Кіріспе

Ресейлік музыкалық білім беру мекемесі

Мәскеу консерваториясы, сондай-ақ ресми түрде Чайковский атындағы Мәскеу мемлекеттік консерваториясы (Московская государственная консерватория им. П. И. Чайковского) – Ресейдегі Мәскеу қаласында орналасқан музыкалық білім беру мекемесі. Ол музыкалық орындау және музыкалық зерттеу салаларында бакалавр және магистратура дәрежелерін береді. Консерваторияда музыкалық орындау бакалавры, музыка магистрі және зерттеулер бойынша PhD сияқты түрлі дәрежелер бар.

Өмірбаян

1766 жылы консерватория орналасатын болашақ жерді кейін Ресей ғылым академиясының және Ресей академиясының президенті болған Екатерина Романовна Дашкова (1743-1810) сатып алды. Ғимарат 1790 жылдары салынсып бітті. Оның авторы Василий Баженов, ал ғимараттың жобасын өзі Дашкова түзетті. Өмірінің соңында ол мұнда қыстарын өткізді. 1810 жылы ғимарат оның жүрегі жақын туысы, болашақ соғыс батыры, Бородино шайқасына қатысушы, содан кейін Новороссия және Бессарабияның губернаторы, Кавказдың губернаторы Михаил Семенович Воронцовқа мұра болып өтті. Ол үйді жалға берді. 1812 жылы үй өртеніп, 1824 жылға дейін қайта жаңартылды.

Консерватория құру

Мәскеуде консерватория құру идеясын 1819 жылы Большой театрдың капельмейстері Фридрих Шолц ұсынған, бірақ бұл идея қолдау таппады. Он бір жылдан кейін, 1830 жылы, ол өз үйінде «фигуралы бас және композицияны тегін оқыту» үшін рұқсат алды. 1860 жылы Николай Рубинштейн Василий Кологировпен бірге Мәскеуде Императорлық Ресей Музыкалық қоғамының Мәскеу бөлімшесінің музыкалық сыныптарын ұйымдастырды. Рубинштейннің серігі – Ресей музыкалық қоғамының Мәскеу бөлімшесінің төрағасы Николай Петрович Трубецкой (1863–1876). Бастапқыда музыка сабақтары Рубинштейннің пәтерінде (Садовая көшесінде, Волоцкийдің үйінде тұратын) өтті. Алдымен хор әнінен (Константин Альбрехт) және элементар музыкалық теориядан (Эдуард Лангер, содан кейін Николай Рубинштейн және Николай Кашкин) сабақтар ұйымдастырылды. 1863 жылдың күзінен бастап сыныптардың көпшілігі Рубинштейннің жаңа мекенжайына (Мясной аллеясы, Буркин үйі) көшірілді. Соло ән айту (Берта Вальзек және Адольф Осберг) және әртүрлі аспаптарда ойнау: скрипка (Карл Кламрот және Василий Безекирский), фортепиано (Николай Рубинштейн, Эдуард Лангер және Николай Кашкин), виолончель (Карл Езеф), флейта (Фердинанд Бюхнер), труба (Федор Рихтер) үйретіле бастады. 1864 жылы оқушылар саны екі жүзден асып, Ресей музыкалық қоғамы Войкованың үйін Моховая көшесінде жалға алды, онда Рубинштейннің пәтері орналасқан. 1866 жылы мұғалімдер Людвиг Минкус (скрипка), Йозеф Винявский және Антон Дор (фортепиано), Петр Ильич Чайковский (элементар музыкалық теория) қосылды. 1862 жылы Санкт-Петербургте консерватория құрылды, ал Мәскеуде жоғары музыкалық оқу орнына қажеттілік туды. 1863–1864 жылдардағы Ресей музыкалық қоғамының есебінде «Мәскеуде ашылатын консерваторияның игілігі үшін» ұйымдастырылған концерт туралы мәлімделген.

Мәскеу консерваториясы 1866 жылы Николай Рубинштейн мен князь Николай Трубецкойдің бірлескен күшімен Мәскеу императорлық консерваториясы ретінде құрылды. Салтанатты ашылу рәсімі 1 қыркүйекте өтті. Санкт-Петербург консерваториясынан кейін Ресейдегі ең көне екінші консерватория. Оның ашылуы кезінде Петр Ильич Чайковский теория және гармония профессоры болып тағайындалды. 1940 жылдан бастап, оның туғанына жүз жыл толған күнінен бастап, консерватория оның есімін алып келді.

Консерватория

1865 жылғы 24 желтоқсанда қоғамның Август қамқоршысы, Ұлы герцогиня Елена Павловнаның өтініші бойынша Мәскеу консерваториясын ашуға жоғары рұқсат берілді. 1866 жылғы 6 ақпанда пианист Н. Г. Рубинштейн оның директоры болып бекітілді. Константин Альбрехт консерваторияның инспекторы болып тағайындалды. Консерватория ашылған күні Воздвиженка және Арбатские қақпаларының өткелі бұрышында, баронесса Черкасованың үйінде үй жалға алынды. Үй сақталмаған; 1941 жылы Мәскеуге жасалған әуе шабуылы кезінде ғимарат бомбадан қирады. 1871 жылы Мәскеу консерваториясы Дашкованың үйін жалға алды, ал 1878 жылы оны 185 мың рубльге сатып алды. Консерватория Ресей музыкалық қоғамының концерттік қызметінен түскен табыспен, сондай-ақ қала және үкіметтен берілетін субсидиялармен, жеке тұлғалардың қайырымдылықтарымен және оқу ақысымен қаржыландырылды. 1879 жылға дейін консерваторияда оқу мерзімі алты жылды құрады, кейін тоғыз жылға ұзартылды. Ол музыкалық сабақтарды (инструменталды, вокалдық, оркестрлік, хорлық, опералық және теориялық) және жалпы білім беруді қамтыды. 1917 жылға дейін оқу ақысы төленді. Консерваторияның алғашқы жылдарында консерваторияға түсу үшін талаптардың деңгейі қажеттілікке байланысты өте төмен болды. Тек Музыкалық қоғамның сыныптарында бұрын оқығандар ғана теориялық білім алды. Басқалары музыка теориясын бастау үшін элементарлық курсқа жазылу керек болды, онда кез келген аспапты, әсіресе фортепианоны меңгергеніне қарамастан, барлығы қабылданатын. 1866-1867 оқу жылында профессорлық (аға) сыныптарда фортепиано бойынша 38 оқушы, кіші сыныптарда (қосалқы сыныптарда) 43 оқушы болды. 1867 жылдың мамыр айында жалпы емтихан өткізіліп, оның нәтижесінде студенттер курстарға бөлінді. Консерваторияның алғашқы жылдарында профессорлар сабақ берді: фортепиано – Николай Рубинштейн, Йозеф Винявский, С. Ф. Вильшау (қосалқы), Антон Дор, С. Е. Вебер (қосалқы), Александр Дубуке, А. К. Зандер (қосалқы), Карл Клиндуорт (1868 жылдан), Николай Кашкин, Э. Л. Лангер (қосалқы), Л. Ф. Лангер (1869 жылдан), Николай Зверев (1870 жылдан бастап кіші фортепиано сыныптары); жеке ән – А. Д. Александрова Кошетова, Б. О. Вальзек, Владимир Кашперов, А. Р. Осберг, Ж. Гальвани (1869 жылдан); скрипка – Фердинанд Лауб, Людвиг Минкус, Ян Хрималы (1869 жылдан қосалқы, 1874 жылдан профессор), Г. Шрадик (қосалқы); виолончель – Б. Косман, Вильгельм Фитценхаген (1870 жылдан); контрабас – Г. Ф. Спекин; флейта – Ф. Ф. Бюхнер; гобой – Э. Ф. Медер; кларнет – В. Гут; валторна – М. Бартхольд, труба – Ф. Б. Рихтер, фагот – К. Ф. Эзер; Ресейдегі шіркеу әндерінің тарихы мен теориясы – Д. В. Разумовский; музыкалық теориялық пәндер – Константин Альбрехт, Н. А. Гюберт, Николай Кашкин, Э. Л. Лангер, Герман Ларош, А. С. Размадзе; элементарлық музыкалық теория және гармония – Петр Ильич Чайковский (1870 жылдан бастап – аспаптау және еркін композиция). 1932-1933 жылдары И. Я. Бондаренконың жобасы бойынша үш қабатты ғимарат салынды. 1983 жылы консерваторияға Синодалық шіркеу әншілік мектебінің ғимараты қосылды (бұрынғы Колычев үйі, классицизм стилінде, 18 ғасырдың соңында мектептің белгісіз сәулетшісі М. Ф. Казаков салған; 1925 жылдан Мәскеу мемлекеттік университетінің заң факультеті орналасқан), оған консерваторияның үшінші академиялық ғимараты мәртебесі берілді. Кеңес дәуірінде жұмысшылар мен шаруалар балаларын Мәскеу консерваториясына оқуға дайындау үшін жексенбілік жұмыс консерваториясы (1927-1933) және музыкалық жұмыс факультеті (1929-1935) ұйымдастырылды. Одақ республикаларының өкілдерін қабылдау үшін жыл сайын қосымша конкурстық (мақсатты) орындар бөлінді. 1931-1932 жылдары «пролетариаттандыру міндетін» шешу мақсатында, Наркомпрос Мәскеу консерваториясын «Феликс Кон атындағы жоғары музыкалық мектеп» деп қайта атауға шешім қабылдады. Осы жылдары оқу бағдарламаларын жеңілдетуге, «марксистік әдіспен үйлестіруге» тырысты. 1932 жылдың соңында мекеменің бұрынғы атауы мен академиялық бейіні қалпына келтірілді. 1935 жылы Консерваторияның әскери капельмейстер кафедрасының негізінде әскери дирижерлік факультет құрылды. 1941 жылдың 22 маусымында әскери факультетте 30 студент болды. 2000 жылдары бұл факультет Мәскеу консерваториясының бағынысынан Ресей Қарулы Күштері Бас штабының әскери академиясының бағынысына, содан кейін Ресей Федерациясы Қорғаныс министрлігінің әскери университетіне берілді. 1940 жылдың 7 мамырында КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының қаулысымен Мәскеу консерваториясына П. И. Чайковскийдің есімі берілді және композиция факультетінің ерекше дарынды студенттеріне П. И. Чайковский атындағы стипендиялар тағайындалды. 1954 жылы Консерваторияның Үлкен залы алдында Петр Ильич Чайковскийке ескерткіш ашылды. 1958 жылдың 18 наурызында Консерваторияда бірінші Халықаралық Чайковский конкурсы ашылды. 2019 жылға дейін, осы конкурс жылдарында консерваторияның оқу бағдарламалары қатысушылар мен қазылар алқасының мүшелерін ыңғайлы дайындау үшін бір айға қысқартылды: әдетте жазғы сессияның негізгі кезеңі 20 мамырдан маусым айының соңына дейін, ал конкурс жылдарында – сәуірдің соңынан 5 маусымға дейін өтті.

Хорлық факультет

Қазан төңкерісіне дейін консерваторияның хор факультеті Мәскеу Синодалық мектебі мен Мәскеу Синодалық хорынан кейін екінші деңгейде болды, бірақ 1919 жылы екеуі де жабылып, хор факультетіне қосылды. Консерватория студенттерінің тізімінде кейбір студенттер бұрын Синодалық мектептің студенттері болған.

Консерватория директорлары мен ректорлары

Жоқ. ЖылдарРектор11866—1881Николай Григорьевич Рубинштейн21881—1883Николай Альбертович Губерт31883—1885Константин Карлович Альбрехт41885—1889Сергей Иванович Танеев51889—1906Василий Ильич Сафонов61906—1922Михаил Михайлович Ипполитов-Иванов71922—1924Александр Борисович Гольденвейзер81924—1929Константин Николаевич Игумнов91929—1932Болеслав Станиславович Пшибышевский101932—1934Станислав Теофилович Шацкий111935—1937Гейнрих Густав Нейгауз121937—1939Валентина Николаевна Шацкая131939—1942Александр Борисович Гольденвейзер141942—1948Виссарион Яковлевич Шебалин151948—1974Александр Васильевич Свешников161974—1990Борис Иванович Куликов171991—2000Михаил Алексеевич Овчинников182001—2004Александр Сергеевич Соколов192004—2005Владимир Владимирович Суханов202005—2009Тигран Абрамович Алиханов212009 жылдан бастап Александр Сергеевич Соколов