Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Торахико Терада (寺田 寅彦) – Токиода туған жапон физигі және жазушы. Ол Токио императорлық университетінің профессоры, RIKEN ғылыми-зерттеу институтының қызметкері болды және физиканың көптеген салаларында жұмыс істеді. Сонымен қатар, ол Жер сілкінісін зерттеу институтында профессор болды. Жазушы ретінде ол Кумамотодағы орта мектебінде оқытушы болған Нацуме Сосекиден тәлім алды. Әдебиет саласындағы еңбектері үшін Фуюхико Йошимура деген псевдонимді пайдаланды. Ол ғылымнан мангаға дейінгі алуан түрлі тақырыптарды қамтыған көптеген эсселерімен белгілі.
Torahiko Terada (寺田 寅彦) was a Japanese physicist and author who was born in Tokyo. He was a professor at Tokyo Imperial University, a researcher at RIKEN, and worked on a wide range of topics in physics. He was also a professor at the Earthquake Research Institute. As an author, he studied under Natsume Sōseki, who was a teacher at his high school in Kumamoto. His pseudonym for his literature related work was Fuyuhiko Yoshimura. He is best known for his numerous essays on a wide variety of topics ranging from science to manga.
Өмірбаян
Торахико Терада 1878 жылы Токионың Кодзимачи ауданында дүниеге келді. Ол "Торахико" деп аталды, себебі ол Жолбарыс жылында туған. Кумамотодағы орта мектепте оқығанда, жас Торахико Нацуме Сосеки мен ғылым мұғалімі Такуро Тамарудан білім алды. Тераданың өмірінде ғылым мен әдебиетті зерттеуге деген құштарлығын осы екі адамның ықпалымен қалыптастырды. 1897 жылы Терада алғашқы әйелі болатын студент Нацуко Сакаймен танысып, ғашық болды. Оқуын жалғастырып, 1899 жылы Токио императорлық университетінде докторлық диссертациясын қорғады. Оның диссертациясы Шакухачи бамбук флейтасының акустикасына арналған. Бұл кезеңде оның ғылыми жетекшілері Хантора Нагаока және Айкицу Танакадате болды. 1902 жылы Нацуко Сакай қайтыс болды, бұл Тераданы өмірінде жаңа қадам жасауға итермеледі. 1903 жылы Токио императорлық университетінің эксперименталды физика факультетін бітірді. Стокгольмде оқып жүргенде швед физигі Сванте Аррениймен хат алмасып тұрды. 1911 жылы Терада Париж, Ұлыбритания және АҚШ арқылы Жапонияға қайтып келді. Жапонияға оралғаннан кейін Ауыл шаруашылығы және сауда министрлігі оны океанографияны зерттеуге тағайындады. Оның зерттеулерінің нәтижелері 1913 жылы жарық көрген "Уми но Буцуригаку" кітабында жарияланды. Осы кезеңде Терада рентген сәулелерінің дифракциясын зерттеуге белсенді түрде кірісті. Макс фон Лауэнің еңбектерінен шабыттанған Терада осы зерттеулерде деректерді жинау үшін қолданылатын фотосурет процесін үлкен дәрежеде жеделдетуге арналған әдіс ойлап тапты. Алайда, Жапонияның баспа орталығынан алыс болғандықтан, Тераданың зерттеу нәтижелерін Nature журналына уақтылы жіберуге мүмкіндік болмады. Нәтижесінде, 1915 жылғы физика саласындағы Нобель сыйлығы Уильям Генри Брэгг пен Уильям Лоуренс Брэггке берілді, олар өз зерттеулері арқылы осыған ұқсас жаңалықтарға қол жеткізген. Терада рентген дифракциясын зерттеуден бас тартып, студенттерін осы бағытта оқуды ұсынбады. Осы сәтсіздікке қарамастан, Терада 1917 жылы жасаған еңбектері үшін Жапон академиясының 7-ші Императорлық сыйлығымен марапатталды. Осы шақта оның екінші әйелі Хироко қайтыс болды. 1918 жылы Терада Shin Sakai-ге үйленді, ол оның үшінші және соңғы әйелі болды. 1922 жылы Терада физиктің Жапонияға сапары кезінде Альберт Эйнштейнге арналған құрмет кешінде болды. 1923 жылы Үлкен Канто жер сілкінісі болды, бұл Тераданы осы құбылыстың себептерін зерттеуге жетеледі. Бұл жер сілкінісін зерттеудің жаңа саласының дамуына әкелді. 1924 жылы Терада RIKEN институтының аға ғылыми қызметкері болып сайланды. 1926 жылы Токио императорлық университетінде Жер сілкінісін зерттеу институтын құрып, онда аға профессор болып қызмет етті. Оның зерттеулері дамып, назар аударды, 1928 жылы ол Жапонияның Император академиясының аға қызметкері болып сайланды. 1935 жылы Терада сүйек ісігінен зардап шеге бастады. Ол 31 желтоқсанда 57 жасында қайтыс болды. Оның күл-талқаны балалық шағы өскен үйінің жанында, Кочидегі зиратқа жерленді. Содан бері үй Торахико Тераданың естелік мұражайына айналды.
Torahiko Terada was born in 1878 in the Tokyo Kojimachi District. He was named "Torahiko" because he was born under the Year of the Tiger. While in high school in Kumamoto, the young Torahiko studied under Natsume Sōseki and science teacher Takuro Tamaru. It was the influence of both men whom Terada attributed his inspiration to seriously pursue studies of science and literature during the course of his life. In 1897, Terada met and courted student Natsuko Sakai, who was to become his first wife. He continued his studies and in 1899, earned his PhD at the Tokyo Imperial University. His thesis concerned the acoustics of the Shakuhachi bamboo flute. His adviser during this period was Hantaro Nagaoka and Aikitsu Tanakadate. In 1902, Natsuko Sakai died, prompting Terada to move on. In 1903, he graduated from the Experimental Physics Department of Tokyo Imperial University While studying in Stockholm, he corresponded with Swedish physicist Svante Arrhenius. In 1911, Terada made the trek back home to Japan by way of Paris, the UK and the United States. When he returned to Japan, he was assigned to oceanography studies by the Ministry of Agriculture and Commerce. His results were published in the book Umi no Butsurigaku, published in 1913. Around this same period, Terada became heavily involved in studies of x ray diffraction. Inspired by the work of Max von Laue, Terada devised a technique for greatly accelerating the photography process used for data gathering in these studies. However, Terada failed to get his results sent to Nature in time due to the distance of Japan from the publisher's location. Consequently, the 1915 Nobel Prize in Physics was awarded to William Henry Bragg and William Lawrence Bragg, who had come to the same discoveries through their research. Terada turned away from X ray diffraction studies and did not encourage his students to pursue the course. Despite this setback, Terada was still awarded the 7th Imperial Prize of the Japan Academy for his work in 1917. It was at about this same time that his second wife, Hiroko, died. After recovering, he courted Shin Sakai in 1918, who was to be his third and final spouse. In 1922, Terada attended the welcome party for Albert Einstein during the physicist's visit to Japan. In 1923, the Great Kantō earthquake struck, prompting Terada to seriously begin investigations of the causes of the phenomenon. This led to the development of a new field of earthquake studies. In 1924, Terada was elected to the position of senior researcher at RIKEN Institute. In 1926, he founded the Earthquake Research Institute at the Tokyo Imperial University and served as one of the senior professors there. His research continued to develop and gain attention, and in 1928 he was elected as one of senior staff of Japan's Imperial Academy. In 1935, Terada began suffering from a bone tumor. He died on December 31, at the age of 57. His ashes were buried in a cemetery next to his childhood home in Kochi. The house has since been transformed into Torahiko Terada Memorial Museum.
Мұра
Оның құрметіне 6514 Торахико деген шағын планета аталған.
The small planet 6514 Torahiko is named in honor of him.
Көркем шығармаларда
Нацуме Сосекидің "Мен мысықпын" романындағы ғалым Кангетсу Мизусима кейіпкерінің Торахико Тераданың образымен жасалғаны саналады.
The character of the scientist Kangetsu Mizushima, from Natsume Sōseki's novel I Am A Cat, is believed to have been modeled off Torahiko Terada.