Кіріспе
Патент және тауар белгілері құқығындағы түсінік. Патент, өнеркәсіптік үлгі және тауар белгілері құқығында басымдық құқығы немесе басымдық құқығы – патент, өнеркәсіптік үлгі немесе тауар белгісі үшін алғашқы өтінімді беру арқылы іске қосылатын, белгілі бір мерзімге шектелген құқық. Басымдық құқығы өтініш берушіге сол өнертабысқа, үлгіге немесе тауар белгісіне басқа елде кейінгі өтінім беруге мүмкіндік береді, бұл өтінім алғашқы өтінімнің беру күнінен бастап күшіне енеді. Кейінгі өтінімді беру кезінде өтініш беруші басымдық құқығын пайдалану үшін алғашқы өтінімнің басымдығын талап етуі керек. Басымдық құқығы өтініш берушіге немесе оның құқықтық жаңарушысына тиесілі. Басымдық мерзімі, яғни басымдық құқығының қолданылу кезеңі, әдетте өнеркәсіптік үлгілер мен тауар белгілері үшін 6 ай, ал патенттер мен пайдалы үлгілер үшін 12 айды құрайды. Патенттер мен пайдалы үлгілер үшін басымдық мерзімі «басымдық жылы» деп аталады. Патент құқығында, егер басымдық дұрыс талап етілсе, алғашқы өтінімнің беру күні, «басымдық күні» деп аталады, кейінгі өтінімнің жаңалығы мен өнертапқыштық деңгейін немесе айқын емес екенін тексеру үшін тиімді күнді көрсетеді. Яғни, кейінгі өтінімде ұсынылған өнертабыстың жаңалығы мен өнертапқыштық деңгейін немесе айқын емес екенін бағалау үшін ескерілетін бұрынғы деңгей (prior art) – бұл кейінгі өтінімнің беру күніне дейін ғана емес, сонымен қатар басымдық күніне дейін, яғни алғашқы өтінімнің беру күніне дейін көпшілікке белгілі болған барлық ақпаратты қамтиды.
In patent law, industrial design law, and trademark law, a priority right or right of priority is a time limited right, triggered by the first filing of an application for a patent, an industrial design or a trademark respectively. The priority right allows the claimant to file a subsequent application in another country for the same invention, design, or trademark effective as of the date of filing the first application. When filing the subsequent application, the applicant must claim the priority of the first application in order to make use of the right of priority. The right of priority belongs to the applicant or his successor in title. The period of priority, i. e., the period during which the priority right exists, is usually 6 months for industrial designs and trademarks and 12 months for patents and utility models. The period of priority is often referred to as the priority year for patents and utility models. In patent law, when a priority is validly claimed, the date of filing of the first application, called the priority date, is considered to be the effective date of filing for the examination of novelty and inventive step or non obviousness for the subsequent application claiming the priority of the first application. In other words, the prior art which is taken into account for examining the novelty and inventive step or non obviousness of the invention claimed in the subsequent application would not be everything made available to the public before the filing date (of the subsequent application) but everything made available to the public before the priority date, i. e. the date of filing of the first application.
Негізгі себептері
"Басымдық құқығының негізгі мақсаты – өнертабысын халықаралық қорғауға ұмтылған өтініш берушінің мүдделерін белгілі бір мерзімге сақтау, соның арқасында патенттік құқықтағы аумақтық принциптің кері әсерлерін азайту."
Конвенцияның басымдық құқығы
"Париж конвенциясының басымдық құқығы", сондай-ақ "Конвенция басымдық құқығы" немесе "Одақтың басымдық құқығы" деп аталады, 1883 жылғы Өнеркәсіптік меншікті қорғау туралы Париж конвенциясының 4-бабында белгіленген көпжақты келісімдегі "басымдық құқығы" болып табылады. Конвенция басымдық құқығы, барынша танымал басымдық құқығы болып саналады. Ол оның 4 А. (1) бабында айқындалған.
Париж конвенциясының 4 Б. бабы басымдық құқығының салдарына сипаттама береді:
cquote|Осыған сәйкес, жоғарыда аталған мерзімдердің бітуіне дейін Одақтың басқа елдеріндегі кез келген келесі тіркеу, аралық уақытта жасалған әрекеттерге байланысты жарамсыз деп танылмайды, атап айтқанда, тағы бір тіркеу, өнертапқыштың жариялануы немесе пайдалануы, дизайнның көшірмелерін сатуға шығаруы немесе таңбаны пайдалануы, және мұндай әрекеттер үшінші тараптың құқықтарына немесе жеке меншік құқығына негіз болмайды. Яғни, ДСҰ мүшелері Париж конвенциясын ратификациялауға міндетті емес, бірақ олар Париж конвенциясының 1-12 және 19-баптарына сәйкес болуы керек. (Париж конвенциясына қатысушы мемлекеттер мен ДСҰ мүшелерінің салыстырмалы тізімі үшін, мысалы, PCT/Paris/WTO ДСҰ веб-сайтындағы ДСҰ-ға қатысушы мемлекеттерді қараңыз).
Басқа көпжақты келісімдер бойынша басымдық құқығы
Кейбір басымдық құқықтар Еуропалық патенттік конвенция (ЕПК) немесе Патенттік ынтымақтастық шарты (ПТК) сияқты көпжақты конвенциялармен белгіленеді. Париж конвенциясы еуропалық патенттік өтінімде немесе халықаралық өтінімде (немесе ПТК өтінімінде) талап етілген басымдықтарды қамтымайды, себебі ЕПК мен ПТК-ның басымдыққа қатысты өздерінің заңнамалық ережелері бар.
Ішкі басымдық құқығы
Кейбір басымдық құқықтар "ішкі басымдық құқықтар" деп аталады және олар кейбір ұлттық заңдармен анықталады. Мұндай ішкі басымдық құқығы, белгілі бір елде алғашқы өтінім берген өтінім берушіге, сол елде келесі өтінім берген кезде алғашқы өтінімнің басымдығын талап етуге мүмкіндік береді. Париж конвенциясы ішкі басымдық құқықтарды қамтымайды. Мысалы, АҚШ-тағы алдын ала өтінімді қараңыз.
Екіжақты келісімдер бойынша басымдық құқығы
Кейбір басымдық құқықтары екіжақты келісімдер негізінде де болады. Бірінші және екінші ел арасындағы екіжақты келісім, өтініш берушіге бірінші елде берген өтінішіне сүйене отырып, екінші елде өтінім берген кезде сол бірінші өтінімнің басымдығын талап етуге мүмкіндік береді. Мұндай екіжақты келісімдерге көбінесе Париж конвенциясына қатыспаған кемінде бір ел қатысады.
Мысал
Біріншілік құқығының заңдық ұғымын түсінуге мысал көмектеседі. Бұл жерде ұсынылған мысал патенттік құқықтағы басымдық құқығын көрсетеді, бірақ оны тауар белгілеріне де қатысты қолдануға болады, ескере отырып, басымдық мерзімі әртүрлі (патенттер үшін 12 ай, тауар белгілері үшін 6 ай). Келесі жағдайды қарастырайық. А. ханым жақсартылған тышқан тұзағын ойлап тапты және оны патенттеуге шешім қабылдады. Ол алғаш рет 2006 жылдың 15 шілдесінде Германияда патентке өтініш берді. 2006 жылдың 16 шілдесінен бастап А. ханымның басқа елдерде патенттік өтінімдерді беру үшін бір жыл уақыты бар, осылайша ол Германиядағы патенттік өтініштің беру күнін басқа елдерде де пайдалана алады. Егер А. ханым 2007 жылдың 15 шілдесінде Ұлыбританияда (БҰК) тышқан тұзағына патент алуға өтініш берсе және Ұлыбританияда патентке өтініш берген кезде бір жыл бұрын берілген ең алғашқы неміс патентінің басымдығын талап етсе, онда Ұлыбританияда жаңалық және өнертапқыштық талаптарын қарау мерзімі 2007 жылдың 15 шілдесі емес, 2006 жылдың 15 шілдесі болады. Бұл 2006 жылдың 15 шілдесінен кейін (А. ханым немесе басқа біреу) жақсартылған тышқан тұзағы туралы ақпаратты жариялау А. ханымның Ұлыбританиядағы патенттік өтініміне зиян келтірмейді дегенді білдіреді. Егер Б. мырза 2007 жылдың қаңтарында сол жақсартылған тышқан тұзағын тәуелсіз түрде ойлап тапса және 2007 жылдың ақпан айында оның жаңа тышқан тұзағы қалай жұмыс істейтінін түсіндіретін мақала жариялауды шешсе, Б. мырзаның мақаласының жариялануы А. ханымның Ұлыбританиядағы патенттік өтінімінің жаңалық сипатына әсер етпейді, тіпті Б. мырзаның мақаласы А. ханымның Ұлыбританиядағы патенттік өтінішін беру күнінен бұрын жарияланса да. Басымдық жүйесі, оның ішінде бір жылдық басымдық құқығы, А. ханымға бір елде (осы жағдайда Германияда және неміс тілінде) патенттік өтінімді мүмкіндігінше тезірек беруге мүмкіндік береді және оған басқа елдерде патенттік өтінімдерді беру үшін қажетті істерді жасауға (өтініш мәтінін аудару, өтініш нысандарын толтыру, аударылған өтінішті және нысандарды шетелдік патенттік кеңселерге жіберу, өтініш беру үшін қаражат жинау және т.б.) кез келген аралық жарияланым әсер етпейді. Ұлыбританиядағы нақты өтініш беру күні 2007 жылдың 15 шілдесі болып табылады, және осы күнден бастап кез келген патенттің 20 жылдық мерзімі есептеледі. Бұл мысал көптеген басқа елдерге де қатысты, мысалы, Париж конвенциясына қатысушы барлық елдерге.
Патент талаптары бойынша ішінара басымдық
Патент өтініміндегі немесе патенттегі жекелеген талаптың тек бір бөлігіне ғана, яғни, басымдық құжатында ашылған мәніне ішінара басымдық берілуінің шегі – өте күрделі мәселе. Еуропалық патенттік кеңсе апелляциялық кеңесінің G 1/15 шешімі осы мәселені ерекше қарастырады.
Ресми мерекелер мен басқа "жабық" күндер жағдайында басымдық кезеңінің ұзартылуы
1883 жылғы өнеркәсіптік меншікті қорғау жөніндегі Париж конвенциясында 12 айлық басымдық мерзімінің соңғы күні "ресми мереке немесе қорғау талап етілген елде өтінімдерді қабылдау үшін кеңсе жұмыс істемейтін күнге" тоқ келсе, басымдық мерзімі "келесі жұмыс күніне дейін" ұзартылады.