Ирландиялық жазушы және дін қызметкері Чарльз Роберт Матюрин

Кіріспе

Ирландиялық протестант дін қызметкері және жазушы Чарльз Роберт Матурин, сондай-ақ К. Р. Матурин (25 қыркүйек 1780 – 30 қазан 1824), Ирландия протестант дін қызметкері (Ирландия шіркеуінде қадімдікке ие болған) және готикалық пьесалар мен романдардың авторы. Оның ең белгілі туындысы – 1820 жылы жарық көрген «Мелмот саяхатшы» романы.

Ерте өмір

Матурин Франциядан көшіп, Ирландияда баспана тапқан гугенот эмигранттарының ұрпағы болды. Осы ұрпақтарының бірі – 1745 жылы Джонатан Свифттен кейін Дублиндегі Сент-Патрик соборының деканы болған Габриэль Жак Матурин. Чарльз Роберт Матурин Дублинде дүниеге келді және Тринити колледжінде оқыды. 1803 жылы Галвей графтығының Лугреяда пастор болып тағайындалғаннан кейін көп ұзамай ол Дублинге Санкт-Петер шіркеуінің пасторы ретінде оралды. Ол Йорк-стритте әкесі Уильяммен, почта қызметкерімен, және анасы Феделия Уотсонмен бірге тұрды және 7 қазанда 1804 жылы танымал әнші Генриетта Кингсбериге үйленді. 7 қазанда 1803 жылы Матурин мен Кингсбери некелесу шартын жасады, онда Матурин сол кезде Корольдік округінің (қазіргі Оффли округінің) Банагер қаласында тұрғаны айтылған. 1805 жылдың қаңтар айында Матурин әкесі Уильямның 50 жылға Дублиннің Йорк көшесінің оңтүстік жағындағы жерді жалға алу туралы келісімшартқа куә болды, келісімшартты "Килкенни қаласының Джеймс Свитсирі" жасаған. Аталған мәміле "Свитсирге 500 фунт стерлинг сомасының бір бөлігі төленгені және қалған бөлігі Уильям Матуринмен төленуі кепілденгені үшін" жасалды. 1805 жылдың наурыз айында Уильям сол мүлікті "Физика ғылымдарының докторы Патрик Шаркиге" жалға берді, ал 1805 жылдың мамырында "Фитцвильямс көшесінде", Дублиннің солтүстік жағындағы жеке мүлікке тағы бір жалға алу шартын жасады. Уильям Матурин Дублиннің Lower Mount Street-тегі мүліктерге қатысты келесі жылдары қосымша мәмілелер жасады. 1810 жылдың тамызында Уильям ұлы Чарльзге Йорк көшесінің солтүстік жағындағы мүлікті "аталған Чарльздің [ ] қолындағы 900 фунт стерлинг сомасы және онда айтылған ипотека бойынша 500 фунт стерлинг сомасынан босатылуы ескеріле отырып" берді. Бұл 1805 жылғы Свитсирмен жасалған жалға алу шартынан әкесінің босатылуының куәсі болуы мүмкін. Аталған құжатта Чарльз Матурин "өзінің, оның орындаушыларының, әкімшілерінің және тағайындалғандарының әрқашан үшін, осыған дейін және осы жерде аталған 500 фунт стерлинг сомасынан және ипотека бойынша [ ] және барлық пайыздардан, сондай-ақ одан әрі өсетін сомалардан Уильям Матуринді босатып, толықтай ақтады" деп көрсетілген. Чарльз әкесіне төлеген 900 фунт стерлинг – оның неке шартынан алынған сенімді ақша болды, оны оның сенімгерлері 1810 жылдың 1 тамызындағы сенімгерлік шарты арқылы заңды түрде берді. Матурин 1812 жылдың тамызында өзі мен "Дублин қаласының Кэтрин Рэймс, жесір" арасындағы жылдық төлем туралы құжатты тіркеді, онда Рэймс "осы Шарль Роберт Матуриннің өмірі бойына, жарты жыл сайын төленетін және барлық шегерімдерден тыс, Дублин қаласындағы Корольдік биржада немесе осы мақсат үшін тағайындалатын басқа да орындарда елу фунт жеті шиллинг пен үш пенс стерлинг" алуға тиіс болды. Бұл әйел кім болғаны және Матуринмен оның қарым-қатынасы қандай болғаны белгісіз.

Maturin was descended from Huguenot émigrés who left France and found shelter in Ireland in the anti Protestant persecution which followed the revocation of the Edict of Nantes in the late seventeenth century. One of these descendants was Gabriel Jacques Maturin, who became Dean of St Patrick's Cathedral, Dublin after Jonathan Swift in 1745. Charles Robert Maturin was born in Dublin and attended Trinity College. Shortly after being ordained as curate of Loughrea, County Galway, in 1803, he moved back to Dublin as curate of St Peter's Church. He lived in York Street with his father William, a Post Office official, and his mother, Fedelia Watson, and married on 7 October 1804 the acclaimed singer Henrietta Kingsbury. On 7 October 1803, Maturin and Kingsbury were involved in a marriage settlement, in which Maturin was noted as living in Banagher in the King's County (modern day County Offaly) at the time. In January 1805, Maturin acted as a witness to a deed in which his father William signed a lease taking on a property on the south side of York Street, Dublin for 50 years from one "James Switsir of the City of Kilkenny". The transaction had been made "in Consideration of the Sum of £500 to (Switsir) partly paid, and partly secured to be paid, by William Maturin". In March 1805, William sub leased the same property to a "Patrick Sharkey, Doctor of Physic", and in May 1805 took out another lease on a separate property on the north side of "Fitzwilliams Street", Dublin. Further property dealings were made in subsequent years by William Maturin concerning property on Lower Mount Street, Dublin. In a deed of assignment from August 1810, William assigned to his son Charles a property on the north side of York Street, "in Consideration of the sum of £900 to him in hand paid by said Charles [ ] and in Consideration of being released from a sum of £500 then due on foot of a mortgage therein recited." This may be evidence of Charles having released his father from the earlier Switsir lease of 1805. The deed went on to further clarify that Charles Maturin "did thereby for himself, his Executors, Administrators and Assigns for Ever remise, release and Discharge the said William Maturin of, and from, the therein and hereinbefore mentioned sum of £500 due on the Mortgage [ ] and from all Interest due, and to grow due, thereon". The £900 that Charles paid to his father was in fact trust money from his marriage settlement, which his trustees legally advanced to him in a Deed of Trust dated 1 August 1810. Maturin registered a Deed of Annuity between himself and a "Catherine Rhames of the City of Dublin, Widow" in August 1812 in which it specified Rhames was to receive one annuity of fifty pounds seven shillings and three pence sterling "for and during the Natural life of the said Charles Robert Maturin, payable half yearly [ ] over and above all deductions whatsoever, at the Royal Exchange in the City of Dublin or at such other place or places in the said City as She or they shall Appoint for that purpose." It is unclear who the woman was, or what her relationship with Maturin had been.

Шығармалары

Оның алғашқы үш туындысы – Деннис Джаспер Мерфи деген псевдониммен жарияланған готикалық романдар, олар сыншылар тарапынан да, коммерциялық тұрғыдан да сәтсіздікке ұшырады. Дегенмен, олар сэр Уолтер Скотттың назарына ілігіп, ол Матуриннің еңбектерін Лорд Байронға ұсынды. Олардың көмегімен Матуриннің «Бертрам» пьесасы 1816 жылы Дрюри-Лейн сахнасында 22 түн бойы қойылды, ал Эдмунд Кин Бертрам рөлінде ойнады. Алайда, Матурин қаржылық табысқа жете алмады, себебі пьесаның көрсетілісі оның әкесінің жұмыссыз қалған және тағы бір туысының банкротқа ұшыраған кезімен дәл келіп жатты, екеуіне де жас жазушы көмектескен еді. Жағдайды одан да қиындатқан нәрсе – Сэмюэл Тейлор Колридж пьесаны жаман және жек көрінетін деп айыптады, сондай-ақ ол «халық санасының бұзылуының қайғылы дәлелі» екенін айтты, тіпті оны дінсіздік деп атады. Ирландия шіркеуі осы және бұрынғы сын-ескертпелерді ескеріп, «Бертрамның» авторы кім екенін анықтағаннан кейін (Матурин пьесадан түскен табысты алу үшін псевдонимнен бас тартқан), оның діни мансабындағы одан әрі жолға тосқауыл қойды. Әйелі мен төрт баласын жазу арқылы асырауға мәжбүр болған (күрәзі ретіндегі жалақысы жылына 80-90 фунт стерлинг болды, ал «Бертрамнан» алған 1000 фунт стерлингпен салыстырғанда), ол бірқатар пьесалары сәтсіздікке ұшырағаннан кейін драматургиядан романда жазуға қайта оралды. «Мелмоттың саяхатынан» басқа, ол бірнеше роман жазды, соның ішінде ирланд тақырыптарына арналғандары мен қасқырлар бейнеленген тарихи роман «Албигендер» кірді. Матуриннің уағыздауының күшті әсерін оның екі рет жариялаған уағыздарынан бағалауға болады. Принцесса Шарлоттаның қайтысы туралы ол былай деді: «Өмір өлімге толы; тірілердің қадамы өлілердің күлін бұзбайынша жерді баса алмайды – біз ата-бабаларымыздың үстінен басамыз – бүкіл планета бір алып зират». Сол кездегі бір жазбада Петір шіркеуінде мұндай көп адам жиналмағандығы айтылған. «Ауа райының нашарлығына қарамастан, түрлі діндердегі адамдар шіркеуге ағылып келіп, осы уағыздау шеберінің сөзін тыңдады». Оның некрологында былай делінген: «Егер ол өзінің есімін тарихқа түсіретін басқа ескерткіш қалдырмаса, осы уағыздардың өзі жеткілікті болар еді». Матурин 1824 жылдың 30 қазанында Дублинде қайтыс болды. Кейіннен University Magazine журналының бір жазушысы оның мінезін «ақылдан адасқанша эксцентриктік және қарама-қарсылықтардан құралған – романдарды тойымсыз оқитын, көркем уағыздайтын, тынымсыз билейтін, киім-кешек пен манерасымен мақтанатын» деп сипаттады. 1834 жылдың шілдесінде, оның қайтысынан кейін он жыл өткен соң, Christian Examiner және Church of Ireland Magazine журналы марқұм Rev. Матуринды мақтап, «Рим-католик шіркеуінің қателіктері туралы бес уағызы шедеврлер саналады» және «олар оқылған кезде ерекше көп адамды тартты, сондай-ақ олардың [ ] сөздік және талант иесінің соңғы уағыздары екендігіне байланысты қосымша және қайғылы қызығушылық тудырды» деп жазды.

His first three works were Gothic novels published under the pseudonym Dennis Jasper Murphy, and were critical and commercial failures. They did, however, catch the attention of Sir Walter Scott, who recommended Maturin's work to Lord Byron. With their help, Maturin's play Bertram was staged in 1816 at the Drury Lane for 22 nights, with Edmund Kean starring in the lead role as Bertram. Financial success, however, eluded Maturin, as the play's run coincided with his father's unemployment and another relative's bankruptcy, both of them assisted by the fledgling writer. To make matters worse, Samuel Taylor Coleridge publicly denounced the play as dull and loathsome, and "melancholy proof of the depravation of the public mind", going nearly so far as to decry it as atheistic. The Church of Ireland took note of these and earlier criticisms and, having discovered the identity of Bertrams author (Maturin had shed his nom de plume to collect the profits from the play), subsequently barred Maturin's further clerical advancement. Forced to support his wife and four children by writing (his salary as curate was £80 90 per annum, compared to the £1000 he made for Bertram), he switched back from playwright to novelist after a string of his plays met with failure. He produced several novels in addition to Melmoth the Wanderer, including some on Irish subjects and The Albigenses, a historical novel which features werewolves. The exaggerated effectiveness of Maturin's preaching can be gauged from the two series of sermons that he published. On the occasion of the death of Princess Charlotte, he declared: "Life is full of death; the steps of the living cannot press the earth without disturbing the ashes of the dead – we walk upon our ancestors – the globe itself is one vast churchyard." A contemporary account records that there had seldom been seen such crowds at St Peter's. "Despite the severe weather, people of all persuasions flocked to the church and listened spellbound to this prince of preachers. In his obituary it was said that, 'did he leave no other monument whereon to rest his fame, these sermons alone would be sufficient'." Maturin died in Dublin on 30 October 1824. A writer in the University Magazine was later to sum up his character as "eccentric almost to insanity and compounded of opposites – an insatiable reader of novels; an elegant preacher; an incessant dancer; a coxcomb in dress and manners." In July 1834, a decade after his death, the Christian Examiner, and Church of Ireland Magazine praised the late Rev. Maturin, declaring that "his five sermons on the errors of the Roman Catholic Church have been considered masterpieces" and that "they attracted, in the course of their delivery, extraordinary crowds, and derive(d) an additional and melancholy interest from the fact of their being [ ] the last sermons that man of eloquence and genius ever composed".

Отбасылық байланыстар

Матуриннің әйелінің әпкесі Чарльз Элгиге үйленді, оның қызы Джейн Франческа Оскар Уайльдтың анасы болды. Осылайша Чарльз Матурин Оскар Уайльдтың неке арқылы атасы болды. Уайльд өзінің тегін тастап, Франциядағы жер аударында Матуриннің «Мельмот» романының атын қабылдады. Матуриннің үлкен ұлы Уильям Базил Кингсбери Матурин, оның көптеген немерелері сияқты, дін қызметкері болды. Олардың бірі, Василий В. Матурин, 1915 жылы кеме батып қалғанда қаза тапты. Екінші ұлы Эдвард Матурин Америка Құрама Штаттарына эмиграциялап, онда романист және ақын болды. Уильям Матурин (1803–1887), трактарианец, Грангегормандағы Ирландия шіркеуінің пасторы және 1872 жылдан 1887 жылға дейін Дублиндегі архиепископ Марш кітапханасының кітапханашысы қызметін атқарды.