1980 жылдардың басында бағдарлама аяқталған кезде Австралия үкіметі «Күн сәулесі» жобасында зерттеу үшін мыңдаған австралиялықтардың дене мүшелерін ұрлап алды. 1875 жылдың қысында Монреальдағы монастырлық мектепте тиф қырыны болды. Құрбандардың мәйіттерін туыстары АҚШ-тан келгенге дейін дене ұрлаушылар ұрлап кетті, бұл халықаралық дауға себеп болды. Студенттер денелерін отбасыларына қайтару үшін сыйлық жинады. Соңында Квебектің анатомиялық заңына түзетулер енгізіліп, Квебектегі медициналық дене ұрлау тоқтатылды.

Қытай

Қабірге қою рәсімдері Қытайда, заңсыз жерлеу амалдарына тоқтау салу үшін Ұлы Цин заң кодексінің бір бөлігі ретінде реттелді. Бұл ережелер денелерді дұрыс пайдаланбауды, оның ішінде мәйітті алып кетуді қылмыс деп жариялады. Осының салдарынан әйелдердің мәйіттерін ұрлап, заңсыз әруақ некелерін өткізу және денелерді басқа жерге көшіру жағдайларына соқты. 2006 жылы Шанси, Хэбэй және Шандун провинцияларының солтүстік көмір өндіру аймақтарында осы құбылыстың қайта жандануы туралы хабарлар тарады.

Квоталар

Қытайдағы Мәдени революция мәйіттерді өртеуді міндеттейтін жерлеу реформасын күшейтті. Бұл міндеттеменің орындалуы әртүрлі болды, бірақ мемлекеттік кремация квоталарын орындау үшін мәйіттерді ұрлау оқиғалары болды. Мұндай квоталарды орындау мақсатында мәйіттерді ұрлау Қытайда пайдалы бизнеске айналды. 2014 жылы Қытайдың Гуандун провинциясындағы екі жергілікті жерлеу қызметкері кремация квотасын орындау үшін мәйіт ұрлаушыларды жалдағандары үшін тұтқындалды.

Қызыл нарық

Қызыл нарық, сондай-ақ орган саудасы деп те аталады, адам ағзаларының немесе басқа да дене мүшелерінің саудасы, негізгі мақсаты трансплантация жасау болып табылады. Қытайда адам денесінің бөліктерін заңсыз сату орын алғандықтан, Қызыл нарықта пайдалану үшін денелерді ұрлау жағдайларына соқтырды. Трансплантацияға деген сұранысты қанағаттандыру үшін Қытай өлім жазасын алған тұтқындардың ағзаларын пайдалануға рұқсат берді. Тұтқындардың немесе олардың отбасы мүшелерінің келісімі талап етілгенімен, өлім жазасын алғандардың ағзаларын алу кезінде бұл келісім тексерілмеген жағдайларға байланысты, заңсыз түрде мәйіттерден ағза алу және трансплантация жасау туралы айыптаулар туды.

Үндістан

200 жылдан астам уақыттан бері Үндістанның солтүстік-шығыс аймағындағы Калькутта қаласы сүйек саудагерлерінің желісінің орталығы ретінде белгілі. Олар шетелдегі университеттер мен ауруханаларға сату үшін зираттардан қаңқаларды алып шығарады. Отарлық дәуірде британдық дәрігерлер үнді зираттарынан денелерді қазу үшін ұрыларды жалдаған. Заңдар өзгергеніне қарамастан, осыған ұқсас процесс бүгінде де жалғасуда. Журналист Скотт Карнидің мәлімдемесіне сәйкес, дәстүрлі түрде кремация жасаған Домар кастасының өкілдері сүйектерді өңдеуге тартылған; қаңқалар әлемдік анатомия сабақтарында пайдалану үшін Үндістаннан экспортталған. 1850 жылдары Калькутта медициналық колледжі жылына 900 қаңқаны өңдеген, бірақ олардың көп бөлігі шетелге жөнелтілген. Бір ғасырдан кейін, тәуелсіздік алған Үндістан адам сүйектерінің әлемдік нарығында басымдық танытты. 1980 жылдардың басында Калькуттаның сүйек фабрикалары ең гүлденген кезеңінде, аза тұрғандар кеткеннен кейін Батыс Бенгалиядағы зираттарды қазып, жылына шамамен 1 миллион доллар табыс тапқан. 1985 жылы Үндістан үкіметі адам сүйектерін экспорттауға тыйым салды, себебі адам құқықтарын қорғайтын ұйымдар сүйектерді қалай жинап алатындары туралы сұрақтар көтерді және медициналық зерттеулер үшін қолдану алдында мекемелердің хабардар келісімін алу қажеттігін көрсетті. Дегенмен, адам ағзалары саудасы тек жасырын түрде жалғасты. Үндістан үкіметі 1980 жылдардың ортасында адам денелерінің қалдықтарын экспорттауға тыйым салды, бірақ заңның тиімсіздігі мен кедейліктің салдарынан елдің көптеген аймақтарында дене ұрлау әлі де гүлденуде, тіпті жасырын түрде.

Ирландия Республикасы

Дублинде 18-19 ғасырлардағы медицина мектептері үнемі мәйіттерді іздеумен айналысты. Килменхемдегі Буллилердің алаңы немесе Ауруханалық далалары анатомиялық материалдың мол көзі болды, себебі ол жалпы жерлеу орны болғандықтан және оған қол жеткізу оңай болды. Жақын орналасқан Корольдік ауруханаға қарасты әскерлер қабір қазушыларды ұстауға үнемі дайын тұрды, өйткені олардың көптеген әріптестері сол жерге жерленген болатын. 1825 жылдың қараша айында күзетші Томас Туайтті бес мәйітпен бірге ұстады, ол мәйіттерді қайта тірілтуге сенетін белгілі бір адам еді. Тінтеу кезінде оның қалталарында көптеген тістер табылған. Сол кезде тістер жиынтығы 1 фунт стерлингке (2011 жылы шамамен 50 фунт стерлингке тең) сатылатын. Көптеген басқа зираттар да медицина студенттерінің немесе қабір қазуды кәсіп еткендердің назарында болды. Ирландиядағы ең ірі зират – Гласневин зираты 18 ғасырда салынды, оның биік қабырғалары, стратегиялық түрде орналасқан күзет мұнаралары және мәйіт ұрлаушыларды тоқтату үшін қанды іздейтін итттер болды.

Италия

1319 жылы Болониядағы төрт медицина студенті алғаш рет дене ұрлағандығы тіркелді. Осы кезде, Рим құлағаннан кейін адам денесінің анатомиясын зерттеу аса қажетті болған жоқ, және шіркеу оны тыйым салды. Сол кезде жануарларды тілгілеу басым болды. 15 ғасырға дейін Италияда 14 ғасырдағы алғашқы дене ұрлаудан кейін жылына екі рет қоғамдық жерлерде дене тілгілеу заңды болды.

Нидерланды

Нидерландыда бейшара үйлер жерлеу заңдарын сақтамаған жерлеушілерден, олардың мәйіттерді (әсіресе отбасы жоқтарды) дәрігерлерге қайта сатуы үшін, шағын төлем алуға үйренген. 17 ғасырда, Даңқты революция кезеңінде, Ұлыбритания мен Нидерландыда медицина анатомиялық және физиологиялық білім алу үшін мәйіттерді пайдалану мақсатында дене ұрлаудың бастауында тұрды. 17 ғасыр медицина оқытушыларының арасында, әсіресе Нидерланд Республикасындағы Нидерландыда, халықты біліммен қамтуға деген ниет болды. Голландия провинциясының Оңтүстік бөлігінде Лейден анатомиялық театры орналасқан. Лейден анатомиялық театры – өнер мен ғылым орталықтары, суретшілер мен ғалымдардың жиналатын жері және қоғамдық шаралар өткізілетін орындардың бірі болды. Лейденнің үлесі инновациялық академияның үлгісін көрсетті, ал 1638 жылы ашылған клиникалық курсы біліктіліктің орталығы ретінде танылды. Лейден университетінде Пётр Паау (1564–1617) және Францис деле Боё Сильвий (1614–1672) медицина профессоры болды, олар Ото Гурнийдің (1577–1652) басшылығымен академиялық бағдарламаның негізгі бөлігіне айналған практикалық дағдыларды қолданды. Анатомиялық театр – жалпы білімнің орнына және адам денесінің микрокосмосына қарсы макрокосмостың бейнесіне айналды. Гурнийдің қайтысынан кейін Жоан ван Хорн (1621–1670) анатомиялық театрдың келесі күтушісі болды.

Аргентина

1974 жылы Монтонерос ұйымы экс-де-факто президент Педро Эухенио Арамбурудың денесін ұрлап кетті. Бұл ұйым 1970 жылы Арамбуруды құрлы суға батырып өлтірген болатын. Денесі президент Изабель Перон Италиядан Эва Перонның денесін әкелгенге дейін сақталуға тиіс еді. Бұл Эвитаның денесін бұрынғыда алып кеткеніне кек алу үшін жасалған әрекет еді. Эвитаның денесі Аргентинаға жеткен соң, Монтонерос Арамбурудың мәйітін қайтарып, Буэнос-Айрестің көшесінің бірінде тастап кетті. 1986 жылы белгісіз біреулер Хуан Перонның қолын оның қабірінен ұрлап кетті.

Венгрия

Коммунистік көшбасшы Янош Кадардың (1912–1989) Будапешттегі Керепеші зиратындағы қабірі 2007 жылдың басында қорланды. Оның бас сүйегі, бір бөлігі сүйектері және әйелі Мария Тамасканың күлі салынған ыдысы ұрланған. Бұл әрекет саяси мақсатта жасалған, себебі жақын жерде "кісі өлтірушілер мен сатқындар қасиетті жерде тынығып жата алмайды 1956–2006" деген хабарлама қалдырылды (бұл хабарлама қате оңшыл рок-тобы Kárpátia әнінен алынған). Екі дата 1956 жылғы Венгрия революциясына (Кадар революцияны басуда маңызды рөл атқарды) және 2006 жылғы Венгриядағы наразылықтарға (Кадардың идеологиялық жалғасы болып саналатын партияға қатысты дау) сілтеме жасайды. 2022 жылға дейін сүйектер мен қылмыскерлер табылмады.

Испания

2000 жылдың сәуір айында Испанияның Сабиньан қаласындағы Аргильо сарайының қираған орындарынан антипапа Бенедикт XIII-нің бас сүйегі ұрланды. Ұрылар Illueca қаласының әкіміне анонимді хат жіберіп, талап етті. 2000 жылдың қыркүйегінде Испанияның азаматтық гвардиясы бас сүйегін тауып алды және ұрылардың 2006 жылдың қараша айында 6 айға сотталған жергілікті екі бауыр екені анықталды, жазасы бас бостандықтан айырудан ауыстырылды.

Ұлыбритания

Өлікті ұрлау туралы сирек хабарлар әлі де келіп түсуде. Бір танымал жағдай – Гладис Хаммондтың денесін оңтүстік Стаффордширдегі Личфилд маңындағы Йокхолл шіркеуінің зиратынан алып кету. Хаммондтың денесін жануарлар құқығын қорғаушылар ұрлады, олар ғылыми зерттеулер үшін теңіз шошқаларын өсіретін лицензиялы Дарли Оукс фермасына қарсы науқан жүргізіп жатқан. Хаммонд ферманың бір иесінің қайын енесі болған. Стаффордшир полициясының төрт жылдық тергеуінен кейін "Ньючерч теңіз шошқаларын сақтау" науқаны тобының төрт жетекшісі (үш ер адам: Эджбастондық Керри Уитберн, Вулвергемптондық Джон Смит, Манчестерлік Джон Эблвайт және бір әйел: Стаффордширлық Жозефин Майо) шантаж жасау үшін сотталды. Ерлер әрқайсысы 12 жылға, ал әйел 4 жылға сотталды. Полицияның мәлімдемесіне сәйкес, бұл қастандыққа Хаммондтың денесін ұрлау да кірген, ол төрт адамның бірі берген мәлімет бойынша полициямен табылды.

Америка Құрама Штаттары

2006 жылдың ақпан айында Майкл Мастромарино, сол кезде 42 жастағы Нью-Джерси штатындағы ауыз хирургі және Биомедициналық тіндер қызметінің бас директоры, операциялар жөніндегі атқарушы директоры, үш қызметкерімен бірге кремация күтіп тұрған адамдардан сүйек, мүше, тіндер және басқа да мәйіт бөліктерін заңсыз жинағаны, көптеген келісім қағаздарын жалғандағаны және отбасыларының рұқсатынсыз заңсыз алынған дене бөліктерін медициналық компанияларға сатқаны үшін сотталды, одан кейін ұзақ мерзімге түрмеге жабылды. BTS өнімдерін бес компанияға, оның ішінде Нью-Джерсидегі Life Cell Corporation және Флоридадағы Regeneration Technologies компанияларына сатты. Аллографтар түріндегі трансплантациялық оталарға мәйіттерге деген сұраныс әлі де бар. Қазіргі заманғы дене тонаушылар осы сұранысты қанағаттандырады. Осылайша алынған тіндер медициналық тұрғыдан қауіпті және қолдануға жарамсыз. Телерадиожурналисі Алистер Куктің сүйектері Нью-Йорк қаласында алынып, кремациядан бұрын ПВХ құбырларымен ауыстырылды. 2010 жылы Тоби Дай осы оқиға туралы "Нью-Йорктің дене тонаушысы" деген деректі фильм түсірді.

Кинодағы рөлдері

1956 жылы түсірілген "Invasion of the Body Snatchers" американдық ғылыми фантастикалық фильмі, режиссері Дон Сигел. Фильмде шетелдік жаратылыстар басты кейіпкерлердің жақындарының денесін басып алады, бұл жеке тәуелсіздіктің жоғалуын көрсетеді. Осы фильм дене ұрлау туралы хабар таратуға және ғылыми фантастикадан тыс қолданылу тарихына қызығушылықты арттыруға мүмкіндік берді. Дене ұрлау адамгершілік салдары мен ұрланған дененің жақындарына тигізетін әсері тұрғысынан жаңаша бейнеленді. "Доктор және шайтандар" фильмінде Тимоти Далтон 19 ғасырда Эдинбург анатомия мектебінің директоры болатын анатомиктің рөлін ойнайды. Фильмнің кейіпкерлері жергілікті тұрғындарды өлтіріп, олардың мәйіттерін медициналық оқуға пайдаланады – бұл дене ұрлаудың тәжірибесі. Тағы бір мәйіт ұрлау туралы фильмде, "Мен өлілерді сатамын" Доминик Монаган мен Ларри Фессенден мәйіт ұрлап сату арқылы күнкөріс табатын екі адамды сомдайды.

Музыка

Поп-мәдениетте дене ұрлау актісіне сілтеме жасайтын музыкаға Pet Shop Boys-тің "The Resurrectionist" әні жатады, ол 2006 жылғы "Fundamental" альбомының алғашқы синглы "I'm with Stupid" бонус трегі ретінде шықты. Трек Сара Уайздың "Итальяндық бала: 1830 жылдардағы Лондондағы кісі өлтіру және қабір қазу" кітабынан шабыттанды. (Лондон Беркерстеріне қараңыз.) Leathermouth тобының XØ альбомының 9-шы трегі "Bodysnatchers 4 Ever" деп аталады, ол бір ер адам мен оның сүйіктісінің жаңа денелер алып, оларды мәңгілікке өмір сүру үшін пайдалануы туралы айтады. Radiohead-тің 2007 жылғы In Rainbows альбомының екінші трегі "Bodysnatchers" деп аталады. Эксперименталды топ Ralph and the Hexagons-тың тұңғыш синглы "My Weekend Plans" дене ұрлауға жасалған әрекет туралы, бірақ ән бойында бұл қабір қазу деп сипатталады. Creature Feature-дің "It Was A Dark And Stormy Night" альбомының 6-шы трегі "Grave Robber At Large" деп аталады. Бұл 19 ғасырдың басындағы стереотиптік дене ұрлаушы туралы, және "Өлім – менің бизнесім, ал бизнес гүлденуде!" деген ұранды қамтиды.