Кіріспе

Торахико Терада (寺田 寅彦) – Токиода туған жапон физигі және жазушы. Ол Токио императорлық университетінің профессоры, RIKEN ғылыми-зерттеу институтының қызметкері болды және физиканың көптеген салаларында жұмыс істеді. Сонымен қатар, ол Жер сілкінісін зерттеу институтында профессор болды. Жазушы ретінде ол Кумамотодағы орта мектебінде оқытушы болған Нацуме Сосекиден тәлім алды. Әдебиет саласындағы еңбектері үшін Фуюхико Йошимура деген псевдонимді пайдаланды. Ол ғылымнан мангаға дейінгі алуан түрлі тақырыптарды қамтыған көптеген эсселерімен белгілі.

Өмірбаян

Торахико Терада 1878 жылы Токионың Кодзимачи ауданында дүниеге келді. Ол "Торахико" деп аталды, себебі ол Жолбарыс жылында туған. Кумамотодағы орта мектепте оқығанда, жас Торахико Нацуме Сосеки мен ғылым мұғалімі Такуро Тамарудан білім алды. Тераданың өмірінде ғылым мен әдебиетті зерттеуге деген құштарлығын осы екі адамның ықпалымен қалыптастырды. 1897 жылы Терада алғашқы әйелі болатын студент Нацуко Сакаймен танысып, ғашық болды. Оқуын жалғастырып, 1899 жылы Токио императорлық университетінде докторлық диссертациясын қорғады. Оның диссертациясы Шакухачи бамбук флейтасының акустикасына арналған. Бұл кезеңде оның ғылыми жетекшілері Хантора Нагаока және Айкицу Танакадате болды. 1902 жылы Нацуко Сакай қайтыс болды, бұл Тераданы өмірінде жаңа қадам жасауға итермеледі. 1903 жылы Токио императорлық университетінің эксперименталды физика факультетін бітірді. Стокгольмде оқып жүргенде швед физигі Сванте Аррениймен хат алмасып тұрды. 1911 жылы Терада Париж, Ұлыбритания және АҚШ арқылы Жапонияға қайтып келді. Жапонияға оралғаннан кейін Ауыл шаруашылығы және сауда министрлігі оны океанографияны зерттеуге тағайындады. Оның зерттеулерінің нәтижелері 1913 жылы жарық көрген "Уми но Буцуригаку" кітабында жарияланды. Осы кезеңде Терада рентген сәулелерінің дифракциясын зерттеуге белсенді түрде кірісті. Макс фон Лауэнің еңбектерінен шабыттанған Терада осы зерттеулерде деректерді жинау үшін қолданылатын фотосурет процесін үлкен дәрежеде жеделдетуге арналған әдіс ойлап тапты. Алайда, Жапонияның баспа орталығынан алыс болғандықтан, Тераданың зерттеу нәтижелерін Nature журналына уақтылы жіберуге мүмкіндік болмады. Нәтижесінде, 1915 жылғы физика саласындағы Нобель сыйлығы Уильям Генри Брэгг пен Уильям Лоуренс Брэггке берілді, олар өз зерттеулері арқылы осыған ұқсас жаңалықтарға қол жеткізген. Терада рентген дифракциясын зерттеуден бас тартып, студенттерін осы бағытта оқуды ұсынбады. Осы сәтсіздікке қарамастан, Терада 1917 жылы жасаған еңбектері үшін Жапон академиясының 7-ші Императорлық сыйлығымен марапатталды. Осы шақта оның екінші әйелі Хироко қайтыс болды. 1918 жылы Терада Shin Sakai-ге үйленді, ол оның үшінші және соңғы әйелі болды. 1922 жылы Терада физиктің Жапонияға сапары кезінде Альберт Эйнштейнге арналған құрмет кешінде болды. 1923 жылы Үлкен Канто жер сілкінісі болды, бұл Тераданы осы құбылыстың себептерін зерттеуге жетеледі. Бұл жер сілкінісін зерттеудің жаңа саласының дамуына әкелді. 1924 жылы Терада RIKEN институтының аға ғылыми қызметкері болып сайланды. 1926 жылы Токио императорлық университетінде Жер сілкінісін зерттеу институтын құрып, онда аға профессор болып қызмет етті. Оның зерттеулері дамып, назар аударды, 1928 жылы ол Жапонияның Император академиясының аға қызметкері болып сайланды. 1935 жылы Терада сүйек ісігінен зардап шеге бастады. Ол 31 желтоқсанда 57 жасында қайтыс болды. Оның күл-талқаны балалық шағы өскен үйінің жанында, Кочидегі зиратқа жерленді. Содан бері үй Торахико Тераданың естелік мұражайына айналды.

Мұра

Оның құрметіне 6514 Торахико деген шағын планета аталған.

Көркем шығармаларда

Нацуме Сосекидің "Мен мысықпын" романындағы ғалым Кангетсу Мизусима кейіпкерінің Торахико Тераданың образымен жасалғаны саналады.