Энн Радклиф (1764-1823) – ағылшын романисі, готикалық әдебиеттің негізін қалаушы. Оның шығармалары 1790-жылдары жанрға құрмет әкелді. Биографиялық деректер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын романисі (1764–1823)
English novelist (1764–1823)
Энн Рэдклифф (туған аты Уорд; 9 шілде 1764 – 7 ақпан 1823) – ағылшын романисі және готикалық көркем әдебиеттің негізін салушы. Оның романдарындағы түсіндірілген, сырттай табиғаттан тыс сияқты көрінетін элементтердің әдісі 1790 жылдары готикалық көркем әдебиетке құрмет әкелді. Рэдклифф өз заманындағы ең танымал жазушы болды және барлық елде құрметке ие болды; замандас сыншылар оны қуатты сиқыршы және роман жазушылардың Шекспирі деп атады, ал оның танымалдылығы 19 ғасырда да жалғасты. 21 ғасырдың басында Рэдклифф пен оның туындыларына қызығушылық қайта оянды, үш өмірбаяны жарық көрді.
Ann Radcliffe (née Ward; 9 July 1764 – 7 February 1823) was an English novelist and a pioneer of Gothic fiction. Her technique of explaining apparently supernatural elements in her novels has been credited with gaining respectability for Gothic fiction in the 1790s. Radcliffe was the most popular writer of her day and almost universally admired; contemporary critics called her the mighty enchantress and the Shakespeare of romance writers, and her popularity continued through the 19th century. Interest in Radcliffe and her work has revived in the early 21st century, with the publication of three biographies.
Ерте өмір
Рэдклиф 1764 жылғы 9 шілдеде Лондондағы Холборнда Энн Уорд болып дүниеге келді. Ол Уильям Уордтың (1737–1798) және Энн Оутстың (1726–1800) жалғыз баласы еді, және анасы оны дүниеге келтірген кезде 36 жаста болған. Оның әкесі 1772 жылы отбасын Бат қаласына көшіруден бұрын Лондонда киім-кешек сатушы болып жұмыс істеді. Ол бизнес серіктестері Томас Бентли мен Джозиа Веджвудтың фарфор дүкенін басқаруды өз міндетіне алды. Оның екі ата-анасы да белгілі бір байланыстарға ие болған. Әкесінің әйгілі ағасы Уильям Чеселден болды, ол король Георг II-нің хирургы қызметін атқарды, ал анасы Голландияның Де Витт әулетінен тегін алып, туысы сэр Ричард Джебб Лондонның танымал дәрігері болған.
Radcliffe was born Ann Ward in Holborn, London on 9 July 1764. She was the only child to William Ward (1737–1798) and Ann Oates (1726–1800), and her mother was 36 years old when she gave birth. Her father worked as a haberdasher in London before moving the family to Bath in 1772 to take over management of a porcelain shop for his business partners Thomas Bentley and Josiah Wedgwood. Both of her parents were relatively well connected. Her father had a famous uncle, William Cheselden, who was Surgeon to King George II, and her mother descended from the De Witt family of Holland and had a cousin, Sir Richard Jebb, who was a fashionable London physician.
Неке
1787 жылы, 23 жасында, ол Оксфордта білім алған журналист Уильям Радклифпен (1763–1830) үйленді. Вильям бастапқыда заңгер болу үшін оқыған, бірақ заң білімін аяқтамай, әдебиет пен журналистикаға бет бұрды. Ол өзінің алғашқы романы «Атлин мен Данбэйн қамалдары» деген атпен 1789 жылы, 25 жасында жариялады, содан кейін төрт романын тікелей жариялады. Оның романдарынан тапқан ақшасы күйеуіне жұмысынан кетіп, олар бірге, иті Шанспен бірге саяхаттауға мүмкіндік берді. 1794 жылы олар Нидерланды мен Германияға барды. Бұл Радклифтің шетелге жасаған жалғыз сапары болды және ол бір жылдан кейін жарияланған «1794 жылғы жазда жасалған саяхат» атты саяхатнамаға шабыт берді. Осы сапарда Радклифтер бастапқыда Швейцарияға баруды жоспарлаған, бірақ бұл жоспар «олардың ағылшын екеніне сенгісі келмеген және паспорттарын мойындамаған» жағымсыз шенеунік тарапынан қиындыққа тап болды. 1795 жылы Уильям Gazetteer газетінің редакторы болып қайтып келді, ал бір жылдан кейін Whig партиясының газеті – English Chronicle немесе Universal Evening Post газетін сатып алды. Энн Радклифф 1797 жылы «Италиялық» романын жариялады, ол оның өмірінде жариялаған соңғы романы болды. Ол үшін оған 800 фунт төленді, бұл күйеуінің жылдық табысынан үш есе көп еді.
In 1787, when Radcliffe was 23 years old, she married William Radcliffe (1763–1830), an Oxford educated journalist. William had initially been a student of law, but he did not complete his legal studies and instead turned his attention to literature and journalism. She published her first novel, The Castles of Athlin and Dunbayne, in 1789 at the age of 25, and published her next four novels in short succession. The money she earned from her novels later allowed her husband to quit his job, and the two of them travelled together, along with their dog, Chance. In 1794, they went to the Netherlands and Germany. This was Radcliffe's only trip abroad, and it became the inspiration for a travelogue, titled A Journey Made in the Summer of 1794, that she published a year later. On this trip, the Radcliffes were initially meant to go on to Switzerland, but this plan was "frustrated by a disobliging official, who refused to believe that they were English, and would not honour their passports." In 1795, William returned as editor of the Gazetteer, and a year later, he purchased the English Chronicle or Universal Evening Post, a Whig newspaper. Ann Radcliffe published The Italian in 1797, the last novel she would publish in her lifetime. She was paid £800 for it, which was three times her husband's yearly income.
Кейінгі өмірі
Соңғы жылдары Радклиф қоғамдық өмірден шегініп, жазуларының нәтижесінде ақыл-есінен айырылған деген қауесет тарады. Бұл қауесеттердің пайда болуына себеп, Радклифтің бесінші романын жариялағаннан кейін жазуды тоқтатып, жұрт көзінен жоғалып кеткені болды. Бұл қауесеттер кейіннен жалған екені дәлелденгенімен, олар соншалықты кең тарағандықтан, Талфордтың естеліктерінде оның дәрігерінің соңғы жылдардағы психикалық денсаулығы туралы айтқан мәлімдемесіне орын берді. Дегенмен, бұл болжамды уақытша оқшауланғандық The New Monthly Magazine журналындағы мәліметтерге қайшы келеді. Онда Радклифтің өмірі, әдебиетке ден қойған әйел және шаруашылыққа белсенді қатысқан үй иесінің сирек кездесетін үйлесімімен сипатталған. Дербиширде оқшауланған күйде болған деген болжамға қарсы, ол әр жексенбіде Сент-Джеймс шіркеуінде, әр жақсы күні Хайд-паркте, кейде театрларда және жиі Операда көрінетін. Радклиф өмірінің қалған бөлігін күйеуі және олардың иті Шанспен бірге саяхаттап, жайлы өмір сүріп өткізді. Олар 1797 жылдан 1811 жылға дейін жыл сайын шамамен бір рет ел ішінде саяхат жасады, ал кейінгі жылдары Радклифтер жаз айларында Лондонға жақын жерлерге сапар шегу үшін арба жалдады. Радклиф жазуын жалғастырды. Ол бұрын он екі жылдан бері астмамен ауырып жүргенімен,
In her final years, Radcliffe retreated from public life and was rumoured to have gone insane as a result of her writing. These rumours arose because Radcliffe seemingly abandoned writing after publishing her fifth novel and vanished from the public eye. While these rumours were later proven false, they were so popular that Talfourd's memoir included a statement from her physician that spoke about her mental condition in her later years. However, this supposed seclusion is contradicted in The New Monthly Magazine, which states that the tenor of Radcliffe's life was characterized by the rare union of the literary gentlewoman and the active housewife. Instead of being in confinement in Derbyshire, as had been asserted, she was seen, every Sunday, at St James's Church; almost every fine day in Hyde Park; sometimes at the theatres, and very frequently at the Opera. Radcliffe spent the rest of her adult life travelling and living a comfortable life with her husband and their dog, Chance. They travelled domestically almost once a year from 1797 to 1811, and in later years, the Radcliffes hired a carriage during the summer months so that they could make trips to places near London. Radcliffe continued to write. Although she had suffered from asthma for twelve years previously,
Оның қайтысынан кейін көп ұзамай Генри Колберн Радклифтің "Жұмысшы әйелге арналған естелік" атты шығармасын жариялады, ол оның өміріне арналған алғашқы белгілі биографиялық еңбек болды. Онда оның кейбір өлеңдері және "Поэзиядағы үстін-үстіне келетін құбылыстар туралы" атты эссесі де бар, онда ол қорқыныш пен үрейдің аражігін ажыратады. Кристина Россетти 1883 жылы Радклифтің өмірбаянын жазуға тырысты, бірақ жеткілікті мәлімет болмағандықтан одан бас тартты. 50 жыл бойы биографтар Россеттидің пікірімен келісіп, оның өміріне тоқталмай келді. Риктор Нортон, "Удолфоның ханымы: Энн Радклифтің өмірі" (1999) кітабының авторы, осы 50 жылдық кезең "ғылыми зерттеуден гөрі интерпретацияға басымдық бергенін" және ақпараттың (әсіресе оның ақыл-есінен айырылғаны туралы қауесеттер) сенімді дереккөздерге сілтеме жасамай қайта-қайта айтылғанын атап көрсетті.
Shortly after her death, Gaston de Blondeville was published by Henry Colburn, featuring A Memoir for the Authoress, the first known biographical piece on Radcliffe. It also contained some of her poetry and her essay "On the Supernatural in Poetry", which outlines her distinction between terror and horror. Christina Rossetti attempted to write a biography of Radcliffe in 1883, but abandoned it for lack of information. For 50 years, biographers stayed away from her as a subject, agreeing with Rossetti's estimation. Rictor Norton, author of Mistress of Udolpho: The Life of Ann Radcliffe (1999), argues that those 50 years were "dominated by interpretation rather than scholarship" where information (specifically on her rumoured madness) was repeated rather than traced to a reliable source.
Әдеби өмір
Радклиф өмірінде бес роман жариялады, оларды ол әрқашан «романстар» деп атады. Оның алғашқы романы «Атлин мен Данбэйн қамалдары» 1789 жылы анонимді түрде жарық көрді. Алғашқы сын-пікірлер көбінесе ынтасыз болды. Бір жылдан кейін Рэдклифф өзінің екінші романын, «Сицилиялық романс» романын шығарды, ол да көп назар алмады. 1791 жылы ол үшінші романын, «Орман романсын» жариялады. Оның алғашқы екі романы сияқты, бұл кітап та бастапқыда анонимді түрде жарық көрді. Бастапқы бетінде романның «Сицилиялық романс» романының авторы» деп жазылған. 1797 жылы Рэдклифф өмірінде жарық көрген соңғы романы «Италиялық» романын шығарды. Каделл мен Дэвис 800 фунт төледі, бұл Рэдклифті 1790-шы жылдардың ең жоғары жалақы алатын кәсіби жазушысы етті. Рэдклиффтің айтуынша, үрейдің мақсаты – оқырмандардың қиялын ояту және жамандықтарды сезіну арқылы оларды ынталандыру, ал қорқыныш оларды қорқыныш пен физикалық қауіптер арқылы тоқтату: «Үрей мен қорқыныш мұндайша қарама-қарсы, біріншісі жанды кеңейтіп, өмірге деген құштарлықты оятады; екіншісі оны қысқартып, мұздатып, дерлік жояды». Рэдклифф әйел кейіпкерлерін еркек кейіпкерлермен тең дәрежеде бейнеледі, оларға әдеттегідей күшті еркек зұлымдар мен батырларды жеңіп, үстемдік етуге мүмкіндік берді, бұрын әдебиетте әйелдерге қол жетімсіз жаңа рөлдер жасады. Рэдклифф табиғаттан тыс элементтерді қоса білгенімен, соңында оқырмандарға табиғаттан тыс құбылыстарға ұқсас нәрселерге рационалды түсінік бергенімен де танымал болды. Әдетте, Рэдклифф романның соңында табиғаттан тыс болып көрінген нәрсенің логикалық себебін ашатын, күмәндік тудыратын. Кейбір сыншылар мен оқырмандар мұны көңіл көшірмейтін деп тапты. Рэдклифтің табиғаттан тыс құбылыстарды түсіндіруге бейімдігі туралы Уолтер Скотт «Жоманшылардың өмірі» (1821–1824) кітабында былай деп жазады: «Перде артындағы сылбыр қадам, әрине, кейбір жағдайларда және жүйкелер белгілі бір деңгейге келгенде, қиялға аз әсер етпейді; бірақ егер саналы тыңдаушы оның мысықтың дауысы ғана екенін білсе, сезімнің салтанаттылығы жоғалады, ал көруші өзін алданғаны үшін ашуланады және алдамшылыққа келіскені үшін ақыл-есіне наразы болады». Кейбір қазіргі заманғы сыншылар оның еңбегінен көңілі қалды, себебі ол «нағыз әруақтарды» қамтымайды. Бұл романтика дәуіріндегі, яғни 18 ғасырдың аяғынан 19 ғасырдың ортасына дейінгі еңбектердің рационализм мен реализм сияқты ағартушылық құндылықтарды жоққа шығаруға тырысқандығымен байланысты болуы мүмкін. «Италиялық» романында Италиядағы ең ірі дін – католицизм жиі жағымсыз жарықтандырылады. Романда Рэдклифф инквизиция сияқты католик элементтерін теріс көзқараспен бейнелейді, католик емес адамдарға қатысты оның кемсітушілік әрекеттерін көрсетеді. Сондай-ақ, Рэдклифф діни қызметкер мен шіркеудің билігімен бақыланатын «қауіпті аймақ» ретінде зікірхананы бейнелейді. «Удолфоның құпияларында» да католицизм теріс бейнеленген; екі роман да католиктер көпшілікке ие Италияда орын алады, ал католицизм «ежелгі итальяндықтардың» бөлігі ретінде ұсынылған. Италия, оның католицизмімен бірге, бұрынғы готика әдебиетінде де маңызды орын алған; Хорас Уолполдың «Отранто қамалы» романы әлемде «Англияның солтүстігіндегі көне католик отбасының кітапханасынан табылғанын» және «1529 жылы Неапольде қара әріппен басылып шыққанын» мәлімдеген. Кейбір ғалымдар Рэдклифтің католицизмге қарсылығы, ішінара, Ұлыбританиядағы католиктердің азаттығына қол жеткізудегі маңызды құрамдас бөлігі болған британ парламенті қабылдаған 1791 жылғы Рим католиктеріне көмек көрсету туралы заңға жауап болды деп санайды.
Radcliffe published five novels during her lifetime, which she always referred to as "romances". Her first novel, The Castles of Athlin and Dunbayne, was published anonymously in 1789. Early reviews were mostly unenthusiastic. One year later, Radcliffe published her second novel, A Sicilian Romance, which also received little attention. In 1791, she published her third novel, The Romance of the Forest. Like her first two novels, this book was initially published anonymously. On the original title page, it stated that the novel was “By the Authoress of A Sicilian Romance”. In 1797, Radcliffe published The Italian, the last novel published in her lifetime. Cadell and Davies paid £800, making Radcliffe the highest paid professional writer of the 1790s. Radcliffe stated that terror aims to stimulate readers through imagination and perceived evils, while horror closes them off through fear and physical dangers: "Terror and Horror are so far opposite, that the first expands the soul and awakens the faculties to a high degree of life; the other contracts, freezes and nearly annihilates them." Radcliffe portrayed her female characters as equal to male characters, allowing them to dominate and overtake the typically powerful male villains and heroes, creating new roles for women in literature previously not available. Radcliffe was also known for including supernatural elements but eventually giving readers a rational explanation for the supernatural. Usually, Radcliffe would reveal the logical excuse for what first appeared to be supernatural towards the end of her novels, which led to heightened suspense. Some critics and readers found this disappointing. Regarding Radcliffe's penchant for explaining the supernatural, Walter Scott writes in Lives of the Novelists (1821–1824): “A stealthy step behind the arras may, doubtless, in some situations, and when the nerves are tuned to a certain pitch, have no small influence upon the imagination; but if the conscious listener discovers it to be only the noise made by the cat, the solemnity of the feeling is gone, and the visionary is at once angry with his sense for having been cheated, and with his reason for having acquiesced in the deception." Some modern critics have been frustrated by her work, as she fails to include "real ghosts". This could be motivated by the idea that works in the Romantic period, from the late 18th century to the mid 19th century, sought to undermine Enlightenment values such as rationalism and realism. The Italian frequently presents Catholicism, the largest religion in Italy, in a negative light. In the novel, Radcliffe portrays Catholic elements such as the Inquisition in a negative light, pointing to its discriminatory practises against non Catholics. Radcliffe also portrays the confessional as a "danger zone" controlled by the power of the priest and the church. The Mysteries of Udolpho also contained negative portrayals of Catholicism; both novels are set in Catholic majority Italy, and Catholicism was presented as being part of "ancient Italianess". Italy, along with its Catholicism, had been featured in earlier Gothic literature; Horace Walpole's novel The Castle of Otranto claimed in universe that it was "found in the library of an ancient catholic family in the north of England" and "printed at Naples, in the black letter, in the year 1529". Some scholars have suggested that Radcliffe's anti Catholicism was partly a response to the 1791 Roman Catholic Relief Act passed by the British parliament, which was a major component of Catholic emancipation in Great Britain.
Танымал мәдениетте
Хелен МакКрори 2007 жылғы «Джейнге айналу» фильмінде Энн Рэдклифтің рөлін ойнады, онда Энн Хатауэй Джейн Остин рөлінде түскен. Фильм Радклифтің жас Джейн Остинмен кездесіп, оны әдебиеттік мансапты қууға ынталандырғанын көрсетеді. Мұндай кездесу болғандығын растайтын ешқандай дәлел жоқ.
Helen McCrory plays Ann Radcliffe in the 2007 film Becoming Jane, starring Anne Hathaway as Jane Austen. The film depicts Radcliffe meeting the young Jane Austen and encouraging her to pursue a literary career. No evidence exists that such a meeting ever occurred.