Кіріспе

Шотланд дәрігері, миссионер және ғалым Генри Фолдс (1 маусым 1843 – 24 наурыз 1930) саусақ іздерін зерттеу саласындағы жетістіктерімен танымал шотланд дәрігері, миссионер және ғалым болған.

Ерте өмір

Фолдс Солтүстік Айрширдегі Бейт қаласында шаруа отбасында дүниеге келді. 13 жасында мектепке баруын тоқтатып, отбасын көмектесу үшін Глазгоға клерк болып жұмыс істеуге кетті. 21 жасында Глазго университетінің гуманитарлық факультетіне оқуға түсып, математика, логика және классикалық әдебиеттерді оқыды. Кейін Андерсон колледжінде медицинаны оқып, дәрігер дипломын алды. Бітірген соң Фаулдс Шотландия шіркеуінің медициналық миссионері болды. 1871 жылы Британдық Үндістанға жіберілді, онда Дарджилингте кедейлерге арналған ауруханада екі жыл жұмыс істеді. 1873 жылдың 23 шілдесінде ол Шотландияның Біріккен пресвитериан шіркеуінен Жапонияда медициналық миссия құру жөніндегі тағайындама алды. Сол жылдың қыркүйек айында Изабелла Уилсонға үйленді, ал жас жұбайлар желтоқсанда Жапонияға аттанды.

Жапониядағы өмір

Фаулдс 1874 жылы Жапонияда алғашқы ағылшын тілді миссияны құрды, онда жапондық медицина студенттері үшін аурухана мен оқу орыны болды. Ол Жозеф Листердің антисептикалық әдістерін жапондық хирургтарға таныстыруға көмектесті. 1875 жылы ол Жапонияның алғашқы соқырлар қоғамы – Ракузенкайдың құрылуына көмектесті және жақын маңдағы каналдарда суға батуды болдырмау үшін құтқарушылар станцияларын құрды. Ол жұқпалы тышқанмен ойнаған кішкентай балалардың өліміне себеп болған құтыру ауруын тоқтатты, сондай-ақ Жапонияда холераның таралуын тоқтатуға көмектесті. Ол тіпті жергілікті балық сатушының карп қорына жұққан обаны да емдеді. 1880 жылы ол соқырларға арналған мектеп ашуға көмектесті. 1882 жылы Токиодағы Цукидзи ауруханасы жылына 15 000 науқасты қабылдады. Фаулдс жапон тілін еркін меңгерді, дәрігерлік жұмысынан басқа, Қиыр Шығыстағы саяхаттары туралы екі кітап, көптеген ғылыми мақалалар жазды және үш журнал шығарды. Америкалық археолог Эдвард С. Морзбен археологиялық қазбаға барғанда, ол шеберлердің қалдырған нәзік іздерін ежелгі саз сынықтарынан қалай ажыратуға болатынын байқады. Өзінің және достарының саусақтарын қарап, әр адамның саусақ іздерінің өзіне тән екеніне көз жеткізді. Осы байқаулардан кейін көп ұзамай оның ауруханасына қарақшылық шабуыл жасалды. Жергілікті полиция Фаулдс кінәсіз деп санайтын бір қызметкерді ұстады. Оның кінәсіз екенін дәлелдеуге бел буған Фаулдс қылмыс орнында қалған саусақ іздерін күдіктінің саусақ іздерімен салыстырып, олардың ерекшеленетінін анықтады. Осы дәлелдерге сүйене отырып, полиция күдіктіні босатуға келісті. Саусақ іздерін тану идеясын тарату үшін ол танымал табиғат зерттеушісі Чарльз Дарвиннің көмегіне жүгінді. Дарвин бұл идеямен айналысудан бас тартты, бірақ оны туысы Фрэнсис Гальтонға жіберді, ол оны Лондонның Антропологиялық қоғамына жолдады. Гальтон сегіз жылдан кейін осы тақырыпқа оралғанда, Фаулдстың хатына көп мән бермеді. Осы пікір алмасудың нәтижесінде қазіргі заманғы криминалистикалық саусақ іздерін табушы кім болды деген дау туды. Дегенмен, Фаулдстың осы тақырыптағы алғашқы еңбегі 1880 жылы Nature ғылыми журналында жарияланғаны сөзсіз; барлық тараптар осыны мойындады. Келесі айда Үндістандағы британдық мемлекеттік қызметкері сэр Уильям Гершель 1860 жылдан бері қылмыскерлерді анықтау үшін саусақ іздерін (құбылыс коды ретінде) пайдаланып келгенін Nature журналына жазды. Алайда Гершель олардың криминалистикалық мақсатта қолданылу мүмкіндігін атап өтпеді. Жылдар бойы Фаулдс Гершельмен саусақ іздерін пайдалану мәселесі бойынша қатаң пікір таластарында болды, 1894 жылы Гершельдің саусақ іздерін ресми түрде қолданғанын дәлелдеуді талап етті, Гершель осыны ұсынды, содан кейін көп жылдар өткен соң, ол өзінің лайықты құрметінен айырылғаны туралы аргументтердің әртүрлі нұсқаларын қамтитын кітаптар мен памфлеттер сериясын жазды (олардың және саусақ іздері туралы басқа да маңызды еңбектердің толық көшірмелерін, сондай-ақ Гершель/Фаулдс хаттарын қараңыз). Бұл кітаптар 1905 жылдан бастап, саусақ іздерін пайдалану кеңінен таралғаннан кейін жарық көрді.

Британияға оралу

1886 жылы Ұлыбританияға оралғаннан кейін, Жапониядағы ауруханасын басқарған миссионерлік қоғаммен туысқаннан кейін, Фолдс саусақ іздерін анықтау концепциясын Скотланд-Ярдқа ұсынды, бірақ одан бас тартты, себебі ол саусақ іздерінің тұрақты, бірегей және жүзеге асырылатын түрде жіктелетінін көрсетуге қажетті толыққанды дәлелдерді ұсынбады. Содан кейін Фолдс полиция хирургі қызметіне қайта оралды, бастапқыда Лондонда, содан кейін Сток-он-Трент қалашығындағы Фентон қаласында. 1922 жылы ол практикасын сатып, жақын жердегі Уолстантон қаласындағы Джеймс-стритке көшті. 1930 жылдың наурыз айында 86 жасында қайтыс болды, өзінің еңбегіне лайықты құрмет көрсетілмегеніне ашуланып. 2007 жылы Фолдстың еңбегін мойындаған мемориалдық тақташа Bank House-та, оның қабірі орналасқан Уолстантонның Сент Маргарет шіркеуінің жанында ашылды. 2011 жылы оның бұрынғы Джеймс-стрит мекенжайында тағы бір тақташа ашылды. 2004 жылдың 12 қарашасында Бейт қаласының орталығында оның есімін мәңгі есте қалдыру үшін ескерткіш орнатылды, ол New Street көшесіндегі туған үйінің жанында орналасқан.

Мұра

Қылмыскерлерді саусақ іздері арқылы анықтау әдісін 1860 жылдары Үндістанда сэр Уильям Джеймс Гершель енгізді, ал олардың сот-медициналық жұмыстағы қолданылу мүмкіндігін 1880 жылы алғаш рет ұсынды. Фаулдстың жазған идеясын пайдаланған Гальтон, оған авторлық құқығын бермегенімен, зерттеуді ғылыми негізге қойып, соттарда қабылдануына көмектесті. Жапон полициясы 1911 жылы саусақ іздерін алу жүйесін ресми түрде қабылдады. Оның Токиодағы клиникасын Людольф Тейслер сатып алып, ол Санкт-Лука халықаралық ауруханасына айналды.