Ресейдің Бес белгілі композиторы

Кіріспе

Бес танымал орыс композиторы

Бес (, әл. Mighty Bunch), сондай-ақ Mighty Handful немесе The Mighty Five деп те аталатын, 19 ғасырдағы классикалық музыканың ерекше ұлттық стилін жасау үшін бірлесіп жұмыс істеген бес көрнекті орыс композиторы: Милий Балакирев (жетекшісі), Цезарь Күй, Модест Мусоргский, Николай Римский-Корсаков және Александр Бородин. Олар Санкт-Петербург қаласында тұрып, 1856 жылдан 1870 жылға дейін өзара тығыз байланыста болды.

Атауы

1867 жылдың мамырында сыншы Владимир Стасов "Балакирев мырзаның славяндық концерті" атты мақала жазып, Мәскеудегі "Бүкілресейлік этнографиялық көрмеде" қонақ славян делегациялары үшін өткізілген концертті баяндады. Концертте Михаил Глинка, Александр Даргомыжский, Мили Балакирев және Николай Римский-Корсаковтың шығармалары орындалды. Мақала келесі мәлімдемемен аяқталды:

"Могучая кучка" ("Қуатты топ") деген атау Балакирев пен Стасовтың қарсыластары – Александр Серов, консерваторияның академиялық орталары, Ресей музыкалық қоғамы және олардың баспасөз қолдаушылары тарапынан қынжылға ұшырады. Топ сыншылардың пікірлерін елемей, бұл атпен қызметін жалғастырды (бірақ бүгінде бұл топты көрсету үшін ресейлік "Пятёрка" ("Бестік") деген сөз де қолданылады). Римский-Корсаков өз естеліктерінде топты "Балакиревтің үйірмесі" деп атайды және кейде "Қуатты топ" деген атауды, көбінесе ирониялық үнмен қолданады. Ол "Беске" туралы келесі сілтеме жасайды:

Орыс сөзі кучкадан "кучкизм" және "кучкист" терминдері туындады, олар "Қуатты топтың" сезімталдығымен үйлесетін көркемдік мақсаттарға немесе туындыларға қатысты қолданылуы мүмкін.

Құрылу

Топтың құрылуы 1856 жылы Балакирев пен Цезарь Куйдың алғашқы кездесуімен басталды. 1857 жылы оларға Модест Мусоргский, 1861 жылы Николай Римский-Корсаков, ал 1862 жылы Александр Бородин қосылды. 1862 жылы "Бес" тобының барлық композиторлары жас болған. Балакиревтің жасы 25, Куйдің – 27, Мусоргскийдің – 23, ең үлкені Бородиннің – 28, ал Римский-Корсаковтың – бар болғаны 18 жас еді. Олардың бәрі өздігінен білім алған әуесқойлар еді. Бородин композиторлық өнерін химия саласындағы мансабымен қатар алып жүрді. Куй 1857 жылдан бастап және 1860-жылдар бойы әскери академияларда бекініс салуды оқытқан әскери инженер болды. Римский-Корсаков теңіз офицері болды (ол өзінің Бірінші симфониясын үш жылдық теңіз саяхатында, әлемді аралап келе жатып жазды). Мусоргский музыкамен айналысуға дейін Императорлық гвардияның беделді Преображенский полкінде, содан кейін мемлекеттік қызметте болды; 1870-жылдары мансабының шыңына жеткенімен, ішімдікке құмарлығының қымбаттығына байланысты Мемлекеттік орман шаруашылығы департаментінде толық жұмыс істеуге мәжбүр болды. Пётр Ильич Чайковский сияқты консерватория композиторларының элиталық мәртебесі мен сарай байланыстарына қарағанда, "Бес" тобы негізінен провинциялардың шағын дворяндарынан шыққан. Олардың бірлік сезімі белгілі бір дәрежеде, туған жерге жақындығымен түсіндірілетін, классикалық академиядан гөрі "шынайы орыс" қозғалысы туралы мифке байланысты болды. Орыс ұлтшыл идеяларының ықпалымен "Бес" тобы "орыс ауылдық өмірінің элементтерін бейнелеуге, ұлттық мақтаныш сезімін оятуға және батыстың идеалдарының олардың мәдениетіне енуіне жол бермеуге тырысты". Олардан бұрын Михаил Глинка мен Александр Даргомыжский орыстың ерекше музыкасын жасауға, орыс тақырыптарында опералар жазуға ұмтылған, бірақ "Күшті топ" мұндай музыканы дамытуға жасалған алғашқы шоғырланған әрекет болды, Стасов олардың көркемдік кеңесшісі, ал Даргомыжский – топтың ағасы болды деуге болады. 1870-жылдары топтың ыдырауы басталды, бұл Балакиревтің онжылдықтың басында музыкалық өмірден уақытша шығуының салдары болды. "Бес" тобының барлығы Санкт-Петербургтегі Тихвин зиратында жерленген.

The formation of the group began in 1856 with the first meeting of Balakirev and César Cui. Modest Mussorgsky joined them in 1857, Nikolai Rimsky Korsakov in 1861, and Alexander Borodin in 1862. All the composers in The Five were young men in 1862. Balakirev was 25, Cui 27, Mussorgsky 23, Borodin the eldest at 28, and Rimsky Korsakov just 18. They were all self trained amateurs. Borodin combined composing with a career in chemistry. Cui was an army engineer who, starting in 1857 and throughout 1860s, taught fortification at military academies. Rimsky Korsakov was a naval officer (he wrote his First Symphony on a three year naval voyage circumnavigating the globe). Mussorgsky had been in the prestigious Preobrazhensky Regiment of the Imperial Guard, and then in the civil service before taking up music; even at the height of his career in the 1870s he was forced by the expense of his drinking habit to hold down a full time job in the State Forestry Department. In contrast to the élite status and court connections of Conservatory composers such as Pyotr Ilyich Tchaikovsky, The Five were mainly from the minor gentry of the provinces. To some degree their esprit de corps depended on the myth, which they themselves created, of a movement that was more "authentically Russian," in the sense that it was closer to the native soil, than the classic academy. Spurred on by Russian nationalist ideas, the Five “sought to capture elements of rural Russian life, to build national pride, and to prevent western ideals from seeping into their culture.”

Before them, Mikhail Glinka and Alexander Dargomyzhsky had gone some way towards producing a distinctly Russian kind of music, writing operas on Russian subjects, but the Mighty Handful represented the first concentrated attempt to develop such a music, with Stasov as their artistic adviser and Dargomyzhsky as an elder statesman to the group, so to speak. The circle began to fall apart during the 1870s, no doubt partially due to the fact that Balakirev withdrew from musical life early in the decade for a period of time. All of "The Five" are buried in Tikhvin Cemetery in Saint Petersburg.

Ориентализм

"Бес" тобының бір ерекшелігі – шығыстануға (ориентализмге) ден қоюы еді. Көптеген "орыс" туындылары шығыстық стильде жазылған, мысалы, Балакиревтің "Исламей", Бородиннің "Князь Игорь" және Римский-Корсаковтың "Шахразада" шығармалары. Шығыстану, шындығында, Батыста орыс музыкасының ең танымал ерекшелігі және орыс ұлттық мінезінің бір белгісі ретінде кеңінен танылды. "Бес" тобының жетекшісі Балакирев, "орыс" музыкасын Антон Рубинштейннің және басқа батысқа бағытталған композиторлардың неміс симфониясынан ерекшелендіру үшін шығыс тақырыптары мен гармонияларын пайдалануға ынталандырды. Римский-Корсаков өзінің Бірінші симфониясында орыс халықтық және шығыс әуендерін қолданғандықтан, Стасов және басқа ұлтшылдар оны "Бірінші орыс симфониясы" деп атады, тіпті Рубинштейн одан он екі жыл бұрын "Океан" симфониясын жазған болатын. Бұл тақырыптар Балакирев Кавказда транскрипциялаған болатын. "Симфония жақсы", - деп жазды Цюй 1863 жылы Римский-Корсаковқа, ол теңізде болып жатқанда. "Біз оны бірнеше күн бұрын Балакиревтің үйінде орындадық, Стасовқа үлкен қуаныш сыйлады. Бұл шынымен орысша. Оны тек орыс ғана жаза алады, себебі онда ескірген неміс тілінің ең кішкентай да іздері жоқ". Шығыстану шынайы шығыс әуендерін пайдаланумен ғана шектелмеді. Әуендердің өзінен гөрі, оларға қосылған музыкалық конвенциялар маңыздырақ болды. Бұл сонымен қатар, Александр II билігінде империя кеңейген кезде, орыс үстемдігін көрсету құралына айналды. Бұл көбінесе әйелдерге деген жеккөрушілік символизм арқылы нығайтылды – ақылды, белсенді және адал батыс адамы мен ақылсыз, пассивті және аморалды шығыс әйелі. Ол саяхатшыларды өз құшағына тартып, бір түндік құмарлықтан ләззат алуға мүмкіндік берген соң, оларды өлтіріп, денелерін Терек өзеніне лақтырып жіберетін. Балакирев "Тамара" шығармасын жазуда шығыстануға тән екі нақты кодты қолданады. Бірінші код – бұл ұсынылмаған ырғақтар, ноталардың қайталануы, кульминациялық эффекттер және үдемелі темптерге негізделген, ол Дионис мастығын көрсетеді.

Цитаталар

Римский-Корсаков өзінің "Музыкалық өмірімнің хроникасы" атты мемуарларында "Куатты бестік" туралы мына суретті келтіреді (Ж. А. Жофф аудармасы бойынша):

Ықпал

Цюйден басқа, осы топтың мүшелері көптеген келесі ұлы ресейлік композиторларға ықпал етті немесе оларды тәрбиеледі, соның ішінде Александр Глазунов, Михаил Ипполитов-Иванов, Сергей Прокофьев, Игорь Стравинский және Дмитрий Шостакович. Сонымен қатар, олар радикалды гармониялық тілі арқылы француз символизмінің екі композиторы – Морис Равел мен Клод Дебюссиге де әсер етті.