Кіріспе

Жапондық миколог (1867–1941)

Минаката Кумагусу (南方 熊楠) – жапондық жазушы, биолог, табиғатты зерттеуші және этнолог.

Өмірбаян

Минаката Жапонияның Уакаяма префектурасының Уакаяма қаласында дүниеге келген. 1883 жылы Токиоға көшіп, Кёрю Гакуко дайындық мектебіне қабылданды. Кёрицу мектебінің директоры Такахаси Корекио Минакатаның ботаникалық зерттеулерін ынталандырып, ағылшын тіліне деген қызығушылығын оялдырды. Келесі жылы Минаката Токио университетінің дайындық мектебіне (Токио Дайгаку Йобимон) емтихан тапсырып, оқуға қабылданды. Оның сыныптастарының арасында жазушы Нацумэ Сосэки де болды. 1886 жылдың соңында Минаката АҚШ-қа оқуға аттанды. Келесі жылдың қаңтар айында Сан-Францискоға жетіп, шамамен алты ай бойы оқыды. Содан кейін Мичиган мемлекеттік ауыл шаруашылығы колледжіне қабылданды, онда емтиханды тапсырған алғашқы жапондық студент болды. Алайда, бұл Минакатаның әлемнің әртүрлі елдерінде – Куба, Гаити, қазіргі Панама, Венесуэла және Англияда өткізген, соңынан Жапонияға оралған ертеңгі зерттеулерінің бастауы ғана еді. Минаката лайлалық қалыптарды зерттеуден бөлек, фольклор, дін және табиғат тарихына да қызығушылық танытты. Ол көптеген мақалалардың авторы, соның ішінде "Nature" журналында 51 монография жариялады. Минаката мицетозоялардың көптеген түрлерін ашқандығымен әйгілі. Минаката эпилепсиямен ауыратын, үлкен ұстамаларға ұшырайтын. Эпилепсиямен ауыратындарда жиі болатындай, ол ұстаманың алдынан келетінін дежавю сезімі арқылы болжауға болатынын байқаған.

Өмір

Минаката Кумагусу 1900 жылы 14 жыл бойы, негізінен АҚШ және Англияда өткен ерекше оқу тәжірибесінен кейін Жапонияға оралды. 1941 жылы қайтыс болғанға дейін Вакаяма префектурасында, туған жерінде тұрды. 1904 жылдан 1941 жылға дейін Танабе қаласында өмір сүрді. Минаката өмірін табиғат тарихын және фольклорды зерттеуге арнады, сондай-ақ британдық ғылыми журнал "Nature" мен британдық фольклор журналы "Notes and Queries"-ге көптеген мақалалар жариялады. Ол сонымен қатар Жапониядағы ғибадатханаларды біріктіруге қарсы наразылықтар мен табиғатты қорғау қозғалысына белсенді қатысты. Ол "білімі жоқ ұлы ғалым" деп құрметтелді, ал жергілікті тұрғындар оны Минаката Сенсей (ұстаз) немесе Минаката сан (Минаката мырза) деп шақырып, кейбіреулер оны ерекше тұлға деп есептеді. Өлгеніне 60 жылдан астам уақыт өткен соң, Минакатаның жетістіктері мен өмір жолы "Минаката Кумагусудың толық еңбектері" және "Минаката Кумагусудың күнделігі" сияқты көптеген кітаптар мен зерттемелерде жарық көрді, ал зерттеулер әлі де жалғасуда.

Токиодағы балалық шағы мен жылдары

Минаката Кумагусу 1867 жылғы 15 сәуірде Вакаяма қаласында дүниеге келді. Ол 39 жастағы теміржол саудагері Яхей Минаката мен 30 жастағы әйелі Сумидің екінші ұлы болды және үш бауыры мен екі қарындасымен бірге өсті. Бала кезінен-ақ ол табиғатқа ерекше қызығушылық танытып, керемет жадты көрсетті. Жеті жасында-ақ энциклопедияны көшіріп жазды. Өз талантын дамыту үшін Яхей Минакатаны жаңа ашылған Вакаяма орта мектебіне (қазіргі Тоин орта мектебі) жіберді, бұл сол кездегі саудагер отбасы үшін ерекше жағдай еді. Минакатаның білімге деген құштарлығы үйде қытай классикасын оқып, коллекционердің үйінде жатқа алған кітаптарды көшіру арқылы одан әрі артты. Оның 105 томдық «Вакан Сансай Цуэ» энциклопедиясын және флора туралы «Хондзо Комоку» кітабын бес жылдан астам уақыт ішінде көшіріп жазғаны осы кезеңдегі танымал оқиға. Алайда мектепте оның үлгерімі жақсы болған жоқ. Ол тамақты ертерек жеп, бос табақта бақа немесе крабты байқап отыратын. Орта мектепті бітірген соң, 1883 жылғы наурызда Токиоға келді. Келесі жылы Токио университетінің дайындық мектебіне түсті. Оның құрбыларының арасында кейін жапон әдебиетінің көрнекті өкілдері болған Масаока Шики, Нацуме Сосеки және Бимё Ямада бар еді. Минаката қайтадан мектепке қызығушылық танытпады және университеттің сыртында кітапханаларда кітаптарды көшірумен, зоопарктар мен ботаникалық бақтарды аралаумен, сондай-ақ артефактілер, жануарлар, өсімдіктер мен минералдарды жинаумен көбірек уақыт өткізді. Әлемге әйгілі британдық криптогамист Майлз Беркли мен американдық ботаник Мозес А. Кертистің 6000-нан астам саңырауқұлақ түрін, оның ішінде шырышты саңырауқұлақтарды жинағанын естігенде, Минаката одан да көп материалды қамтитын суреттермен толық кітап жазуға шешім қабылдады. 1886 жылғы ақпанда жыл соңындағы емтиханды тапсара алмағаннан кейін үйге оралған соң, ол әкесіне Америкаға баратынын айтты. Бастапқыда қарсы болған Яхей, ақырында ұлының құлшынысына көніп, оны жіберді.

АҚШ-тағы жылдар

Минаката 1886 жылы желтоқсанда Йокогамадағы «Пекин қаласы» кемесіне мінді. Келесі айда кеме Сан-Францискоға жетті, ол дереу американдық өмірді сезіну үшін Тынық мұхиты бизнес колледжінде оқуға түсті (бірақ бизнес оның сүйікті пәні емес еді). 1887 жылдың тамызында ол Мичиган штатының Лансинг қаласына көшіп, Мичиган мемлекеттік ауыл шаруашылығы мектебіне қабылданды. Бірақ 1888 жылдың қараша айында ол жапон және американдық достарымен бірге жатақханада ішімдік ішіп, қиын жағдайға түсті. Басқаларды шығарып жіберуден сақтап қалу үшін ол жазасын өзіне алды және ертесі күні таңертең Энн-Арборға кетіп қалды. Энн-Арборда, тағы бір мемлекеттік университеті орналасқан жерде, Минаката дарынды жапон студенттерімен танысты. Олармен бірге жүріп, ол университетке қатыспай, кітаптар оқып, тауларда, әсіресе саңырауқұлақтар мен лишайниктер сияқты криптогамдарды жинап, өздігінен білім алды. 1889 жылдың қазан айында ол швейцариялық натуралист және қазіргі биологияның негізін қалаушы Конрад Гесснердің өмірбаянын оқыды және «Жапонияның Гесснері болармын» деп серт берді, осы кезде криптогамдардың құпиясын ашуға ұмтылысын бастады. Флоридада әлі де ашылмаған көптеген өсімдіктер бар екенін зейнеткер американдық полковник Уильям Калкинстен естігенде, Минаката жолға дайын болды. Екі микроскоп, кітаптар, пистолет, жәндіктерді ұстау құралдары, сондай-ақ Энн-Арборда жаңа ғана сатып алған дәрі-дәрмек қорабы мен өсімдіктерді басу құралымен Минаката 1891 жылдың сәуір айында Джексонвиллге келді. Ол Цзянмен бірге тұрып, өсімдіктер мен жануарларды жинады. Үш ай бойы ынтамен өсімдіктер мен жануарларды жинағаннан кейін ол Флорида штатының Ки-Уэст қаласына, ал қыркүйек айының ортасында Кубаның Гавана қаласына көшіп кетті. Гаванада бір ай болғаннан кейін, кездейсоқ жапондық цирк артисі оны іздеп келді. Бұл кездесу оны Порт-о-Пренс, Каракас, Валенсия және Ямайка қалаларында циркте махуттың көмекшісі ретінде жұмыс істеуге алып келді. Бұл оған Батыс Үндістандағы құнды саңырауқұлақтар мен лишайниктерді жинауға мүмкіндік берді. 1892 жылдың қаңтар айында ол Джексонвиллге оралып, Флорида мен Кубада жинаған өсімдіктерін зерттеді. Цзян тамызда бизнесін жапқаннан кейін Минаката Нью-Йоркке көшіп барды. Қыркүйек айында ол Америкадағы алты жылдық өмірін аяқтап, Ұлыбританияға бағыт алған «Нью-Йорк қаласы» кемесіне отырды.

Лондондағы жылдар

Атлант мұхитын кесіп өткеннен кейін кеме Ливерпульге жетті. Лондонда Минаката Вакаямадан келген Минаката отбасының ескі досы, Йокогама Шокин банкінің филиал директоры Йошикусу Накайға барды. Ол кісі оған өзінің кіші ағаларының бірі, Цунегусудан, сүйікті әкесінің қазасы туралы хатты тапсырды. Минаката қатты қайғыға батты. Ол Лондонның орталық бөлігінде, жалдау ақысы арзан болатын жерде тұрды. Гербарийлермен жұмыс істеп, Уильям В. Калкинс пен Алленмен үлгілер мен хаттар алмасып жүргенде, Британ мұражайына, Оңтүстік Кенсингтон мұражайына және басқа галереяларға да барды. Содан кейін ол жапондық Азиялық антиквар сатушы Катаока Принспен танысты. 1893 жылдың тамызында Минаката АҚШ-та болған кезінен бері сүйіп оқитын Nature журналында "Жұлдыздар шоқшаларының құрамы туралы бес мақала" атты диссертацияны оқыды. Ондағы сұрақтар оны жауап жазуға ынталандырды. Катаока Принс, оның білімділігін байқаған, оны Британ мұражайының қызметкері, август Уолластон Франкспен таныстырды. Содан кейін Минаката кеңес алу үшін Франксқа жиі баратын. Ол үй иесінен қарызға алған сөздіктің бір бөлігін пайдаланып, 30 күнде "Шығыс Азиядағы жұлдыздар" атты мақаласын аяқтады. Мақала Nature журналында жарияланды, соның арқасында ол интеллектуалдар арасында танымал болды. Одан кейін ол журналға үнемі үлес қоса бастады және "Ескертулер мен сұрақтар" журналына да жазды. Жапонияға оралғаннан кейін де ол журналдарға көптеген мақалалар мен хаттар жазып, Шығыс зерттеулері саласында әлемдік деңгейде беделді ғалым атанды. Оның артықшылығы Фредерик В. Диккинс, Лондон университетінің тіркеушісі, сондай-ақ Британ мұражайының қызметкерлері, Шығыс баспа кітаптары бөлімінің директоры сэр Роберт К. Дуглас және Франкстың орнын басушы Чарльз Х. Рид сияқты белгілі тұлғалармен достық қарым-қатынас орнатуға мүмкіндік берді. Ол Британ мұражайына күнделікті баратын. Шығыс және Батыс мәдениеттерінің барлық дәуірлердегі сирек кітаптарына, әсіресе археология, антропология, фольклор және дін салаларындағы кітаптарына терең бойлап, оларды дәптерлеріне көшіріп алатын. Осы кезеңдегі 52 томдық "Лондондық естеліктер" атты жинақ Минакатаның үйінде және Минаката Кумагусу мұражайында сақталады. Беттері ағылшын, француз, неміс, итальян, испан, португал, грек және латын тілдерінде жазылған ұсақ әріптермен тығыз толтырылған. Оның терең біліміне тәнті болған Дуглас Минакатаға Британ мұражайында жұмыс ұсынды, бірақ ол еркіндігі үшін ұсыныстан бас тартты. Оның орнына ол кітапхананың кітаптары мен қолжазбаларының каталогын жасауға көмектесті және бала кезінен бері классикалық кітаптар мен энциклопедияларды оқып, көшіріп алу арқылы жинаған тәжірибесін пайдаланып, мұражайдағы будда мүсіндері туралы тарихи зерттеулер жүргізді. Лондондағы ең қызықты кездесулердің бірі – Қытай революциясының әкесі Сунь Ятсенмен танысу болды. Минаката 1897 жылдың наурыз айында Британ мұражайындағы Дугластың кеңсесінде алғашқы кездесуде бірден тіл табысып, күнде кешке дейін әңгімелесіп, тез арада достық қарым-қатынас орнатқандарын күнделігіне жазды. Бұл қысқа суреттер екі дос арасындағы жақындыққа куәлік етеді. Олардың достығы Суньдің шілде айының басында Азияға қайтуына дейін төрт айға созылды. 1893 жылдың қазан айында ол кейіннен Коясан ғибадатханасының бас иесі болған Токи Хорюмен танысты, бұл қарым-қатынас ерекше атауға лайық. Минаката мен Токи, одан үлкен болса да, бір-біріне жаны ашылып, дін туралы ашық пікір алмасты. Олар көп жылдар бойы хат алмасып тұрды. Жапониядан көптеген танымал тұлғалар Минакатаны Лондонда аралап, оның білімділігіне таңғалып, күнделікті өмірге деген қызығушылығының жоқтығына қайран қалды. Кейбір ғалымдар Минакатаны жоғары бағаласа да, ол кейде ұлтына байланысты кемсітушілікке ұшырады, бұл оның жиі ойсыз мінез-құлқына және 1898 жылдың желтоқсанында Британ мұражайынан кетуіне себеп болды. Жапониядағы отбасынан күтілетін ақшаның кешігуі оны Оңтүстік Кенсингтон мұражайындағы каллиграфиялық жинақтың атауларын аудару жұмысына және достарымен укиёэ сатуға мәжбүр етті. Кембридж немесе Оксфордта ашылатын жапониятану бағдарламасына қатысуға деген үміті күйрегенде, ол қиын жағдайға түсті. Үмітін жоғалтқан ол сегіз жыл өмір сүрген Ұлыбританиядан кету туралы шешім қабылдады. 1900 жылдың қыркүйегінде Минаката Темза өзенінде "Ава Мару" кемесіне мініп, үйіне қайтты.

Үйге оралған алғашқы жылы

1900 жылдың қазан айында "Ава Мару" кемесі 45 күндік сапардан кейін Кобеге келді. Сунегусу ағасының шыбын-шіркей торына ұқсас жұқа матадан тігілген тозығы жеткен костюмімен пайда болғанын көріп, зор қызығушылық білдірді. Ол сондай-ақ Минакатаның көптеген кітаптар мен үлгілермен, бірақ бірде-бір дипломсыз келгеніне таң қалды. Минаката Вакаямадағы ағасының үйінде уақытша пана тапты. Біраз уақыттан соң Минаката Сунь Ятсеннің Йокогамадағы бейтарап аймақта саяси босқын ретінде екенін естіп, оған хат жазды. 1901 жылдың ақпан айында Сунь Вакаямаға келді. Төрт жылдан кейінгі алғашқы кездесу полицияның араласуынан бұзылса да, Сунь ескі досын көру үшін тәуекелге баруға қуанды. Сунь өзінің сүйікті Панама шляпасын сыйға берді. Кейін ол Минакатаға Жапониядағы қамқоршысы, кейін премьер-министр болған Инукай Цуёсиге жазған ұсыныс хатын жіберді. Бұл хат ешқашан қолданылмады және Минаката отбасының үйінде сақталады, ал шляпа Минаката Кумагусу мұражайында қойылған. Олардың достығы біраз уақытқа созылды; Сунь Гавайиден лишайниктердің үлгілерін жіберді, ал Минаката жауап хат жазды, бірақ ақырында олар бір-бірінен алыстап, ешқашан қайта кездеспеді. Сунь қайтыс болғаннан кейін Минаката қайғысын білдіріп, еске алуда: "Достық маусымдар сияқты өзгеріп отырады" деп жазды.

Начидегі жылдар

1901 жылдың қазан айында Минаката Вакаямадан Кацуураға қайықпен келіп, 1904 жылдың қазан айына дейін ағасы Цунэгусу басқаратын Минаката саке қоймасының филиалында тұрды. Начиде ол аймақтағы саңырауқұлақтар мен балдырларды жинаумен айналысты. Бір күні Ичино-таки сарқырамасының жанында лишайник жинап жүргенде, кеме компаниясының қызметкері Широ Коазе деген жас жігітпен танысты. Коазе шәкірт ретінде Минакатаға өмір бойы сілекейлі организмдерді зерттеуде көмектесуге бел буды. Коазе тоқтаған әрбір портынан үлгілер жіберіп, сондай-ақ қаржылық қолдау көрсетті. Коазе жақын досы Шигеру Уэматсумен бірге Минакатаны материалдық және рухани тұрғыдан қолдады. Минаката Начиде өте белсенді болды. Ол жәндіктер мен өсімдіктерді жинады, микроскоптық препараттар мен түрлі-түсті нұсқаулықтар жасады, жүздеген кітап оқыды, Фредерик Виктор Дикинспен бірлесіп жазған «Ходжоки: Он шаршы фут үйі» кітабының ағылшын тіліне аудармасының жобасын аяқтады, сондай-ақ Дикинстің «Жапонияның бастапқы мәтіні» кітабын түзетіп шықты. Ол Nature және Notes and Queries журналдарына жазуды қайта бастады. Кумано тауларының табиғатымен бірге болған Минаката әлем туралы терең біліміне сүйене отырып, рухани және материалдық әлемнің өзара әрекеттесуін зерттеді, табиғат пен өмір туралы, оның ішінде Хорю Токимен діни тақырыпта қызу пікірталастарға қатысты. Сондай-ақ ол Ұлыбританияда жүргенде жоспарлаған «Салаң тас мифінің шығу тегі» (Энсекико) зерттеуін аяқтады, ол ағылшын тілінде жарық көрген ең маңызды жұмысы саналады.

Танабеде қоныстанды

Кумано аймағындағы өсімдіктерді үш жыл 21 ай бойы зерттегеннен кейін Кумагусу 1904 жылғы қазан айында Кацу'урадан Танабеге қарай жолға шықты, жол бойы үлгілер жинады. Танабеге келген соң ол бірден ғашық болды, оны "жақсы адамдар, арзан тауарлар, әдемі ауа райы мен пейзажға ие тыныш жер" деп ойлады. Ол қоныстануға шешім берді, үй жалдап, қарапайым өмір бастады. Ол достарын жиі шақырып, жақын жердегі сәнді мейрамханалар мен шайханаларда тойлар өткізді, гейшаларды жалдап, ішіп-жеп, өзінің сүйікті өнернамалары – Додоицу мен Оцуэ әндерін орындады және ерекше қойылымдар ұйымдастырды. 1905 жылдың күзінде Минаката Британ мұражайына 46 дана шырыш саңырауқұлақтарының үлгісін сыйға берді. Британ микологиялық қоғамының президенті Артур Листер оларды "Жапон саңырауқұлақтары туралы екінші есеп" деп атап, Journal of Botany журналының 49-шы томында жариялады, бұл Токио императорлық университетінің профессоры Миёши жіберген үлгілер туралы алғашқы есептен кейін жарық көрді. Бұл мақала Минакатаны Листермен және оның қызы Гулиелмамен жаңа достық байланысқа ие етті, бұл оның әлемдік деңгейдегі шырыш саңырауқұлақтарын зерттеуші мамандығындағы маңызды кезең болды. 1906 жылғы шілдеде 40 жастағы Минаката Токей ғибадатханасының бас жұмасы Мунезо Тамураның 28 жастағы төртінші қызы Мацуеге үйленді. Тамура Кишу Токугава әулетінің бұрынғы самурайы болған, сонымен қатар қытай білімін терең білетін синолог еді, оның даналығы Мацуэнің тәрбиесіне әсер еткен. Оның кеш үйленуі (сол кездегі әйел үшін) әкесіне деген құрметімен және тігіншілік пен гүл өсіру арқылы отбасын асыраған кедейлікпен байланысты болды. 1907 жылғы шілдеде олардың тұңғыш ұлы Кумая дүниеге келді. Баласын алғаш көрген Минаката: "Баламды таңға дейін күтіп, ояу қалдым" деп жазып, әке болғанына қуанды. Кумаяның дүниеге келгенінен кейін некелері шиеленісті болды. Мацуе бірнеше рет ата-анасына жүгінгеннен кейін, ол бірте-бірте ішімдікті азайта бастады. Ол күнделігінде Кумаяның әр қимылын, сөйлеген сөздерін жазып отырды, бұл оның ұлына деген терең махаббаты мен үмітін көрсетеді. Минаката әдетте сағат 11-де оянатын, кейінгі түстен бастап ертеңгі сағат 5-ке дейін үйде жұмыс істеп, үлгілерді сұрыптап, суреттер салып, зерттеулер жүргізіп, оқып, жазатын. Мацуе үй шаруасымен бірге жылап тұрған Кумаяға қамқорлық жасауға тырысып, қатты алаңдады. Олардың қызы Фуми 1911 жылғы қазанда дүниеге келді. Минаката 1909 жылдары кітаптарды көшіруді қайта бастады. Хорин-дзи ғибадатханасына тиесілі Дайдзокё кітаптарының үзінділерін көшіру үш жылға созылды, бұл өте қиын жұмыс болды. "Оқу – көшірумен бірге. Жақсы оқысаң ұмытасың, көшірсең ешқашан ұмытпайсың" деді ол. Осы сенімді таратып, өзі де осылай істеді. Осы кезеңдегі Танабе үзінділері 61 томнан тұрады. Британдық журналдар мен басылымдарға жасаған үлесінен бөлек, Минаката Жапониядағы журналдар мен газеттерге жазуды бастады. Оның зерттеу жұмыстарының ерекшелігі – көптеген сілтемелерді пайдалану болды, бірақ бірінші қолданған фольклорлық мәліметтер мен ежелгі заттар да қамтылды. Ол өзінің керемет жадысын және сұхбаттар арқылы жинаған мұрағатын пайдаланды.

Қасиетті жерлерді біріктіруге қарсы наразылық

1906 жылы үкімет ауылдар мен қалалардағы барлық ғибадатханаларды біріктіру туралы ереже шығарды. Уакаяма префектурасының билігі бұл ережелерді күшінде ұстауға бар күшін салды. Жапонияда, қаншалықты кішкентай болса да, әрбір қауымда халықты біріктіретін, демалыс пен ғибадатқа арналған орын болатын, және көбінесе олар терең ормандарда орналасқан еді. Минаката бұл біріктірулердің тарихи ғимараттар мен ескі жәдігерлерді ғана емес, ағаштарды кесу арқылы айналағы табиғат пен өмірді де жоятынынан қатты уайымдады. Ол "Муро Шинпо" газетінің әр санында өз пікірін жариялады. Сондай-ақ, Токио мен Осакадағы ірі газеттерге наразылық хаттарын жіберіп, Токио университетінің белгілі ботанигі және профессоры Джинзо Мацумура сияқты жетекші ғалымдардан қолдау сұрады. Сол кездегі Министрлер кабинетінің заңнамалық бюросының кеңесшісі, кейіннен жапон фольклорының негізін қалаушы Янагита Кунио, Минаката Нишо деген атпен екі хаттың көшірмелерін тарату арқылы науқанды қолдады. Оған жергілікті жас Морихеи Уэсиба да қолдау көрсетті. 1910 жылдың тамызында Минаката Танабе орта мектебінде (қазіргі Танабе орта мектебі) өткен жиынға бір қап үлгілерді лақтырып жібергені үшін ұсталды. Мас болғанымен, ол ережелерді ілгерілетуге жауапты үкіметтік шенеунікпен сөйлесуге рұқсат бермегеніне ашуланып, осылай істеді. Сотқа дейін 18 күн түрмеде кітап оқыды және ғимарат ішіндегі шырыш жәндіктерін іздеді. Бостандыққа шыққан соң, ол: "Бұл жер тыныш, келуші жоқ, салқын. Мен одан әрі қалуым керек" деді.

Оның ынтасы халық пікірін қозғаған сайын, ережелер бірте-бірте күшін жоғалтты. 1920 жылы, оның тұтқындалғанына 10 жыл толғанда, Жоғарғы палата ережелердің пайдасыз екенін растап, жойды. Нәтижесінде, Минакатаның күш-жігері бірнеше орманды сақтап қалды, бірақ он жылдың ішінде көптеген киелі орындар мен орман жойылды. Содан кейін ол ұлттық мұра тізіміне жауапты әртүрлі әлеуметтік қозғалыстар мен мемлекеттік органдарға барып, Танабе шығанағындағы Кашима аралы сияқты құнды қоршаған ортаны қорғауды насихаттады. Оның күресі өмірінің соңғы жылдарына дейін жалғасты, сондықтан оны бүгінде экологияның алға басушысы деп атайды. 1911 жылдың ақпанында "Тау құдайы тас балықты жақсы көреді" атты мақаласы Токио антропологиялық қоғамының журналында жарияланғанда, Минаката Янагитадан хат алды. Осы кезде олардың арасындағы хат алмасу басталды (жапон фольклорын зерттеуге үлкен үлес қосатын еді). 1914 жылдың шілдесінде Кумагусудың беделі бүкіл елге тарады, АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігінің Өсімдіктер физиологиясы және селекциясын зерттеу басқармасының басшысы Уолтер Т. Свинглдің Минакатаны АҚШ-қа шақыру туралы хабарламасы газеттерде жарияланғаннан кейін. Доктор Свингл 1915 жылдың мамыр айында Танабеге келіп, тағайындалуды жеке жариялады. Ол ұсынысты қабылдауға ниеттенгенмен, отбасылық жағдайға байланысты бас тартты.

Минаката ботаникалық институтына қаражат жинау

1916 жылдың сәуір айында Минаката, қазіргі Минаката резиденциясы, Цунегусуға тиесілі болды. Үлкен бақ өсімдіктерді, бақаларды және тасбақаларды бақылау үшін ашық ауадағы зертханаға айналды. Зерттеу бөлмесі өсімдіктер туралы жазу және микроскоппен зерттеулер жүргізуге арналған орын болды. Қоймалар көптеген кітаптар мен материалдар салынған стеллаждарға ұйымдастырылды. Ол бұрын жарияланған табиғат ғылымының зерттеулері мен ғибадатханаларды біріктіру туралы мақалаларға негізделген фольклор туралы көптеген зерттеу жұмыстарын жариялады. Ол неғұрлым көп ғалымдар мен белгілі тұлғаларды қабылдаса, және жазумен айналысса, соғұрлым жиі үйінде қалып, арт жағындағы бағында ботаникалық зерттеулерін жүргізуге мәжбүр болды. Осы өзгеріс 1917 жылы бағындағы шафран ағашынан атақты Минакателла лонгифила Листерді – британ микологиялық қоғамының президенті Гулиелма Листер ашқан шырыш саңырының жаңа туысын – табуға мүмкіндік берді. Осы шамада Уакаяма префектурасының губернаторы және оның достары Минаката ботаникалық институтын жоспарлауды аяқтады. Проспектті Танака Чозабуро жасады және оны саяси және әдеби салалардан шыққан, Хара Такаши, Окума Шигенобу, Йоримичи Токугава және Рохан Кода сияқты 30 белгілі тұлға қолдады. Минаката 36 жылдан кейін алғаш рет Токиоға келді және бес ай бойы қаржы жинады. Ол күн сайын саясат пен ғылымдағы белгілі тұлғаларға, соның ішінде премьер-министр Такахаси Корекиоға барып, қолдау сұрады. Ақыры ол едәуір сома жинады, бірақ ол жоспарланған сомадан кем болды. Ол үйде қаржы жинау кампаниясын жалғастырды. Атақты «Резюме» Осакадағы Nippon Yusen компаниясының бөлімше басқарушысының орынбасары Йосио Ябукидің өтініші бойынша жазылды, ол одан қайырымдылық жасауды сұраған еді. 7,7 метрлік қағазға ұзындығымен, жіңішке сызулармен жазылған резюме – нағыз Минакатаны түсіну үшін өте маңызды қолжаз. Бұл Жапониядағы ең ұзын резюме және оның мазмұнындағы ақпараттың көлемі мен сапасы тұрғысынан бұрын-соңды белгілі болған алғашқы резюме. 1925 жылдың наурыз айында Кумая ауырып, Уакаяма қаласындағы ауруханаға түсті. Үйіне қайтып, жазылғаннан кейін Минаката барлық келушілерге есікті жапты. Бұл жағдай 1928 жылдың мамыр айында Кумая Киотодағы ауруханаға ауысқанға дейін үш жылға созылды. Токиодағы қаржы жинаудың сәттілігі жобаның маңызды демеушісі болған Цунегусудың орындалмаған уәдесімен өтемақыланды. Ол өзінің үлесін – 20 мың иенді бермеді, бұл екі бауырластың арасында араздық тудырды. Минаката қымбат медициналық еңбек ақысының салдарынан күнкөріс табуда да қиындықтарға тап болды. Қаржылық ауыртпалықты азайту үшін 1926 жылы Минаката үш кітап жариялады. Әртүрлі журналдарда бұрын жарияланған диссертациялардың жинағы оқырманға оның жылдар бойы тұрақты түрде дәлелдеген аргументтерін түсіндіріп, оның білімін тағы да ашып берді, бұл көпшіліктің таңғалуын тудырды.

Император Хирохито мен Кумагусу

Император Хирохито, сонымен қатар биолог болғандықтан, патшазада-регент болған кезінен бастап, шырыш саңылауларына зор қызығушылық танытқан. Ол Гулиелма Листердің «Шырыш саңылаулары монографиясы» атты еңбегін оқып, Ұлттық биологиялық зерттеу институтының докторы Хиротаро Хатториге осы үлгілерді көру тілегін білдірген. Осы қызығушылықты білгеннен кейін Широ Коазе Токио университетінен Минаката мен оның достарына барған. 1926 жылдың қарашасында команда патшазада Хирохитоға жапондық шырыш саңылауларының 37 туысына жататын 90 данасын ұсынған. Ұсынушы Коазе және іріктеуші Минакатаның қолдары жазылған. 1929 жылдың наурыз айында доктор Хаттори құпия түрде Минакатаға келіп, Вакаяма аймағына болашақ патшалық сапарында сол кездегі император Хирохитоға шырыш саңылаулары туралы лекция оқуын өтінген. Минаката телеграмма арқылы келісімін білдірген. Императорлық лекция оқуға қарапайым адамның тағайындалмағандығынан, ол көп ұзамай көпшілік назарына түсіп, үлгілерді дайындаумен тығыз айналысқан. 1929 жылдың 1 маусымында таңертеңнен бастап жаңбыр жауған. Минаката Америкада сатып алған, бірнеше жыл бойы сақтап келген пальтосын киіп, Касима аралына бет түзеген. Императорды аралдың орманшасында серуендеткеннен кейін, Минаката оған үлгілерді көрсетіп, патшалық кеме «Нагато» бортында 25 минут бойы шырыш саңылаулары және теңіз жануарлары туралы лекция оқыған. Ол сондай-ақ императорға 110 дана шырыш саңылауларын бос татты қораптарына салып сыйлық ретінде ұсынған. Бір сарай қызметкері еске алған: «Оның ерекшелігі туралы естігенім мені оның қабілетіне күмәндандырды, бірақ осы әдепті және сыпайы адаммен кездескенде, менің уайымдауым негізсіз екенін түсіндім. Ол шетелде өмір сүрген тәжірибелі джентльмен, сонымен қатар Императорлық отбасына құрмет көрсеткен дәстүрлі жапондық еді». Бұл күн Минакатаның өміріндегі ең мақтанды күн болған. Түстен кейін ол өзінің және Мацуэдің ең әдемі киімдерінде суретке түсіп, сол сәттерін туыстарымен және жақын достарымен бөлісіп, Императорлық үйден алған тәттілерді тартып берген. Келесі жылы императордың Кашимаға сапарын еске алу үшін императордың қоныс тепкен жеріне жақын орналасқан тығыз орманның шетінде ескерткіш орнатылған. Ескерткішке Минакатаның аралды императордың қайырымдылығы мен күшімен мәңгі қорғауға шақырып жазған өлеңі жазылған. 1962 жылдың мамыр айында, 30 жылдан астам уақыт өткен соң, император мен императрица оңтүстік Вакаямаға тағы да келген. Касиманың Ширахама жағалауындағы қонақ үй бөлмесінен көрінген көрініс императорға әсер етіп, Касима аралына қарап тұрған Минаката Кумагусу мұражайының алдында орнатылған ескерткішке жазылған вака өлеңі жазылған.

Соңғы жылдар

1937 жылы Қытай-Жапон соғысы басталды, соғыс өршіген сайын халықтың жағдайы нашарлады. Минаката да осының құрбаны болды. Ескі достарынан айырылу оған қосымша соққы болды. Ол денсаулығын бірте-бірте жоғалтып, төсекте жатты. Көп рет әлсіздіктен құлағанына қарамастан, «Нихон» (жапондық саңырауқұлақтарының суреттелген анықтамалығы; сурет салу) жұмысын аяқтауға, жазбалар жасауға және әріптестеріне кеңес беруге тырысты. 1941 жылдың желтоқсан айында, Тынық мұхитындағы соғыс басталғаннан кейін, Минакатаның жағдайы қиын болды. 29 желтоқсанда ол "Мен төбеде лаванды гүлдер гүлдегенін көріп тұрмын" деп айтып, өмірінің 75 жылын аяқтады. Ол Касима аралына көрініс беретін Танабе қаласындағы Коузанжи ғибадатханасына жерленді.

Жетістіктер

Жас Минаката Жапония феодалдық мемлекеттен батыс үлгісіндегі заманауи елге айналып жатқан тұста әлемге жол ашты. Ол Америкаға, содан кейін Ұлыбританияға барып, әлеуметтік жағдайына қарамастан, кез келген адамның тегін оқуға мүмкіндік алатын жер іздеді. Ол мұны Британ мұражайында тапты, онда ол жүздеген кітаптар, өнер туындылары, қолөнер бұйымдары және Шығыс пен Батыстың ежелгі заттарына көміліп, зерттеуге бойын берді. «Алыс Шығыстағы жұлдыз шоқтары» еңбегімен бастап, ол Nature журналына 50 диссертация, ал фольклорлық журнал Notes and Queries-ге жүздеген мақала мен очерк жариялады. Осы көптеген жарияланымдарының саны оның британдық ғылымда маңызды орын алғанын көрсетеді. Ол керемет жадыға ие болған және 10-нан астам тілді меңгерген. Бұған қоса, кітап көшіру тәжірибесі оған эмпирикалық деректерді мұқият талдау және салыстырмалы мәдени зерттеулер жүргізу дағдыларын қалыптастыруға көмектесті, бұл оның шексіз жазу қабілетінің негізі болды. Оның ең маңызды еңбектерінің бірі – «Жунишико» (Қытай зодиагының он екі жануары туралы зерттеу). Жапонияға оралғаннан кейін ол жапондық журналдар мен басылымдарға көптеген мақалаларын жариялады. Оның Кунио Янагитамен Шығыс және Батыс деректері бойынша жүргізген пікір алмасулары, олардың мол хат алысуларында көрсетілгендей, жапон фольклортану ғылымының қалыптасуы мен дамуына зор ықпал етті. Оның ең үлкен жетістіктерінің бірі – «Жапондық саңырауқұлақтарының биономиясы» атты суреттелген кітабы, ол Кертис пен Берклиге деген құрметі мен бәсекелестігінің нәтижесі болды және саңырауқұлақтарды зерттеу саласына үлкен үлес қосты, сондықтан ол халықаралық деңгейде танылуға лайық. Кітапта 4500 түрдің 15000 суреті бар. Кіріспелер жоспарланғаннан 500-ге кем болғанымен, кітапта оның саңырауқұлақтар, шырушақтар және балдырлар туралы кеңінен зерттеулері, соның ішінде Минакателла лонгифила Листер, шырушақтардың еңбектің мінез-құлқы және балықтағы паразиттік балдырлар туралы мәліметтер келтірілген. Оның ғибадатханаларды біріктіруге қарсы наразылықтарының бастауы тұрғындардың рухани орталықтарын жоғалтуына және адамдардың жақын сезімталдықпен қараған жер-суаттарының жойылуына деген терең ашуынан туды. Минаката биология, фольклор, этнология және дін зерттеулері арқылы қарастырған табиғат пен адам арасындағы экологиялық байланыс еске алуға лайық. Кейо университетінің бұрынғы президенті және Минакатаның жанкүйері болған Шинзо Коидзуми: «Жапонияның ғылыми тарихында мұндай кең білім жинаған және осындай үлкен жетістіктерге жеткен ерекше ғалым туралы жазылуы керек», – деп баға берді. Ширахамадағы Минаката Кумагусу мұражайы Минакатаның өмірі мен жетістіктерін оның естеліктері, қатысты материалдары мен кітаптары арқылы көрсетеді.