Кіріспе
Герберт В. Армстронгтың діни үйретімдері мен доктриналары Армстронгизм – Герберт В. Армстронгтың Дүниежүзілік Құдай Шіркеуінің (WCG) басшысы болған кезіндегі үйретімдері мен доктриналары. Оның үйретімдерін өзі де, оның ізбасарлары да Киелі кітаптың қалпына келтірілген нағыз Інжілі деп санайды. Армстронг оның Киелі кітапты зерттеген кезде Құдай оған аян еткенін айтты. «Армстронгит» термині кейде Армстронгтың үйретімдерін ұстанатындарды білдіреді. Армстронгизм мен «Армстронгит» терминдерін, әдетте, оны қолданатындар Құдай Шіркеуінің мүшелері ретінде танылуды қалайды, сондықтан оларды кемсітуші деп есептейді. Бұл доктриналарды оның ұлдары Ричард Дэвид Армстронг (1958 жылы қайтыс болғанға дейін) және Гарнер Тед Армстронг (2003 жылы қайтыс болғанға дейін) шамалы өзгерістермен қолдады. Герберт Армстронгтың үйретімдері Миллериттер мен Құдай (Жетінші күнді) Шіркеуімен (кейде оны «COG7» деп атайды, осы атпен аталатын басқа секталардан ажырату үшін, олар жексенбі күні құлшылық етеді және әдетте дәстүрлі христиандық үйретімдерді ұстанады) рухани және ұйымдық жағынан байланысты. WCG осылардан туындаған. Бұл дін христиандық фундаментализмнің, Үштікке сенбеудің және яһуди дінінің кейбір қағидаларымен, сондай-ақ Жетінші күнді саббат доктринасымен үйлесімді. Армстронгтың өзі Орегон конференциясында оның ұзақ жылдар бойы қалыптасқан COG7 доктриналарын сусыздандыруға және өзгертуге тырысқандығы үшін министрлік өкілеттігінен айырылып, шіркеуден қуылғанға дейін COG7 пасторы болған. 1937 жылдың күзінде Салемдегі Құдай Шіркеуінің ұйымы Армстронг ақсақалдың өкілеттігін жойды. Құдайдың Шіркеуінің Он екі Орегон конференциясының кеңесінің 7-ші күні (COG7) Герберт В. Армстронгқа қарсы бұл жағымсыз әрекеттің себебі – оның жыл сайынғы мерекелерді үйретуі және сақтауы болды. Бірақ нағыз себебі – оның ынтымақсыздығы болған сияқты. Армстронг содан кейін өзінің жеке миссионерлік қызметін бастады. Армстронг көптеген негізгі христиандық доктриналар мен үйретімдердің еврей-христиандық Киелі кітабына емес, дәстүрлерге, оның ішінде түрлі діни синкретизмге (яғни, түрлі діндердің ұғымдары мен рәсімдерінің араласуына) негізделгенін үйретті. Сондықтан оның үйретімдері көптеген дау-дамайларға себеп болды. Армстронгтың 1986 жылы қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай, Дүниежүзілік Құдай Шіркеуі өзінің негізгі сенімдерін негізгі христиандық тұжырымдамаларына, доктриналарына және сенімдеріне қарай қайта қарастыра бастады. Бұл көптеген пасторлар мен мүшелердің WCG-ден шығып, басқа шіркеулерді құруына немесе оларға қосылуына әкелді, олардың көпшілігі Армстронгтың үйретімдерін әлдебір дәрежеде сену және үйретуді жалғастырды. 2009 жылы WCG өзінің атын Grace Communion International (GCI) деп өзгертті. Бүгінде GCI-дің ресми доктриналық ұстанымы евангелистік болып табылады, бірақ GCI-де барлық өзгерістерді толық қабылдамайтын пасторлар мен мүшелер әлі де бар.
Armstrongism is the teachings and doctrines of Herbert W. Armstrong while leader of the Worldwide Church of God (WCG). His teachings are professed by him and his followers to be the restored true Gospel of the Bible. Armstrong said they were revealed to him by God during his study of the Bible. The term Armstrongite is sometimes used to refer to those that follow Armstrong's teachings. Armstrongism and Armstrongite are generally considered derogatory by those to whom it is applied, who prefer to be known as members of the Church of God (COG). These doctrines were also espoused by his sons Richard David Armstrong (until his death in 1958) and Garner Ted Armstrong (until his death in 2003) with slight variations. Herbert Armstrong's teachings have similarities to those of the Millerites and Church of God (Seventh Day) (sometimes referred to as "COG7" to differentiate it from similarly styled sects named "Church of God" which worship on Sunday and generally hold to traditional Christian teachings), from which WCG is spiritually and organizationally descended. The religion is a blend of Christian fundamentalism, non belief in the Trinity and some tenets of Judaism and Seventh Day Sabbath doctrine. Armstrong himself had been a COG7 minister before the Oregon conference stripped him of his ministerial credentials and excommunicated him for his seeking to water down and change their long established COG7 doctrines. It was in the fall of 1937 when Elder Armstrong's credentials were revoked by the Salem Church of God organization. The reason given by the Board of Twelve Oregon Conference of the Church of God, 7th Day (COG7) for this adverse action against Herbert W. Armstrong, was because he taught and kept the annual Feast days. But the real reason seems to have been because of his uncooperative attitude. Armstrong then began his own ministry. Armstrong taught that most of the basic doctrines and teachings of mainstream Christianity were based on traditions, including absorbed pagan concepts and rituals (i. e. religious syncretism), rather than the Judeo Christian Bible. His teachings have consequently been the source of much controversy. Shortly after Armstrong's death in 1986, the Worldwide Church of God started revising its core beliefs towards the concepts, doctrines, and creeds of mainstream Christianity. This resulted in many ministers and members leaving the WCG to start or join other churches, many of which continue to believe and teach Armstrong's doctrines to one degree or another. In 2009, the WCG changed its name to Grace Communion International (GCI). Today, the official doctrinal position of GCI is mainstream evangelical, although there are still GCI ministers and members who do not fully embrace all of the changes.
Діндік айырмашылықтар
Армстронгтың анықталған кейбір ілімдері дәстүрлі, бағытталған христиандық ілімдерге қосымша болып табылады немесе олардан өзгеше. Дүниежүзілік Құдай шіркеуі ішіндегі ілімдік өзгерістерден кейін бөлініп шыққан көптеген топтар мен шіркеулер Армстронгтың осы ілімдерінің көп бөлігін немесе барлығын сақтап келеді.
Құдай отбасы
Құдай отбасы ілімі бойынша, Құдай тек Құдаймен (Жаратушымен) ғана шектелмейді, тіпті үштік Құдаймен де шектелмейді, бірақ ол кез келген адамның рухани түрде тууы мүмкін болатын, әрбір адам өмір сүрген әрбір адамды қамтитын, бас жоспар арқылы кезең-кезеңмен іске асырылатын құдайлық отбасы болып табылады. Құдайлық қазір уақытша екі мәңгілік тұлғадан тұрады (қараңыз Бинитаризм), Иса Мәсіх, жаратушы және өкілі (Сөз немесе Логос) және Құдай Әке. Осы ілімге сәйкес, Құдайдың Киелі Рухымен тәубеге шақырылып, Исаның құрбандығы арқылы мүмкін болған мәңгілік өмір сыйлығын мұраға алуды үміттене, «Құдайдың әрбір сөзіне» (яғни, Киелі кітап жазбаларына) сәйкес өмір сүруге міндеттенетін және «соңына дейін төзімділікпен» (яғни, өмір бойы немесе Исаның екінші келуіне дейін Құдайдың өмір салтына адал болу) адамдар, Исаның қайта оралуымен Құдайдың отбасына Құдайдың нақты рухани ұрпағы немесе балалары ретінде «қайта туылады». Армстронг адам өмірінің әр кезеңі мен осы рухани көбейту арасындағы параллельдерді көрсетті. Ол жиі: «Құдай өз бейнесінде балаларды өз түріне қарай көбейтіп жатыр» дейтін. Құдайдың отбасына адамдардың жаңадан кіруінен туындайтын өзгерістерге қарамастан, Әке Құдай әрқашан ғаламның да, рухани әлемнің де құдіретті, жоғары билеушісі және қолдаушысы болып қалады, және Құдайдың балалары оны мәңгілікке Құдай ретінде құрметтейді. Иса, ғаламды жаратқан және Құдайдың балаларын құтқарғандықтан, Құдайдың Патшалығын мәңгілікке басқарады, ол ақырында бүкіл ғаламды толтырады, және Құдайдың балалары оны да мәңгілікке Құдай ретінде құрметтейді.
Діннің билігі
Армстронг Киелі кітаптың (библиялық апокрифтер мен деутероканондық кітаптарды қоспағанда) Құдайдың құдіретті Сөзі екенін үйретті ("Киелі кітаптың дәлелі"). Ол Киелі кітаптың хабары қатесіз болғанымен, оның көптеген түрлі түсіндірмелері салдарынан бұрмаланғанын, ал Ізгі хабардың Құдайдың Патшалығы туралы толық хабары, түпнұсқа елшілер түсінгендей, тек 20-ғасырда ғана қалпына келтірілді деді. Осы кезде Құдай Армстронгтың санасын ашып, оның арқылы Құдайдың Патшалығы туралы Ізгі хабардың толық мағынасын Шіркеуге жеткізді (Армстронг). Сондай-ақ, неміс халқы ежелгі ассириялықтардың ұрпақтары екені айтылады. Армстронг бұл ілімнің Киелі кітаптағы пайғамбарлықтарды түсінудің "кілті" екеніне сенді, сондай-ақ ол Құдайдың оны осы пайғамбарлықтарды "соңғы уақыттар" келгенге дейін Израильдің "жоғалған тайпаларына" жариялауға шақырғанына сенді. Армстронгтың алғашқы шіркеуінің тікелей мұрагері – Grace Communion International қазір бұл ілімді үйретпейді, бірақ көптеген бөлінген шіркеулер оны үйретуді жалғастыруда, тіпті сыншылар британдық израильдіктердің қазіргі заманғы генетикалық зерттеулермен үйлеспейтінін мәлімдейді.
Басқа негізгі емес ілімдер
Құдай Исаның екінші келуінде жер бетінде өзінің үкіметін орнатады. Ол адамзатты күнә мен өзін-өзі жоюдан құтқарады, адамзатты Құдайдың заңына ерікті түрде бет бұруға шақырады және 1000 жылдық бейбітшілік, гүлдену және әділдік дәуірін бастайды. Адамзат Құдайдың балаларының билігінде болады, олар – Киелі кітаптағы қасиеттілер және Дүниежүзілік Құдай шіркеуінің адал мүшелері, Иса Жерге оралғанда, бірінші қайта тірілуде рухта "қайта туылған". Сенбегендер әлі мәңгілік жазаға тартылмаған, өлімнен қайта тірілгеннен кейін (екінші қайта тірілу) құтқарылу мүмкіндігіне ие. Осылайша, осы дәуірдегі салыстырмалы түрде аз сандағы нағыз христиандар Құдайдың егінінен алғашқы "алғашқы жемістер" ретінде тағайындалған, екінші қайта тірілу арқылы тірілген адамзатқа үйретуге көмектесу үшін. Он өсиетті қатаң сақтау – христиандардың Құдайдан тегін алған құтқарылу сыйына жауап беруінің қажетті шарты. Он өсиет – мәңгілік және өзгермейтін заң, Құдайдың бастаған, оған бағыну арқылы барлық жақсы нәтижелерді әкелетін, ал бұзу арқылы ауырсыну, азап және соңында өлімді (әсіресе рухани өлімді) тудыратын заң. Ескі өсиеттегі қасиетті мерекелер христиандар тарапынан сақталуға тиіс және адамзатты құтқару жөніндегі Құдайдың жоспарының жеті қадамын символдық түрде көрсетеді. Ондық беру жүйесі, онда адамның табысының 10% шіркеудің жұмысын қамтамасыз ету және әлемге жақсы жаңалықты тарату үшін ("бірінші ондық") берілуі керек; екінші 10% қасиетті мерекелер кезінде христиан отбасының шығындарына ("екінші ондық") жұмсалуы керек; ал әр жеті жылдық циклдің үшінші және алтыншы жылында үшінші 10% шіркеудегі мұқтаждарға, жесірлерге және жетімдерге ("үшінші ондық") бөлінуі керек. Бірінші, екінші және үшінші ондықтардан басқа, фестиваль алаңдарын күтіп ұстау үшін екінші ондықтың 10% құрайтын "ондықтың оннан бірі" де болды. Сондай-ақ, ерікті сыйлықтар да күтілді. Бұған қоса, құрылыс қоры, жазғы білім беру бағдарламасы (ЖББ) және "ЖАСТАР" жастар бағдарламасы да шіркеу мүшелерінің қаржыландыруымен жүзеге асырылды. Пасторлар ондық бермейді; олар леуиліктер сияқты ондық алады және көптеген мүшелерге қарағанда жоғары табыспен өмір сүреді. Ескі өсиетте көрсетілген шошқа еті және теңіз өнімдері сияқты таза емес ет жеуден бас тарту. Құдайдың балалары Иса Жерге оралғаннан кейін ғана рухта "қайта туылады". Өлгендердің "ұйқыдағы" күйі, яғни, өлілер әлі сотталған жоқ, сыйлық алған жоқ немесе жазаланған жоқ, олар қайта тірілуді күтіп отыр. Түзетілмейтіндердің жазасы – тозақта мәңгілік азаптау емес, Құдайдың бұйрығымен от арқылы мейірімді жойылды. Адамдар толығымен өлімге бейім (яғни, олар өлмейтін жанға ие емес). Құтқарылу – Құдайға сену және күнәдан тәубе ету шартымен, Құдайдың отбасындағы Құдайдың балалары ретінде мәңгілік өмірдің тегін, лайықсыз сыйы. Бұл Құдайдың "мәңгілік заңдарын" (яғни, Ескі өсиет заңдарын) толығымен сақтауға ынталандырады. Өлгендердің үш қайта тірілуі – бірінші, Исаның екінші келуінде алғашқы жемістер ретінде адал сенушілер, екінші, Құдайдың жолын үйрену және қабылдау мүмкіндігі үшін уақытша өлімге тірілген сенбегендер, үшінші, соңғы сот үшін түзетілмейтін зұлымдардың қайта тірілуі. Бұл соңғы топ Құдайдың шындығына осы дәуірде немесе екінші қайта тірілуден кейін толық ашылған, бірақ оны қабылдамаған адамдардан тұрады; негізінен, шынайы шақырылған, бірақ жолдан тайғандар және "Тамаша болашақ әлемде" түзетілмейтін бүлікшілер.
Даулар
Армстронгизм Уолтер Мартиннің "Култтардың патшалығы" (1965) кітабында культ ретінде анықталады. Мартин Армстронгтың үйретулері көбінесе басқа топтардың үйретулерінің қосындысы екенін айтады, оның үйретулерінің элементтері жетінші күн адвентистеріне (саббатизм, жоққа шығару және олардың жан дене қайта тірілгенге дейін ұйықтап қалады деген сенімі), Ехоба куәгерлеріне (бұл жан өлімнен кейін бірден жұмаққа немесе тозаққа барады деген дәстүрлі христиандық сенімнен өзгеше), және мормондарға (Құдайдың отбасы туралы ілім) ұқсас.
Құдайдың шіркеулері
Армстронгтың қайтысынан бері WCG-ден көптеген бөлінген шіркеулер және екінші буын бөлінген шіркеулер пайда болды. Олардың көпшілігі Армстронгтың үйретулерін сақтап, ұйымдастыру құрылымын WCG-нің жұмыс істеу тәсіліне негіздейді. Көбінесе оларды бірлесіп "Сенбі күніне сенетін Құдай шіркеулері" немесе жай ғана "Құдай шіркеулері" немесе "COG" деп атайды.