Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі әскери-теңіз конвойлары сериясы.

HX конвойлары Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Солтүстік Атлантикада және Екінші дүниежүзілік соғыстағы Атлантика шайқасында трансатлантикалық конвойлар болып табылды. HX конвойлары Канаданың Новая Шотландия провинциясындағы Галифакстан шығысқа қарай, Ұлыбританияның Ливерпуль және басқа да порттарына бағытталды. Олар жол бойы Бермудадан келген BHX конвойларымен қосылды. АҚШ соғысқа қатысқаннан кейін HX конвойлары Нью-Йорктен бастау алды. HX сериясы 377 конвойдан және 17 744 кемеден тұрды. Отыз сегіз конвойға шабуыл жасалды (шамамен 10 пайыз), нәтижесінде конвойде 110 кеме жоғалды; алпыс кеме артта қалып батып, 36 кеме конвойдан бөлінген кезде немесе тарағаннан кейін жоғалды, сондай-ақ теңіз апаттары мен басқа да себептерден туындаған шығындардан жалпы 206 кеме немесе барлық кемелердің шамамен 1 пайызы жойылды.

Өмірбаян

ХХ сериясы 1917 және 1918 жылдары Бірінші дүниежүзілік соғыстың Атлантикадағы науқанында қатысты. HX конвойы 1939 жылы Атлантика шайқасының басында қайта жанданды және соғыс аяқталғанға дейін, соғыс кезеңіндегі ең ұзақ, үздіксіз серия болып табылды. HX 1 1939 жылдың 16 қыркүйегінде 18 сауда кемесімен бірге, Канада Корольдік Әскери-теңіз күштерінің эсминецтерінің сүйемелдеуімен Солтүстік Атлантикада Ұлыбритания Корольдік Әскери-теңіз күштерінің ауыр крейсерлерімен кездесуге шықты, ал HX 358 1945 жылдың 23 мамырында жолға шығып, 1945 жылдың 6 маусымында Ливерпульге жетті. HX конвойы бастапқыда жылдам деп есептелді және Нью-Йорктен Ливерпульге сапарды орташа есеппен 15,2 күнде жасауға қабілетті кемелерден құралды. Баяу конвойлардың (SC) параллель сериясы кемелерді жасау үшін ұйымдастырылды, олар Сиднейден (Новая Шотландия) шамамен 15,4 күнде жетті. Одан да жылдам жүре алатын кемелер өздігінен жүзіп кетті. 1943 жылы CU (Кариб теңізі – Ұлыбритания) сериясы ұйымдастырылды, олардың көпшілігі АҚШ-та соғыс үшін салынған + тоннаждығы бар танкерлер болды, кейіннен әскер тасымалдағыштары мен жылдам сауда кемелері қосылды. Жолға шыққан конвойлар әдетте қайтып келе жатқан конвойлардан баяу болды, ал жазғы сапарлар қысқы сапарлардан жылдам болды. Бағыттың өзгеруі және нашар ауа-райы салдарынан, мұхит кездесуінде сүйемелдеуші кемелердің жанармай қоры таусылып, кері қайтуға мәжбүр болуы мүмкін. Бағытынан қате кеткен немесе күшті дауылға немесе тұманға тап болған конвой өз сүйемелдеушілерімен кездесуге аз ғана мүмкіндікке ие болар еді. Екінші дүниежүзілік соғыстың ең ірі конвойы – HX 300 конвойы, ол 1944 жылдың 25 шілдесінде Нью-Йорктен Ұлыбританияға 166 сауда кемесімен бірге жолға шықты және 1944 жылдың 3 тамызында Ливерпульге ешқандай оқиғасыз жетті.

Конвой шайқастары

HX 79 конвойына 1940 жылдың қазан айында U-лодкалардың «волк ротасы» шабуыл жасады. Он екі кеме жоғалды, бұл сол күні SC 7 конвойына жасалған шабуылмен бірге 19 қазан және 19/20 қазан түнін Атлантика шайқасының кемелер үшін ең ауыр жоғалту кезеңіне айналдырды. HX 84 конвойы 1940 жылдың 5 қарашасында неміс ауыр крейсері «Адмирал Шеер» шабуыл жасады. Бес кеме тез батып кетті, бірақ қаруланған сауда крейсерінің және қаруланған сауда кемесі SS «Beaverford» құрбандығы, сондай-ақ жарықтың азайуы конвойдың қалған бөлігіне қашып кетуге мүмкіндік берді. Мұнай танкері конвойдың бір бөлігі болды. HX 106 конвойы 1941 жылдың 8 ақпанында екі неміс шайқас крейсері, неміс шайқас кемесі «Шарнхорст» және неміс шайқас кемесі «Гнейзенау» көкжиектен пайда болды. Эскорттағы шайқас кемесінің болуы шабуылға жол бермеді. HX 112 конвойы 1941 жылдың наурыз айында шабуылға ұшырады, бұл шайқаста Кригсмарине (неміс теңіз күштері) өзінің екі U-лодка туындыларын – Отто Кречмер мен Йоахим Шепкені жоғалтты. HX 156 конвойын 1941 жылдың қазан айында АҚШ Әскери-теңіз күштері сүйемелдеп жүрген кезде U 552 торпедалық шабуыл жасап, Екінші дүниежүзілік соғыста батқан алғашқы американдық әскери кеме – «Рубен Джеймс» құлады. HX 212 конвойы 1942 жылы HX конвойы үшін ең үлкен жоғалтуды бастан кешірді. HX 228 конвойы 1943 жылдың наурыз айында шабуылға ұшыраған бірнеше конвойдың бірі болды. Екі U-лодка төрт сауда кемесін және эскорт командирінің эсминецін батып кеткен кезде жойылды. HX 229/SC 122 конвойы. 1943 жылдың наурыз айында шабуылға ұшыраған бұл оқиға SC 122 конвойының айналасындағы операциямен бірігіп, Атлантика кампаниясының ең ірі конвой шайқасына айналды.

HX конвойының статистикасы

+HX конвойлеріндегі сауда кемелерінің батып кетуі; деректер Гаагадан (2000) алынды. ЖылКонвой саныКеме саныКонвойдағы шығындарЖеке батып кеткендерКонвойға қатыспаған шығындарБарлығыБарлығының %193922431 1 — 2 31940913,424482224941941703,05021187461942541,811863171943532,9582714 —411944554,0852 — —21945321,9853 — —3Барлығы37717,7741106036206