Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Совет пианині (1915–1997)
Soviet pianist (1915–1997)
Свиатослав Теофилович Рихтер (20 наурыз 1915 [ескі стиль бойынша 7 наурыз 1915] – 1 тамыз 1997) – советтік және ресейлік классикалық пианист. Ол барлық уақыттағы ең ұлы пианисттердің бірі саналады және "интерпретацияларының тереңдігі, виртуоздық шеберлігі және мол репертуары" үшін жоғары бағаланған.
Sviatoslav Teofilovich Richter (March 20 1915 [O. S. March 7 1915] – August 1, 1997) was a Soviet and Russian classical pianist. He is regarded as one of the greatest pianists of all time, and has been praised for the "depth of his interpretations, his virtuoso technique, and his vast repertoire".
Балалық шақ
Рихтер Ресей империясының (қазіргі Украина) Волын губерниясының Житомир қаласында туған, осы қала оның ата-анасының туған жері болған. Оның әкесі, Теофил Рихтер (музыкант) (1872–1941), пианист, органшы және композитор, неміс эмигранттарының ұрпағы, 1893 жылдан 1900 жылға дейін Вена консерваториясында оқыған. Оның анасы, Анна Павловна Рихтер (құрметті Москалева; 1893–1963), аристократтық орыс помещиктер отбасынан шыққан, бір кезде болашақ күйеуінен сабақ алған. 1918 жылы Рихтердің ата-анасы Одессада болғанда, Азамат соғысы оларды ұлынан айырды, және Рихтер Тамара тәтесімен бірге тұруға көшті. Ол 1918 жылдан 1921 жылға дейін оның қолында тұрды, осы кезде оның өнерге деген қызығушылығы бірінші рет оянды: ол алдымен тәтесі оқытқан сурет салуға қызығушылық танытты. 1921 жылы отбасы қайта бірікті, және Рихтерлер Одессаға көшіп келді, онда Теофил Одесса консерваториясында сабақ берді және қысқа мерзімге лютеран шіркеуінің органшысы болып жұмыс істеді. 1920-ші жылдардың басында Рихтер музыкаға (сондай-ақ кино, әдебиет және театр сияқты басқа да өнер түрлеріне) қызығушылық танытып, фортепианоны оқуға кірісті. Ерекшелігі, ол көбінесе өзіндік білім алды. Әкесі оған тек музыканың негізгі білімін берді, сондай-ақ әкесінің шәкірттерінің бірі, чех арпашысы да оған көмектесті. Жасынан бастап Рихтер жақсы нота оқушы болды және жергілікті опера және балет труппаларымен үнемі жаттығулар жасады. Ол өмір бойы опера, вокал және камералық музыкаға құштарлық танытты, бұл құштарлығы Францияның Ла Гранж де Меслей және Мәскеудегі Пушкин мұражайында өткізген фестивальдерінде толыққанды көрініс тапты. 15 жасында ол Одесса операсында жұмыс істей бастады, онда репетицияларға аккомпанемент жасады.
Richter was born in Zhytomyr, Volhynian Governorate, in the Russian Empire (modern day Ukraine), the hometown of his parents. His father, Theophil Richter (Musiker) (1872–1941), was a pianist, organist and composer born to German expatriates, who from 1893 to 1900 studied at the Vienna Conservatory. His mother, Anna Pavlovna Richter (née Moskaleva; 1893–1963), came from a noble Russian landowning family, and at one point she studied under her future husband. In 1918, when Richter's parents were in Odessa, the Civil War separated them from their son, and Richter moved in with his aunt Tamara. He lived with her from 1918 to 1921, and it was then that his interest in art first manifested itself: he first became interested in painting, which his aunt taught him. In 1921 the family was reunited, and the Richters moved to Odessa, where Teofil taught at the Odessa Conservatory and, briefly, worked as organist of a Lutheran church. In the early 1920s Richter became interested in music (as well as other art forms such as cinema, literature, and theatre) and started studying piano. Unusually, he was largely self taught. His father gave him only a basic education in music, as did one of his father's pupils, a Czech harpist. Even at an early age, Richter was an excellent sight reader and regularly practised with local opera and ballet companies. He developed a lifelong passion for opera, vocal and chamber music that found its full expression in the festivals he established in La Grange de Meslay, France, and in Moscow at the Pushkin Museum. At age 15, he started to work at the Odessa Opera, where he accompanied the rehearsals.
Ерте мансап
1934 жылғы 19 наурызда Рихтер Одесса инженерлер клубында алғашқы концертін берді, бірақ фортепианоны формалды түрде оқуды үш жылдан кейін бастады, ол Мәскеу консерваториясында пианист және фортепиано мұғалімі Генрих Нойхаусты іздеуге шешім қабылдады. Рихтердің Нойхауске берген емтиханында (онда ол Шопеннің 4-балладасын орындады), Нойхаус бір студентке: «Осы кісі – гений» деп сыбырлаған көрінеді. Нойхаус Эмиль Жиле және Раду Лупу сияқты көптеген пианистерді оқытқанмен, Рихтерді «өмір бойы күткен дарынды шәкірт» деп санайтыны айтылады, сонымен қатар ол Рихтерді «ешнәрсеге үйретпегенін» мойындады. Мансабының басында Рихтер композициямен да айналысты, тіпті ол өзінің кейбір шығармаларын Нойхауске берген емтиханында орындаған сияқты. Мәскеуге көшкеннен кейін көп ұзамай композицияны тастады. Кейін жылдары Рихтер бұл шешімін былай түсіндірді: «Мүмкін, мен оны ең жақсылай былай түсіндіре аламын: әлемдегі барлық жаман музыканы арттырудың қажеті жоқ». Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Рихтердің ата-анасының некесі бұзылып, анасы басқа бір еркекке ғашық болды. Рихтердің әкесі неміс болғандықтан, ол билік тарапынан күдік тудырды және отбасы елден қашуды жоспарлады. Анасы романдық қатынаста болғандықтан кеткісі келмеді, сондықтан олар Одессада қалды. 1941 жылдың тамызында әкесі тұтқындалды, кейіннен тыңшылықта айыпталып, 1941 жылдың 6 қазанында өлім жазасына кесілді. Рихтер анасымен 20 жылдан кейін, алғашқы АҚШ сапары алдында қайтыс болғанға дейін сөйлеспеді. 1943 жылы Рихтер опералық сопрано Нина Дорлякпен (1908–1998) танысты. Ол Дорлякты Владимир Немирович-Данченкоға арналған қоштасу рәсімінде байқап, көшеде кездесіп, концертте бірге ойнауды ұсынды. Олар осы уақытта үйленген деген қауесет тарады, бірақ шындығында Дорляк Рихтердің 1997 жылы қайтыс болғаннан кейін бірнеше ай өткен соң ғана неке куәлігін алды. Олар Рихтердің өліміне дейін шамамен 1945 жылдан бастап өмірлік серіктер болып қалды; балалары болмады. Дорляк Рихтердің жеке және мансаптық өмірінде оның жанында болды. Ол соңғы ауруында оны қолдады және бір жылдан кейін, 1998 жылдың 17 мамырында қайтыс болды. Оның өлімінен кейін Рихтердің гомосексуал болғаны және әйел серігі оның нағыз сексуалдық бағытының жасырын қалпына мүмкіндік бергені туралы хабарлар тарады, себебі гомосексуализм сол кезде кеңінен тыйым салынған және заңдық салдарларға әкелуі мүмкін еді. Рихтер өте жасырын адам болды және көбінесе тыныш және ұялшақ болды, сұхбат беруден бас тартты. Өмірінің соңғы жылына дейін, кинорежиссер Бруно Монсэнжон оны деректі фильмге сұхбат беруге көндіргенге дейін жеке өмірі туралы ешқашан жарияламады.
On March 19, 1934, Richter gave his first recital, at the Engineers' Club of Odessa; but he did not formally start studying piano until three years later, when he decided to seek out Heinrich Neuhaus, a pianist and piano teacher, at the Moscow Conservatory. During Richter's audition for Neuhaus (at which he performed Chopin's Ballade No. 4), Neuhaus apparently whispered to a fellow student, "This man's a genius." Although Neuhaus taught many pianists, including Emil Gilels and Radu Lupu, it is said that he considered Richter to be "the genius pupil, for whom he had been waiting all his life", while acknowledging that he taught Richter "almost nothing". Early in his career, Richter also tried composition, and it even appears that he played some of his works during his audition for Neuhaus. He gave up composition shortly after moving to Moscow. Years later, Richter explained this decision as follows: "Perhaps the best way I can put it is that I see no point in adding to all the bad music in the world". By the beginning of World War II, Richter's parents' marriage had failed and his mother had fallen in love with another man. Because Richter's father was a German, he was under suspicion by the authorities and a plan was made for the family to flee the country. Due to her romantic involvement, his mother did not want to leave and so they remained in Odessa. In August 1941, his father was arrested and later found guilty of espionage, being sentenced to death on October 6, 1941. Richter did not speak to his mother again until shortly before her death nearly 20 years later in connection with his first US tour. In 1943, Richter met Nina Dorliak (1908–1998), an operatic soprano. He noticed Dorliak during the memorial service for Vladimir Nemirovich Danchenko, caught up with her at the street and suggested to accompany her in recital. It is often alleged that they married around this time, but in fact Dorliak only obtained a marriage certificate a few months after Richter's death in 1997. They remained living companions from around 1945 until Richter's death; they had no children. Dorliak accompanied Richter both in his complex private life and career. She supported him in his final illness, and died herself less than a year later, on May 17, 1998. Since his death it has been reported that Richter was homosexual and that having a female companion provided a social front for his true sexual orientation, because homosexuality was widely taboo at that time and could result in legal repercussions. Richter was an intensely private person and was usually quiet and withdrawn, and refused to give interviews. He never publicly discussed his personal life until the last year of his life when filmmaker Bruno Monsaingeon convinced him to be interviewed for a documentary.
Халықаралық танымалдық
1949 жылы Рихтер Сталин сыйлығын жеңіп алды, бұл Ресей, Шығыс Еуропа және Қытайда кең ауқымды концерттік турларға жол ашты. Ол 1950 жылы Чехословакияда Совет Одағының шегінен тыс жерде алғашқы концерттерін өткізді. 1952 жылы Рихтер Михаил Глинканың өміріне арналған "Композитор Глинка" (1946 жылғы "Глинка" фильмінің қайта түсірілімі) атты фильмде Франц Лист рөлін ойнауға шақырылды. Басты рөлді Борис Смирнов сомдады. 1952 жылдың 18 ақпанында Рихтер Прокофьевтің ми-минор тоналындағы виолончель мен оркестрге арналған симфониялық концертінің әлемдік премьерасында дирижер ретінде тұңғыш рет өнер көрсетті, солист – Мстислав Ростропович. 1958 жылдың сәуір айында Рихтер Мәскеуде өткен бірінші Чайковский конкурсының қазылар алқасының құрамына кірді. Ван Клиберннің Рахманиновтың үшінші концертін орындауын тамашалаған Рихтер қуаныштан көздеріне жас алды; ол Клибернге 25 ұпай берді, бұл жоғары баға. 1960 жылы, саясатқа "белгісіз" деген репутацияға қарамастан, Рихтер Борис Пастернак қорытындысынан кейін өткен жерлеу рәсімінде билікке қарсы шықты. Сталин және Ленин сыйлықтарын алғаннан кейін, РСФСР халық әртісі атағын иеленген ол 1960 жылы АҚШ-та, ал 1961 жылы Англия мен Францияда алғашқы гастрольдік концерттерін берді.
In 1949, Richter won the Stalin Prize, which led to extensive concert tours in Russia, Eastern Europe and China. He gave his first concerts outside the Soviet Union in Czechoslovakia in 1950. In 1952, Richter was invited to play Franz Liszt in a film based on the life of Mikhail Glinka, called The Composer Glinka (remake of the 1946 film Glinka). The title role was played by Boris Smirnov. On February 18, 1952, Richter made his sole appearance as a conductor in the world premiere of Prokofiev's Symphony Concerto for Cello and Orchestra in E minor, with Mstislav Rostropovich as the soloist. In April 1958, Richter was on the jury of the first Tchaikovsky Competition in Moscow. Watching Van Cliburn's performance of Rachmaninoff's Concerto No. 3, Richter wept with joy; he awarded Cliburn a 25, a perfect score. In 1960, even though he had a reputation for being "indifferent" to politics, Richter defied the authorities when he performed at Boris Pasternak's funeral. Having received the Stalin and Lenin prizes and become People's Artist of the RSFSR, he gave his first tour concerts in the US in 1960, and in England and France in 1961.
Гастрольдер мен жазбалар
1948 жылы Рихтер мен Дорляк Бухарест қаласында, Румынияда концерттер берді, содан кейін 1950 жылы Прага мен Братиславада, Чехословакияда өнер көрсетті. 1954 жылы Рихтер Венгрияның Будапешт қаласында концерттер берді. 1956 жылы ол тағы да Чехословакияда гастрольде болды, содан кейін 1957 жылы Қытайда гастрольде болып, Прага, София және Варшава қалаларында қайтадан өнер көрсетті. 1958 жылы Рихтер Витольд Ровицкийдің жетекшілігімен Варшава филармониясымен Прокофьевтің 5-ші фортепиано концертін жазды – бұл жазба Рихтерді АҚШ-та таныстырды. 1959 жылы Рихтер «Deutsche Grammophon» лейблінде Варшава филармониясымен Рахманиновтің 2-ші фортепиано концертін сәтті жаздырды. Осылайша, Батыс әлемі Рихтер туралы алғаш рет 1950-жылдары жазылған жазбалар арқылы білді. Рихтердің Батыстағы алғашқы қолдаушыларының бірі Эмиль Гилельс болды, ол АҚШ-қа жасаған алғашқы сапарында сыншыларға (Гилельске жоғары баға бергендерге) «Рихтерді естігенше күте тұрыңыз» деді. Рихтердің Батыстағы алғашқы концерттері 1960 жылы мамыр айында Финляндияда ойнауға рұқсат алғанда және 1960 жылы 15 қазанда Чикагода өтті. «Chicago Tribune» газетінің музыка сыншысы Клаудия Кассиди өзінің танымал суретшілерді сынаумен танымал болды. Ол Рихтердің сахнаға алғаш рет тартыншақты түрде шыққанын, осал көрінгенін (дегендей «жұтылып кетуге» дайын) еске алды, бірақ содан кейін фортепианоға отырып, «өміріндегі ең керемет орындауын» көрсетті. Рихтердің 1960 жылғы АҚШ-тағы гастролі Карнеги залында өткен концерттер сериясымен аяқталды. Рихтер АҚШ-та өнер көрсетуді ұнатпады. 1970 жылы Нью-Йорктегі Карнеги залында болған оқиғадан кейін, Рихтердің Дэвид Ойстрахпен бірге өнер көрсетуі антисоветтік наразылықтарға байланысты тоқтатылып, Рихтер ешқашан қайтып оралмауға уәде берді. 1961 жылы Рихтер алғаш рет Лондонда ойнады. Оның алғашқы концерті, Гайдн мен Прокофьевтің шығармаларын қосатын, британдық сыншылар тарапынан жаулықпен қабылданды. Невилл Кардус Рихтердің ойнауы «провинциалдық» екенін айтты және Лондонның өзінде көптеген «екінші сыныпты» пианистері бар екенін ескере отырып, Рихтерді Лондонға шақырудың себебін ойлады. 1961 жылы 18 шілдеде Рихтер Листтің екі фортепиано концертін орындағаннан кейін сыншылар пікірін өзгертті. 1963 жылы Рихтер Франциядағы Луара аймағында музыка фестиваліне қолайлы орын іздегеннен кейін, Тур қаласынан бірнеше шақырым солтүстікке қарай орналасқан Ла Гранж де Меслейді тапты. Рихтер бұл фестивальді құрып, жыл сайын өткізілетін шараға айналдырды. 1970 жылы Рихтер алғаш рет Жапонияға барып, Сибірді теміржолмен және кемемен аралап өтті, өйткені ол ұшуды ұнатпады. Ол Бетховенді, Шуманды, Мусоргскийді, Прокофьевті, Бартокты және Рахманиновты, сондай-ақ Моцарт пен Бетховеннің шығармаларын жапон оркестрлерімен орындады. Ол Жапонияға сегіз рет барды.
In 1948, Richter and Dorliak gave recitals in Bucharest, Romania, then in 1950 performed in Prague and Bratislava, Czechoslovakia. In 1954, Richter gave recitals in Budapest, Hungary. In 1956, he again toured Czechoslovakia, then in 1957, he toured China, then again performed in Prague, Sofia, and Warsaw. In 1958, Richter recorded Prokofiev's 5th Piano Concerto with the Warsaw Philharmonic Orchestra under the baton of Witold Rowicki – the recording which made Richter known in the United States. In 1959, Richter made another successful recording of Rachmaninoff's 2nd Piano Concerto with the Warsaw Philharmonic on Deutsche Grammophon label. Thus the West first became aware of Richter through recordings made in the 1950s. One of Richter's first advocates in the West was Emil Gilels, who stated during his first tour of the United States that the critics (who were giving Gilels rave reviews) should "wait until you hear Richter." Richter's first concerts in the West took place in May 1960, when he was allowed to play in Finland, and on October 15, 1960, in Chicago, where he played Brahms's 2nd Piano Concerto with the Chicago Symphony Orchestra and Erich Leinsdorf, creating a sensation. In a review, Chicago Tribune music critic Claudia Cassidy, who was known for her unkind reviews of established artists, recalled Richter first walking on stage hesitantly, looking vulnerable (as if about to be "devoured"), but then sitting at the piano and dispatching "the performance of a lifetime". Richter's 1960 tour of the United States culminated in a series of concerts at Carnegie Hall. Richter disliked performing in the United States. Following a 1970 incident at Carnegie Hall in New York City, when Richter's performance alongside David Oistrakh was disrupted by anti Soviet protests, Richter vowed never to return. In 1961, Richter played for the first time in London. His first recital, pairing works of Haydn and Prokofiev, was received with hostility by British critics. Neville Cardus concluded that Richter's playing was "provincial", and wondered why Richter had been invited to play in London, given that London had plenty of "second class" pianists of its own. Following a July 18, 1961, concert, where Richter performed both of Liszt's piano concertos, the critics reversed course. In 1963, after searching in the Loire Valley, France, for a venue suitable for a music festival, Richter discovered La Grange de Meslay, several kilometres north of Tours. The festival was established by Richter and became an annual event. In 1970, Richter visited Japan for the first time, traveling across Siberia by railway and ship as he disliked flying. He played Beethoven, Schumann, Mussorgsky, Prokofiev, Bartók and Rachmaninoff, as well as works by Mozart and Beethoven with Japanese orchestras. He visited Japan eight times.
Кейінгі жылдар
Ол көпшілік алдында өнер көрсетуді ұнататын болса да, Рихтер концерттерді жылдар алдын ала жоспарлауды жек көретін, ал өмірінің соңында өте қысқа уақыттың ішінде кішкентай, көбінесе қараңғы залдарда ойнай бастады, тек партитураны жарықтандыру үшін шағын шамды пайдаланатын. Рихтердің айтуынша, мұндай орта көрермендерге орындаушының мінезі мен қимыл-қозғалысы сияқты артық және маңызсыз мәселелерге емес, орындалып жатқан музыкаға назар аударуға көмектесетін.
While he very much enjoyed performing for an audience, Richter hated planning concerts years in advance, and in later life took to playing at very short notice in small, most often darkened halls, with only a small lamp lighting the score. Richter said that this setting helped the audience focus on the music being performed, rather than on extraneous and irrelevant matters such as the performer's grimaces and gestures.
Өлім
Рихтер 1997 жылдың 1 тамызында 82 жасында Мәскеудегі Орталық клиникалық ауруханада жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол есту қабілетінің өзгеруіне байланысты, дыбықтарды дұрыс қабылдамауы салдарынан туған депрессиядан қиналды.
Richter died at Central Clinical Hospital in Moscow from a heart attack on August 1, 1997, aged 82. He had been suffering from depression due to an inability to perform caused by changes in his hearing that altered his perception of pitch.
Мансап
1981 жылы Рихтер Пушкин мұражайында халықаралық «Желтоқсан түндері» музыка фестивалін ұйымдастырды, ол 1997 жылы қайтыс болғаннан кейін «Святослав Рихтердің желтоқсан түндері» деп аталды. 1986 жылы Рихтер өзінің сүйікті «Ямаха» фортепианосымен Сібірде алты айлық гастрольдік сапарға шықты, онда шамамен 150 концерт берді, кейде тіпті концерт залы жоқ шағын қалаларда өнер көрсетті. Әңгімеге сүйенсек, мұндай концерттердің бірінен кейін бұрын классикалық музыка естімеген көрермендер залдың ортасына жиналып, орындаушыны құрметтеу үшін бір-біріне иіліп, тербеліп тұрған. Өмірінің соңғы жылдары Рихтер студенттерге ақысыз концерттер берді (14 ақпан 1990: «Театро Ромеа», Мурсия, Испания; сондай-ақ 1 наурыз 1990: «Teatre Municipal»-дегі таңғы концерт, Жирона, Испания). Рихтердің өмірінің соңғы онжылдығындағы өнерге деген көзқарасын көрсететін бір оқиға бар. Карл Великийдің өмірбаянын оқығаннан кейін (ол жақын оқырман еді), Рихтер өзінің хатшысына Карл Великийдің сүйікті қаласы және жерленген жері – Ахендегі театр директорына телеграмма жіберіп, «Маэстро Карл Великийдің өмірбаянын оқыды және Аквисгранада (Аахен) ойнағысы келеді» деп жазды. Одан кейін көп ұзамай қойылым өтті. 1995 жылға дейін Рихтер фортепиано репертуарындағы ең қиын шығармаларды орындауды жалғастырды, соның ішінде Равельдің «Көмескілер» циклы, Прокофьевтің «Екінші сонатасы», Шопеннің «Баллада №4» және Шуманның токкатасы. Рихтердің соңғы жазылған оркестрлік орындауы 1994 жылы өзінің ескі досы Рудольф Баршай басқарған «Жапония Шинсей» симфониялық оркестрімен Моцарттың үш концерті болды. Рихтердің соңғы жеке концерті 1995 жылдың 30 наурызында Любекте (Германия) өтті. Бағдарламаға екі Хайдн сонатасы және Регердің Бетховеннің бір тақырыбы бойынша вариациялары мен фугасы кірді, бұл екі фортепианоға арналған шығарма, оны Рихтер пианист Андреас Люцевичпен бірге орындады. Қайтыс болған кезде ол Шуберттің «Fünf Klavierstücke», D. 459 шығармасын репетициялап жатқан еді.
In 1981, Richter initiated the international December Nights music festival, held at the Pushkin Museum, which after his death in 1997 was renamed December Nights of Sviatoslav Richter. In 1986, Richter embarked on a six month tour of Siberia with his beloved Yamaha piano, giving perhaps 150 recitals, at times performing in small towns that did not even have a concert hall. It is said that after one such concert, the members of the audience, who had never before heard classical music performed, gathered in the middle of the hall and started swaying from side to side to celebrate the performer. In his last years, Richter gave a few concerts for students that were free of charge (February 14, 1990: Teatro Romea, Murcia, Spain, also March 1, 1990: matinee concert in Teatre Municipal, Girona, Spain). An anecdote illustrates Richter's approach to performance in the last decade of his life. After reading a biography of Charlemagne (he was an avid reader), Richter had his secretary send a telegram to the director of the theater in Aachen, Charlemagne's favoured residence city and his burial place, stating "The Maestro has read a biography of Charlemagne and would like to play at Aquisgrana (Aachen)". The performance took place shortly thereafter. As late as 1995, Richter continued to perform some of the most demanding pieces in the pianistic repertoire, including Ravel's Miroirs cycle, Prokofiev's Second Sonata and Chopin's études, Ballade No. 4, and Schumann's Toccata. Richter's last recorded orchestral performance was of three Mozart concerti in 1994 with the Japan Shinsei Symphony Orchestra conducted by his old friend Rudolf Barshai. Richter's last recital was a private gathering in Lübeck, Germany, on March 30, 1995. The program consisted of two Haydn sonatas and Reger's Variations and Fugue on a Theme by Beethoven, a piece for two pianos, which Richter performed with pianist Andreas Lucewicz. At the time of his death, he was rehearsing Schubert's Fünf Klavierstücke, D. 459.
Репертуар
Рихтердің айтуынша, "Менің репертуарымда шамамен сексен түрлі бағдарлама бар, камералық туындыларды есептемегенде". Оның репертуары Гендель мен Бахтан бастап Чайковский, Скрябин, Симановский, Берг, Веберн, Стравинский, Барток, Хиндемит, Бриттен және Гершвинге дейін кеңейді. Рихтер жаңа пьесаларды үйрену үшін тынымсыз еңбек етті. Мысалы, 1980 жылдардың соңында ол Брамстың Паганини және Гендель вариацияларын, ал 1990 жылдары Дебюссидің бірнеше этюдтерін, Гершвиннің шығармаларын, сондай-ақ Бах пен Моцарттың бұрын бағдарламаларына қоспаған туындыларын үйренді. Оның репертуарының негізгі бөлігін Шуберт, Шуман, Бетховен, И.С. Бах, Шопен, Лист, Прокофьев және Дебюссидің шығармалары құрады. Ол Бахтың "Жақсы темперленген клавир" атты екінші кітабын бір айдың ішінде жаттап алған деседі. Рихтер Прокофьевтің 7-ші және 9-шы сонаталарының премьерасын өткізді, 9-шы сонатаны Прокофьев Рихтерге арнаған. Жеке мансабынан бөлек, ол Мстислав Ростропович, Рудольф Баршай, Давид Ойстрах, Олег Каган, Юрий Башмет, Наталья Гутман, Золтан Кочис, Елизавета Леонская, Бенджамин Бриттен және Бородин квартетінің мүшелерімен бірге камералық музыка орындады. Рихтер сонымен қатар Дитрих Фишер-Дискау, Питер Шрейер, Галина Писаренко және оның әйелі, ұзақ жылдар бойы серік болған Нина Дорляк сияқты әншілерге сүйемелдеді. Рихтер Прокофьевтің виолончель мен оркестрге арналған симфониялық концертінің премьерасын дирижерлік етті. Бұл оның дирижер ретіндегі жалғыз өнері болды. Осы туынды Ростроповичке арналған, ол концертте солист болды. Прокофьев 1949 жылы Ростропович үшін До мажорда виолончель сонатасын жазды, оның премьерасын Рихтермен бірге 1950 жылы өткізді. Рихтердің өзі де виолончельде ойнайтын, ал Ростропович жақсы пианист еді; Мәскеуде өткен бір концертте, ол Ростроповичке пианинода сүйемелдеген кезде, олар бағдарламаның бір бөлігінде аспаптарды алмастырды.
As Richter once put it, "My repertory runs to around eighty different programs, not counting chamber works." His repertoire ranged from Handel and Bach to Tchaikovsky, Scriabin, Szymanowski, Berg, Webern, Stravinsky, Bartók, Hindemith, Britten, and Gershwin. Richter worked tirelessly to learn new pieces. For instance, in the late 1980s, he learned Brahms's Paganini and Handel Variations, and in the 1990s, several of Debussy's études and pieces by Gershwin, and works by Bach and Mozart that he had not previously included in his programs. Central to his repertoire were the works of Schubert, Schumann, Beethoven, J. S. Bach, Chopin, Liszt, Prokofiev and Debussy. He is said to have learned and memorized the second book of Bach's The Well Tempered Clavier in one month. He gave the premiere of Prokofiev's Sonata No. 7, which he learned in four days, and No. 9, which Prokofiev dedicated to Richter. Apart from his solo career, he also performed chamber music with partners such as Mstislav Rostropovich, Rudolf Barshai, David Oistrakh, Oleg Kagan, Yuri Bashmet, Natalia Gutman, Zoltán Kocsis, Elisabeth Leonskaja, Benjamin Britten and members of the Borodin Quartet. Richter also often accompanied singers such as Dietrich Fischer Dieskau, Peter Schreier, Galina Pisarenko and his wife and long time artistic companion Nina Dorliak. Richter also conducted the premiere of Prokofiev's Symphony Concerto for cello and orchestra. This was his sole appearance as a conductor. The soloist was Rostropovich, to whom the work was dedicated. Prokofiev also wrote his 1949 Cello Sonata in C for Rostropovich, and he and Richter premiered it in 1950. Richter himself was a passable cellist, and Rostropovich was a good pianist; at one concert in Moscow at which he accompanied Rostropovich on the piano, they exchanged instruments for part of the program.
Орындауға қатысты тәсіл
Рихтер орындаушылыққа деген көзқарасын былай түсіндірді: «Орындаушы – композитордың ниеттерін айна-дай жеткізетін адам. Ол шығармада жоқ нәрсені қосқан жоқ. Егер ол талантты болса, шығарманың гениалды шындығын көруге мүмкіндік береді, ол өзінде көрініс табады. Ол музыканы басып тастамай, оның ішіне сіңіп кетуі керек». «Мен толық ақымақ емеспін, бірақ әлсіздік пе, жалқаулық пе, білмеймін, ойлауға қабілетім жоқ. Мен тек бейнелей аламын: мен – айна. Мен үшін логика жоқ. Өнер мен өмірдің толқынында жүзіп, қайсысының неге тиесілі екенін, не екеуіне ортақ екенін ажырата алмаймын. Өмір мен үшін кейде нақты емес сезімдер тізбегін ұсынатын театр сияқты, ал өнер мен үшін шындық және тікелей жүрегіме жетеді». Рихтер музыканттардың «композитордың ниеттерін сөзбе-сөз орындауы керек» деген сенімінен басқаларды, көбінесе өзін сынады. Сондай-ақ, Рихтер Бахтың «Итальяндық концертінде» ондаған жылдар бойы қате нота ойнағанын түсінгеннен кейін, орындауы бар CD-ге келесі ескерту/кешірімді басып шығаруды талап етті: «Святослав Рихтер енді ғана, өкінішке орай, «Итальяндық концерттің» екінші бөлігінің соңына дейінгі үшінші тактіді әрдайым қате ойнағанын түсінді. Шындығында, қырық жыл бойы – және ешбір музыкант немесе техник оған көрсетпеген – ол «F» емес, «F-диез» ойнады. Сол қателік Маэстро Рихтердің 50-ші жылдары жасаған бұрынғы жазбасында да кездеседі».
Richter explained his approach to performance as follows: "The interpreter is really an executant, carrying out the composer's intentions to the letter. He doesn't add anything that isn't already in the work. If he is talented, he allows us to glimpse the truth of the work that is in itself a thing of genius and that is reflected in him. He shouldn't dominate the music, but should dissolve into it." "I am not a complete idiot, but whether from weakness or laziness have no talent for thinking. I know only how to reflect: I am a mirror Logic does not exist for me. I float on the waves of art and life and never really know how to distinguish what belongs to the one or the other or what is common to both. Life unfolds for me like a theatre presenting a sequence of somewhat unreal sentiments; while the things of art are real to me and go straight to my heart." Richter's belief that musicians should "carry out the composer's intentions to the letter", led him to be critical of others and, most often, himself. Similarly, after Richter realized that he had been playing a wrong note in Bach's Italian Concerto for decades, he insisted that the following disclaimer/apology be printed on a CD containing a performance thereof: "Just now Sviatoslav Richter realized, much to his regret, that he always made a mistake in the third measure before the end of the second part of the 'Italian Concerto'. As a matter of fact, through forty years – and no musician or technician ever pointed it out to him – he played 'F sharp' rather than 'F'. The same mistake can be found in the previous recording made by Maestro Richter in the fifties."
Жазбалар
Дискографиясы үлкен болғанымен, Рихтер студиялық жазбалар жасауды ұнатпады, ал оның жазбаларының көпшілігі тікелей эфирде түсірілген. Осылайша, оның Мәскеудегі (1948), Варшавадағы (1954 және 1972), Софиядағы (1958), Нью-Йорктегі (1960), Лейпцигтегі (1963), Альдебургтегі (бірнеше жыл), Турс маңындағы (бірнеше жыл), Прагадағы (бірнеше жыл), Зальцбургтегі (1977) және Амстердамдағы (1986) концерттері, оның өмірінде және қайтыс болғаннан кейін Music & Arts, BBC Legends, Philips, Russia Revelation, Parnassus және Ankh Productions сияқты лейблдерде шығарылған басқа да жазбалар сияқты, оның ойнауының ең жақсы үлгілері болып саналады. Рихтердің басқа да сыншылар тарапынан жоғары бағаланған тікелей эфирдегі жазбаларына Скриабиннің таңдамалы этюдтері, прелюдиялары мен сонаталары (көптеген орындалулар), Шуманның C мажорлы фантазиясы (көптеген орындалулар), Бетховеннің Апассионата сонатасы (Мәскеу, 1960), Шуберттің B-flat мажорлы сонатасы (көптеген орындалулар), Мусоргскийдің «Көрмедегі суреттер» (София, 1958), Равельдің «Айналар» (Прага, 1965), Листтің B минорлы сонатасы (көптеген орындалулар, 1965–66), Бетховеннің «Hammerklavier» сонатасы (көптеген орындалулар, 1975) және Рахманиновтың (көптеген орындалулар) және Дебюссидің таңдалған прелюдиялары (көптеген орындалулар) кіреді. Студияға деген қарсылығына қарамастан, Рихтер жазба процесіне жауапкершілікпен қарады. Мысалы, Шуберттің «Жолшыл қиялы» шығармасын ұзақ жазғаннан кейін, ол Бозендорфер фортепианосын қолданды, бірақ таспаларды тыңдағаннан кейін өзінің орындауына қанағаттанбады және жаздырушы инженерге: «Жақсы, мен оны Стейнвейде қайта жасаймыз» деді. Сол сияқты, Шуманның Токкатасын жазғанда Рихтер осы шығарманы (Шуманның өзі оны «бұрын-соңды жазылған ең қиын шығармалардың бірі» деп санаған) бірнеше рет қатарынан, үзіліссіз орындауға шешім қабылдады, өйткені осылайша орындаушылықтың спонтандығын сақтауға болады. Фальк Шварц пен Джон Берридің 1983 жылғы «Святослав Рихтер – дискография» мақаласына сәйкес, 1970 жылдары Рихтер өзінің толық жеке репертуарын «шамамен 50 дискке» жазу ниетін білдірді. Бұл «толық» Рихтер жобасы іске аспады, бірақ 1970 және 1973 жылдар аралығында он екі LP-ға тең жазбалар жасалды және кейіннен Олимпия (әртүрлі композиторлар, 10 CD) және RCA Victor (Бахтың «Жақсы темперленген клавир») компанияларында қайта шығарылды. 1961 жылы Рихтердің RCA Victor компаниясында Эрих Лайнсдорф пен Чикаго симфониялық оркестрімен бірге жазған Брамстың №2 фортепиано концерті «Үздік классикалық орындау – концерттік немесе аспаптық солист» номинациясы бойынша «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды. Бұл жазба әлі де маңызды оқиға болып саналады (Рихтердің оған қанағаттанбауына қарамастан), сондай-ақ оның Шуберттің «Жолшыл қиялы», Листтің екі фортепиано концерті, Рахманиновтың екінші фортепиано концерті және Шуманның Токкатасы сияқты көптеген басқа жазбалары да бар.
Despite his large discography, Richter disliked making studio recordings, and most of his recordings originate from live performances. Thus, his live recitals from Moscow (1948), Warsaw (1954 and 1972), Sofia (1958), New York City (1960), Leipzig (1963), Aldeburgh (multiple years), la Grange de Meslay near Tours (multiple years), Prague (multiple years), Salzburg (1977) and Amsterdam (1986), are considered among the finest documents of his playing, as are other live recordings issued during his lifetime and since his death on labels including Music & Arts, BBC Legends, Philips, Russia Revelation, Parnassus, and Ankh Productions. Other critically acclaimed live recordings by Richter include performances of Scriabin's selected études, preludes and sonatas (multiple performances), Schumann's C major Fantasy (multiple performances), Beethoven's Appassionata Sonata (Moscow, 1960), Schubert's B flat Sonata (multiple performances), Mussorgsky's Pictures at an Exhibition (Sofia, 1958), Ravel's Miroirs (Prague, 1965), Liszt's B minor Sonata (multiple performances, 1965–66), Beethoven's Hammerklavier Sonata (multiple performances, 1975) and selected preludes by Rachmaninoff (multiple performances) and Debussy (multiple performances). Despite his professed aversion for the studio, Richter took the recording process seriously. For instance, after a long recording session for Schubert's Wanderer Fantasy, for which he had used a Bösendorfer piano, Richter listened to the tapes and, dissatisfied with his performance, told the recording engineer "Well, I think we'll remake it on the Steinway after all". Similarly, during a recording session for Schumann's Toccata, Richter reportedly chose to play this piece (which Schumann himself considered "among the most difficult pieces ever written") several times in a row, without taking any breaks, in order to preserve the spontaneity of his interpretation. According to Falk Schwartz and John Berrie's 1983 article "Sviatoslav Richter – A Discography", in the 1970s, Richter announced his intention of recording his complete solo repertoire "on some 50 discs". This "complete" Richter project did not come to fruition, however, although twelve LPs worth of recordings were made between 1970 and 1973 and were subsequently reissued (in CD format) by Olympia (various composers, 10 CDs) and RCA Victor (Bach's The Well Tempered Clavier). In 1961, Richter's RCA Victor recording with Erich Leinsdorf and the Chicago Symphony Orchestra of the Brahms Piano Concerto No. 2 won the Grammy Award for Best Classical Performance – Concerto or Instrumental Soloist. That recording is still considered a landmark (despite Richter's dissatisfaction with it), as are his studio recordings of Schubert's Wanderer Fantasy, Liszt's two Piano Concertos, Rachmaninoff's Second Piano Concerto and Schumann's Toccata, among many others.
Фильмде
Рихтер 1952 жылы советтік фильмінде Лист рөлінде ойнады, ол "Композитор Глинка" фильмі болды (Ресейше: Композитор Глинка).
Richter appeared in a 1952 Soviet film, playing Liszt in Kompozitor Glinka (The Composer Glinka; Russian: Композитор Глинка).
Рихтер туралы есте қаларлық сөздер
Италиялық сыншы Пьеро Ратталино Рихтермен теңестірілетін жалғыз пианисттер – Франц Лист пен Ферруччо Бусони екенін айтты. Гленн Гулд Рихтерді «біздің заманда музыка әлемінің ең қуатты коммуникаторы» деп атады. Нейтан Милштейн «Ресейден Батысқа» атты естеліктерінде Рихтерді былай сипаттады: «Рихтер, әрине, керемет пианист болды, бірақ оның айтылғандай мінсіз еместігін мойндау керек. Оның музыка жасау өнері маған тым құрғақ көрінді. Рихтердің Равельдің «Су ойындары» шығармасын орындауында, ағып жатқан судың орнына мұздаған қылыштардың дыбысын естіртеді». Ван Клиберн 1958 жылы Кеңес Одағында Рихтердің концертіне қатысты. Концертте ол жылағандығы айтылады, ал АҚШ-қа оралғаннан кейін Рихтердің орындауын «естіген ең қуатты фортепиано ойнауы» деп сипаттады. Артур Рубинштейн Рихтермен алғашқы кездесуін былай еске алады: «Бұл ерекше ештеңе болған жоқ. Бірақ кейін көздерімнің ылғалдана бастағанын байқадым: жасымды төгіп жылай бастадым». Дмитрий Шостакович Рихтер туралы былай жазды: «Рихтер – керемет құбылыс. Оның талантының ұлылығы баурап, әсер етеді. Музыкалық өнердің барлық құбылыстары оған қол жетімді». Владимир Софроницкий Рихтерді «гений» деп жариялады, бұл Рихтерді Софроницкийді «құдай» деп жауап беруге мәжбүр етті. Владимир Горовиц: «Ресей пианистерінің ішінде маған тек Рихтер ғана ұнайды» деді. Пьер Булез Рихтер туралы былай жазды: «Оның тұлғасы фортепианоның мүмкіндіктерінен асып түсті, тіпті аспапты толық меңгерудің өзі де оған жеткіліксіз болды». Рихтердің досы Марлен Дитрих өзінің «Марлен» атты өмірбаянында былай деп еске алады: «Бір күні кешке көрермендер сахнада оның төңірегіне жиналды. Ол бір пьеса ойнап жатқанда, оның артында тұрған әйел құлап, сол жерде қайтыс болды. Оны залдан шығарып әкетті. Бұл оқиға маған қатты әсер етті. Мен ойладым: «Рихтер ойнап жатқанда өлу – қандай бақыт! Осы әйелдің музыкаға деген сезімі қаншалықты терең болған болса керек!» Бірақ Рихтер бұл пікірмен келіспеді, ол қатты қалтырады». «Граммофон» журналының сыншысы Брайс Моррисон Рихтерді былай сипаттады: «Ерекше, тікелей сөйлейтін, батыр, сақ, лирикалық, виртуоз және, бәрінен жоғары, терең сырлы, Свиатослав Рихтер – барлық уақыттағы ең ұлы суретшілердің бірі болып қала береді».
The Italian critic Piero Rattalino has asserted that the only pianists comparable to Richter in the history of piano performance were Franz Liszt and Ferruccio Busoni. Glenn Gould called Richter "one of the most powerful communicators the world of music has produced in our time". Nathan Milstein described Richter in his memoir From Russia to the West as the following: "Richter was certainly a marvelous pianist but not as impeccable as he was reputed to be. His music making was too dry for me. In Richter's interpretation of Ravel's Jeux d'eau, instead of flowing water you hear frozen icicles." Van Cliburn attended a Richter recital in 1958 in the Soviet Union. He reportedly wept during the recital and, upon returning to the United States, described Richter's playing as "the most powerful piano playing I have ever heard". Arthur Rubinstein described his first exposure to Richter as follows: "It really wasn't anything out of the ordinary. Then at some point I noticed my eyes growing moist: tears began rolling down my cheeks." Dmitri Shostakovich wrote of Richter: "Richter is an extraordinary phenomenon. The enormity of his talent staggers and enraptures. All the phenomena of musical art are accessible to him." Vladimir Sofronitsky proclaimed that Richter was a "genius", prompting Richter to respond that Sofronitsky was a "god". Vladimir Horowitz said: "Of the Russian pianists, I like only one, Richter." Pierre Boulez wrote of Richter: "His personality was greater than the possibilities offered to him by the piano, broader than the very concept of complete mastery of the instrument." Marlene Dietrich, who was Richter's friend, wrote in her autobiography, Marlene: "One evening the audience sat around him on the stage. While he was playing a piece, a woman directly behind him collapsed and died on the spot. She was carried out of the hall. I was deeply impressed by this incident and thought to myself: "What an enviable fate, to die while Richter is playing! What a strong feeling for the music this woman must have had when she breathed out her life!" But Richter did not share this opinion, he was shaken". Gramophone critic Bryce Morrison described Richter as follows: "Idiosyncratic, plain speaking, heroic, reserved, lyrical, virtuosic and perhaps above all, profoundly enigmatic, Sviatoslav Richter remains one of the greatest recreative artists of all time."
Рихтердің естен кетпес сөздері
Бахты тыңдау туралы: "Бахты уақыт-уақыт тыңдаудың зияны жоқ, тіпті гигиеналық тұрғыдан қарағанда да". Скриабин туралы: "Скриабин – күнделікті тамақ сияқты емес, бірақ ара-арасында мас болатын құнарлы сусын, поэзиялық есірткі, тез сынық болатын кристалл". Шағын сахналарды таңдау туралы: "Шағын фортепианоны жүк машинасына тиеп, дала жолдарымен саяхаттаңыз; жаңа жерлерді ашуға уақыт бөліңіз; жақсы шіркеуі бар көркем жерге тоқтаңыз; фортепианоны түсіріп, жергілікті тұрғындарға хабарлаңыз; концерт беріңіз; келгендерге гүл сыйлаңыз; қайта жолға шығыңыз". Ақысыз концерт беру жоспары туралы: "Музыканы оны жақсы көретіндерге сыйлау керек. Мен тегін концерттер бергім келеді, міне, жауабы". Неухаус туралы: "Мен одан көп нәрсе үйрендім, тіпті ол маған үйрете алмайтынымды айтатын. Музыка ойнау үшін және тыңдау үшін жазылған, мен әрқашан оны сөздерсіз де орындай аламын деп ойладым. Оның қасында мен көбінесе толық үнсіздікке түсіп қалатынмын. Бұл өте жақсы болды, себебі біз тек музыкаға ғана назар аударатынбыз. Ең бастысы, ол маған үнсіздіктің және ән салудың мәнін үйретті. Ол менің өте жатыпбас екенімді және тек қалағанымды істейтінімді айтты. Шындығында, мен тек қалағанымды ғана ойнадым. Сондықтан ол мені өз еркімше істеуге рұхсат берді". Ойнау туралы: "Мен көрермен үшін емес, өзім үшін ойнаймын, егер мен одан ләззат алсам, онда көрермен де қанағаттанады". АҚШ-та гастрольде жүргенде телеарнада Хайднның шығармаларын орындағаннан кейін, сұхбаттасушының көптеген сұрақтарынан және өзінің ұялуынан кейін Рихтер Хайднның "Моцарттан жақсы" екенін айтты.
On listening to Bach: "It does no harm to listen to Bach from time to time, even if only from a hygienic standpoint." On Scriabin: "Scriabin isn't the sort of composer whom you'd regard as your daily bread, but is a heavy liqueur on which you can get drunk periodically, a poetical drug, a crystal that's easily broken." On picking small venues for performance: "Put a small piano in a truck and drive out on country roads; take time to discover new scenery; stop in a pretty place where there is a good church; unload the piano and tell the residents; give a concert; offer flowers to the people who have been so kind as to attend; leave again." On his plan to perform without a fee: "Music must be given to those who love it. I want to give free concerts; that's the answer." On Neuhaus: "I learned a lot from him, even though he kept saying that there was nothing he could teach me. Music is written to be played and listened to and has always seemed to me to be able to manage without words This was exactly the case with Heinrich Neuhaus. In his presence I was almost always reduced to total silence. This was an extremely good thing, as it meant that we concentrated exclusively on the music. Above all, he taught me the meaning of silence and the meaning of singing. He said I was incredibly obstinate and did only what I wanted to. It's true that I've only ever played what I wanted. And so he left me to do as I liked." On playing: "I don't play for the audience, I play for myself, and if I derive any satisfaction from it, then the audience, too, is content." After playing some Haydn for a television programme whilst touring in the US, Richter said, after much coaxing by the interviewer and embarrassment on his own part, that Haydn was "better than Mozart".