Кіріспе

Жапондық романист және эссеші Такео Арисима (有島 武郎) – Мейдзи және Тайшо кезеңдерінің соңындағы жапон романисі, әңгімеші және эссеші. Оның кіші екі інісі Икума Арисима (有島生馬) және Тон Сатоми (里美弴) де авторлар болған. Оның ұлы – әлемге әйгілі кино және театр актері Масаюки Мори.

Ерте өмір

Арисима Жапонияның Токио қаласында, Қаржы министрлігінің бұрынғы самурай шенеунігінің ұлы ретінде бай отбасында дүниеге келді. Ол алғаш рет Йокохамадағы миссионерлік мектепке жіберілді, онда ағылшын тілі оқытылды, содан кейін 10 жасында беделді Гакушуин курсының дайындық мектебіне оқуға түсті. 19 жасында Гакушуинді бітіргеннен кейін Саппоро ауыл шаруашылығы колледжіне (қазіргі Хоккайдо университетінің ауыл шаруашылығы факультеті) оқуға түсті. Университетте оқып жүрген кезінде Кокичи Моримотомен (森本厚吉) өзін-өзі өлтіруге тырысты. Өзін-өзі өлтіру әрекеті сәтсіз аяқталды, ал Арисима кейіннен Учимура Кандзоның ықпалына түсіп, 1901 жылы христиан дініне кірді. Кейіннен Моримото Жапонияда бірнеше қыздар мектебін құрды. Бітіргеннен кейін және Жапон императорлық армиясында міндетті қысқа мерзім қызметтен кейін, Арисима Инэзо Нитобедің әйелі Мэри Элкинтон Нитобеден ағылшын тілі сабағын алды. 1903 жылдың шілдесінде ол Mainichi Shimbun газеті үшін АҚШ-та шетелдік тілші лауазымына тағайындалды. АҚШ-та ол Хаверфорд колледжіне (Филадельфиядан тыс жердегі квакерлік оқу орны) және кейін Гарвард университетіне оқуға түсті. Бітіргеннен кейін ол квакерлер сектасының басқаратын психиатриялық ауруханада қысқа уақыт жұмыс істеді. Америкаға жасаған сапарынан алған тәжірибелерін күнделігіне жазып қалдырды. Америкада болған кезінде ол христиан дінін сынап, социализмге қызығушылық танытты және Уолт Уитман, Хенрик Ибсен және Питер Кропоткин сияқты жазушылардың еңбектеріне әсер етті. Америкадағы және одан кейінгі жылғы Еуропадағы уақыты мен тәжірибесі оның жазу стиліне және әлемге деген көзқарасына терең ықпал етті, нәтижесінде жапон қоғамынан шеттелу сезімі туды. 1907 жылы Жапонияға оралғаннан кейін ол 1909 жылы өзінің бітірген оқу орнында ағылшын тілі мен этика пәнінің мұғалімі болғанға дейін қысқа уақытқа әскерге қайтадан шақырылды.

Әдеби мансап

Ағасы Арисима Икума арқылы ол Гакушуин бітірген авторлармен, оның ішінде Наоя Шига және Санеатсу Мушанокодзибен танысты. Арисима және осы жазушылар 1911 жылы алғаш жарияланған «Ақ қайын» (nihongo|Shirakaba|白樺) әдеби журналының атымен аталатын топ құрды. Ол романдар мен әдеби сын жазды және «Ақ қайын» тобының маңызды тұлғаларының бірі ретінде танылды. Арисима 1917 жылы «Қайнның ұрпақтары» (カインの末裔) атты туындысымен алғашқы даңққа ие болды, ол өзін-өзі жоққа шығаратын шаруаның көзімен Құдайдың адам мен табиғатқа салған қарғысын бейнелейді. 1919 жылы ол ең танымал еңбегін – «Бір әйел» (或る女) романын жариялады, ол екіжүзділікке толы еркек үстемдік қоғаммен күрескен күшті жігерлі әйел туралы моральдық және психологиялық мелодрама. Арисиманың туындылары стилі үшін сыншылар тарапынан жоғары бағаланғанымен, оның тақырыптары мен кейіпкерлері көптеген қазіргі заманғы жапон оқырмандарына ұнамады.

Кейінгі өмірі

1922 жылы Арисима Хоккайдодағы әкесінен мұраға қалған үлкен шаруашылыққа иелік етуден бас тарды, бұл оның дамытып келе жатқан социалистік философиясын іске асыру болды. Ол алдағы революцияда өзін шағын буржуазиядан алшақтату ниетін ашық білдірді. Арисима 1910 жылы үйленген, бірақ 1916 жылы оның әйелі туберкулезден қайтыс болды, одан үш баласы қалды. 1922 жылы Арисима «Fujin Koron» әйелдер журналының редакторы, үйленген әйел Акико Хатаномен танысты. Олардың қарым-қатынасы тез арада заңнан тыс қатынасқа ұласты, бұл Хатаноның күйеуіне белгілі болды. Соның салдарынан Арисима мен Хатано Каруизавада дарға асылып, өз-өзіне қол жұмсады. Оқшауланған жер болғандықтан, олардың денелері бір айдан астам уақыт бойы табылмай, көбінесе қалдырылған өлім хаты арқылы танылды. Арисиманың қабірі Токиодағы Тама зиратында орналасқан.

Ағылшын тілінде

"Айқын әйел", Кеннет Стронг аудармасы, Токио университетінің баспасы, 1978, 382 бет, Лабиринт. Madison Books (2000). "Қайынның ұрпақтары", Джон Моррисон аудармасы, Юта университетінің баспасы, 1955. "Дүниеге келудің азабы". Хокусейдо баспасы (1955). ASIN: B0006AV8GE "Өлім" (Ойын), Йозан Ивасаки және Гленн Хьюз аудармасы, D. Appleton and Company, Нью-Йорк, 1930.