Уильям Годвин: Англиялық философ, жазушы және анархистік ойшыл

Кіріспе

Ағылшын философы және романисі (1756–1836)

Уильям Годвин (3 наурыз 1756 – 7 сәуір 1836) – ағылшын журналисі, саяси философ және романисі. Ол утилитаризмнің алғашқы жақтастарының бірі және анархизмнің тұңғыш заманауи қолдаушысы саналады. Годвин ең белгілі бір жыл ішінде жарық көрген екі кітабымен танымал: «Саяси әділет туралы зерттеу» – саяси институттарға сын, және «Осылай болған нәрселер; немесе Калеб Уильямстың басынан өткендері» – аристократиялық жеңілдіктерді сынаған алғашқы детективтік роман. Екеуінің де сәттілігіне байланысты Годвин 1790 жылдары Лондонның радикалдық айналымындағы маңызды тұлғаға айналды. Ол өмірі бойы роман, тарих және демография салаларында жемісті еңбек етті. Британдық радикализмге консервативті қарсылық ретінде Годвин 1797 жылы феминист жазушы Мэри Уолстонкрафтқа үйленгені үшін және оның босану кезінде қайтыс болғаннан кейін оның ашық өмірбаянын жариялағандығы үшін сынға ұшырады. Олардың қызы, кейін Мэри Шелли деп танылған, «Франкенштейн» романын жазып, ақын Перси Биш Шеллиге үйленді. Екінші әйелі Мэри Джейн Клермонтпен бірге Годвин «Жасөспірімдер кітапханасын» ашты, бұл отбасына балаларға арналған өз шығармаларын жазуға (кейде псевдонимдермен) және көптеген басқа кітаптарды аударып, басып шығаруға мүмкіндік берді, олардың кейбіреулері ұзаққа созылған маңызға ие болды. Годвин британ әдебиеті мен мәдениетіне елеулі әсер етті.

Ерте өмір және білім

Годвин Джон мен Энн Годвиннің отбасында Висбеч, Иле-оф-Эли, Кембриджшир қаласында дүниеге келді. Ол ата-анасының он үш баласының жетіншісі болды. Годвиннің екі жақтан да туған-туыстары орта тапқа жатқан, ал ата-анасы кальвинизмнің қатаң түрін ұстанған. Годвиннің анасы бай отбасынан шыққан, бірақ оның ағасының бейшаралығы салдарынан отбасылық байлық ысырап болды. Ақырсоңында, әкесі Балтық теңізі саудасымен айналысқан табысты саудагер болды. Уильям дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай, әкесі Джон, нонконформист пастор, отбасын Саффолк графтығындағы Дебенхэмге, содан кейін Норфолк графтығындағы Гествикке көшірді. Гествик Англия азамат соғысы кезінде парламентшілердің бекінісі ретінде танымал болған. Жергілікті үйірмеде Джон Годвин жиі "Кромвель креслосында" отыратын, ол Лорд Протектор қалаға сыйлаған еді. Уильям Годвин ағылшын диссиденттерінің ұзақ тізімінен шыққан, олар британ үкіметі тарапынан діни кемсітуге ұшыраған. Ол әкесі мен атасының ықпалымен диссиденттік дәстүрді жалғастырып, өзі де пастор болуға шақырылды. Он бір жасында ол қатал кальвинист және Роберт Сэндменнің шәкірті Сэмюэл Ньютонның жалғыз оқушысы болды. Ньютонның қатаң тәртіптік әдісі Годвинге өмір бойына антиавторитарлық сезімді қалдырды, бірақ ол рационализмді, теңдікті және консенсус негізінде шешім қабылдауды қадағалаған Сандеманиандық сенімді бойына сіңірді. Кейіннен христиан дінінен бас тартса да, Годвин өзінің сандеманиандық тамырларын сақтап, оларды рационализмге деген адалдығымен, сондай-ақ стоикалық мінезімен байланыстырды. Годвин кейін Ньютонды "солтүстік елдің белгілі елшісі" деп сипаттады, ол Кальвин адамзаттың жүзден тоқсан тоғызына құдайдың құрметі жоқ деп тапқаннан кейін, Кальвиннің жүзден тоқсан тоғыз ізбасарына да құрметсіздік жасады. 1771 жылы Годвин Ньютоннан босатылып үйіне оралды, бірақ келесі жылы әкесі қайтыс болды, бұл оның анасын білімін жалғастыруға итермеледі. Он жеті жасында Годвин Хокстондағы Диссинтинг академиясында білім ала бастады, онда ол биограф Эндрю Киппис пен «Циклопедия немесе Өнер мен ғылымның әмбебап сөздігі» үшін жауапты болған Абрахам Риспен бірге оқыды. Академия классикалық либерализмнің ортасы болды, Годвин Джон Локктың психологияға қатысты көзқарастарымен, Исаак Ньютонның ғылыми әдісімен және Фрэнсис Хатчесонның этикалық жүйесімен танысты. Годвин академияға торишіл ретінде келсе де, Америка революциясының басталуы оны виг оппозициясын қолдауға итермеледі, ал Джонатан Свифттың еңбектерін оқығаннан кейін ол бекем республикашылға айналды. Ол француз философтарымен танысып, Жан-Жак Руссоның адам табиғатының жарасымдылығына және жеке меншікке қарсылығына, сондай-ақ Клод Адриан Гельвецийдің утилитаризмі мен Поль Анри Тиридің материализміне сенім білдірді. 1778 жылы Годвин академияны бітіріп, Уэрде пастор болып тағайындалды, онда ол өзінің негізгі тікелей ықпалы болған Джозеф Фосеттпен танысты. 1780 жылы ол Стоумаркетке қайта тағайындалды, онда ол алғаш рет Поль Анри Тиридің «Табиғат жүйесі» атты еңбегін оқып, детерминизм мен материализм философиясын қабылдады. Бірақ Саффолк графтығындағы басқа диссидент пасторларымен евхаристияны өткізу мәселесінде туындаған келіспеушіліктерден кейін ол орнынан бас тартып, 1782 жылдың сәуір айында Лондонға кетіп, пасторлық қызметінен қол үзді және жазушы болып жұмыс істеуге кірісті.

Godwin was born in Wisbech, Isle of Ely, Cambridgeshire, to John and Anne Godwin, becoming the seventh of his parents' thirteen children. Godwin's family on both sides were middle class and his parents adhered to a strict form of Calvinism. Godwin's mother came from a wealthy family but due to her uncle's frivolities the family wealth was squandered. Fortunately for the family, her father was a successful merchant involved in the Baltic Sea trade. Shortly following William's birth, his father John, a Nonconformist minister, moved the family to Debenham in Suffolk and later to Guestwick in Norfolk, which had a radical history as a Roundhead stronghold during the English Civil War. At the local meeting house, John Godwin often found himself sitting in "Cromwell's Chair", which had been a gift to the town by the Lord Protector. William Godwin came from a long line of English Dissenters, who faced religious discrimination by the British government, and was inspired by his grandfather and father to take up the dissenting tradition and become a minister himself. At eleven years old, he became the sole pupil of Samuel Newton, a hard line Calvinist and a disciple of Robert Sandeman. Although Newton's strict method of discipline left Godwin with a lasting anti authoritarianism, Godwin internalized the Sandemanian creed, which emphasised rationalism, egalitarianism and consensus decision making. Despite Godwin's later renunciation of Christianity, he maintained his Sandemanian roots, which he held responsible for his commitment to rationalism, as well as his stoic personality. Godwin later characterised Newton as, " a celebrated north country apostle, who, after Calvin damned ninety nine in a hundred of mankind, has contrived a scheme for damning ninety nine in a hundred of the followers of Calvin." In 1771, Godwin was finally dismissed by Newton and returned home, but his father died the following year, which prompted his mother to urge him to continue his education. At seventeen years old, Godwin began higher education at the Dissenting Academy in Hoxton, where he studied under Andrew Kippis, the biographer, and Abraham Rees, who was responsible for the Cyclopaedia, or an Universal Dictionary of Arts and Sciences. A hotspot for classical liberalism, at the Academy, Godwin familiarized himself with John Locke's approach to psychology, Isaac Newton's scientific method and Francis Hutcheson's ethical system, which all informed Godwin's philosophies of determinism and immaterialism. Although Godwin had joined the Academy as a committed Tory, the outbreak of the American Revolution led him to support the Whig opposition and, after reading the works of Jonathan Swift, he became a staunch republican. He soon familiarised himself with the French philosophes, learning of Jean Jacques Rousseau's belief in the inherent goodness of human nature and opposition to private property, as well as Claude Adrien Helvétius's utilitarianism and Paul Henri Thiry's materialism. In 1778, Godwin graduated from the academy and was quickly appointed as a minister in Ware, where he met Joseph Fawcett, one of his main direct influences. By 1780, he had been reassigned to Stowmarket, where he first read Paul Henri Thiry's System of Nature, adopting his philosophies of determinism and materialism. But after a conflict with other dissenting ministers of Suffolk over the administration of the eucharist, he stepped down and left for London in April 1782, resigning his career as a minister to become a writer.

Ерте жазу

1783 жылы Годвин Уильям Питт Ағаның жасырын түрде жарияланған өмірбаянымен бастап, бірқатар жазба еңбектерін жариялады, одан кейін бірнеше вигтік саяси памфлеттер шықты. Ол сондай-ақ біраз уақыт бойы Беконсфилдте қызмет етуге тырысты, онда ол "сенім ақылға бағындырылуы керек" деп уағыздады. Бірнеше айдан кейін Эпсомдағы семинарияның ашылуында Годвин саяси түрде күшті сөз сөйледі, онда ол мемлекеттік билікті "жасанды" деп айыптады және білім берудің либертариандық әлеуетін жоғары бағалады, оның авторитарлық үкіметтерді тоқтатуға қабілетті деп сенді. Годвин содан кейін сатирикалық әдеби сыншы ретінде жұмыс істеді, "Әдебиет жаршысы" басылымын шығарды, онда ол нақты авторлардың болмаған туындыларын қарап, олардың жазу стилін ұзақ цитаталармен еліктеді. "Жаршыдағы" жұмысы оған Джон Мюррейдің "Ағылшын шолуында" сыншы ретінде жұмыс істеуге және Саймон Фрейзердің естеліктерін аударуға тапсырыс алуға мүмкіндік берді. 1784 жылы ол романтикалық романдар "Деймон мен Делия" және "Имогенді" жариялады, соңғысы ежелгі Уэльстен табылған қолжазбаның аудармасы ретінде ұсынылды. Сол жылы ол "Тарих эскиздерін" де жариялады, онда Аарон, Хазаил және Иса туралы алты уағызы жинақталды. Джон Милтонның "Жоғалған жұмағына" сүйене отырып, Годвин христиан Құдайын теократ және тиран деп айыптады, оның билеуге құқығы жоқ. Оның алғашқы еңбектері қаржылық жағынан сәтті болмағандықтан, 1784 жылы Уильям Годвин Сент-Винсенттегі қант плантациясының бай иесі Джон Коллинз оның жазуын қаржыландырады деп үміттенді. Ол сәтті болмады, бірақ Годвин мен Коллинз отбасы мүшелері арасындағы жақын байланыс елу жылға созылды. Джон Коллинстің үлкен қызы Гарриет де Буанвиль мен Уильям 1809 және 1827 жылдар аралығында жетпіс екі рет кездесті, және ол сол кезеңде өзінің салондарында Годвиннің "Саяси әділдік туралы зерттеуі және оның мораль мен бақытқа әсері" (1793) еңбегін қорғады. Ақша табуға тырысқан Годвин Граб-стриттегі жақсы төлейтін вигтік журналдарға жазуды бастады, Эндрю Киппис Джорджи Робинсонмен таныстырғаннан кейін "Жаңа жылдық тізімде" саяси журналист ретінде жұмыс істей бастады. Годвиннің жұмысын кейін "Саяси жаршы" басып алды, онда ол торилерге шабуыл жасау үшін "Муций" псевдонимімен жазды. Ол сондай-ақ Питт министрлігінің Ирландия мен Үндістандағы отарлық үкімшілігі туралы хабарлады, Голланд революциясының тарихын жазды және Еуропада революциялық толқынның басталуын болжады. "Саяси жаршының" редакторының қайтысынан кейін Годвин Ричард Бринсли Шериданның редакторлық қызметке мұрагер болу туралы ұсынысын қабылдамады, өйткені оның редакциялық тәуелсіздігі вигтік партиямен тікелей қаржылық байланысқа түсуінен зардап шегеді деп қорқыды. Бірақ Шердан арқылы Годвин өмір бойы досы Томас Холкрофтпен танысты, оның аргументтері Годвинді христиандықты жоққа шығарып, атеизмді қабылдауға көндірді. Сонымен қатар Годвин жас Томас Абторп Куперге жеке сабақтар берді. Екі жақтың арасындағы қарым-қатынастардың ушығуынан кейін Годвин ақырында жетім баланың асырап алушы әкесі болды, бұл оның педагогикалық стилін "тәрбиеші мен оқушы арасындағы ашық және адал қарым-қатынасқа" баса назар аударуға өзгертіп, жаңартты. Француз революциясы басталғанда, Годвин 1688 жылғы Ұлыбританияның Даңқты революциясының рухани мұрагері ретінде оқиғаларды ынтамен қарсы алған радикалдардың қатарында болды. Революциялық қоғамның мүшесі ретінде Годвин саяси белсенді Ричард Прайспен кездесті, оның "Отанды сүю туралы сөздері" діни еркіндікті, өкілдік демократияны және революция құқығын қолдаған патриотизмнің радикалдық түрін жақтады. Прайстың сөздері Эдмунд Берктің Франциядағы революция туралы ойларын жариялаудан басталған памфлет соғысын тудырды, ол дәстүрлі консерватизмді қорғап, революцияға қарсы болды. Беркке жауап ретінде Томас Пэйн Годвиннің көмегімен "Адам құқықтарын" жариялады, ол "оның ішіндегі революцияның тұқымдары соншалықты күшті, оларды ештеңе жеңе алмайды" деп мәлімдеді. Бірақ Годвиннің дауысы Революциялық дау-дамайлардан мүлдем тыс қалды, өйткені ол өзінің радикалдық қағидаларына негізделген саяси философиялық еңбегін жаза бастады. Джордж Робинсонның қаржылық қолдауымен Годвин "Жаңа жылдық тізімдегі" жұмысын тастап, өзін "саяси ғылымдағы ең жақсы және ең либералды" біріктірілген жүйеге қорытуды үміттене отырып, өзінің magnum opus-ына толыққанды берілді. Он алты ай жұмыс істегеннен кейін, Франциядағы революция Людовик XVI-ның атылуымен және соғыстың басталуымен аяқталғанда, Годвин 1793 жылдың ақпанында "Саяси әділдік туралы зерттеуін" жариялады.

Throughout 1783, Godwin published a series of written works, beginning with an anonymously published biography of William Pitt the Elder, followed by a couple of pro Whig political pamphlets. He also briefly attempted to return to ministerial work in Beaconsfield, where he preached that "faith should be subordinated to reason". A few months later, during the opening of a seminary in Epsom, Godwin gave a politically charged speech in which he denounced state power as "artificial" and exalted the libertarian potential of education, which he believed could bring an end to authoritarian governments. Godwin then worked for a spell as a satirical literary critic, publishing The Herald of Literature, in which he reviewed non existent works by real authors, imitating their writing styles in lengthy quotations. His work on the Herald secured him further work as a critic for John Murray's English Review and a commission to translate Simon Fraser's memoirs. In 1784, he published the romantic novels Damon and Delia and Imogen, the latter of which was framed as a translation of a found manuscript from ancient Wales. That same year, he also published Sketches of History, which compiled six of his sermons about the characters of Aaron, Hazael and Jesus. Drawing from John Milton's Paradise Lost, which depicted Satan as a rebel against his creator, Godwin denounced the Christian God as a theocrat and a tyrant that had no right to rule. As his early works were financially unsuccessful, in 1784, William Godwin hoped John Collins, a wealthy owner of a sugar plantation in St. Vincent would fund his writing. He did not succeed but the close connection between Godwin and members of the Collins family continued for fifty years. John Collin's eldest daughter Harriet de Boinville and William met seventy two times between 1809 and 1827, and she championed Godwin's An Enquiry Concerning Political Justice and Its Influence on Morals and Happiness (1793) at her salons during that time period. In further attempts to earn money, Godwin started writing for well paying Whig journals on Grub Street, starting work as a political journalist for the New Annual Register after being introduced to Georgie Robinson by Andrew Kippis. Godwin's work was then picked up by the Political Herald, where he wrote under the pseudonym of "Mucius" in order to attack the Tories. He subsequently reported on the Pitt ministry's colonial rule in Ireland and India; penned a history of the Dutch Revolt and predicted the outbreak of a revolutionary wave in Europe. After the death of the Political Herald's editor, Godwin turned down Richard Brinsley Sheridan's offer of succeeding to the editorship, out of concern that his editorial independence would be compromised by a direct financial connection to the Whig Party. But it was through Sheridan that Godwin became acquainted with a life long friend Thomas Holcroft, whose arguments convinced Godwin to finally reject Christianity and embrace atheism. At the same time, Godwin took up a side job as a tutor for the young Thomas Abthorpe Cooper. After a fractious relationship between the two, Godwin eventually became the orphaned boy's adoptive father, which altered his style of pedagogy to one that emphasised "an open and honest relationship between tutor and pupil." With the outbreak of the French Revolution, Godwin was among the Radicals that enthusiastically welcomed the events as the spiritual successor to Britain's own Glorious Revolution of 1688. As a member of the Revolution Society, Godwin met the political activist Richard Price, whose Discourse on the Love of Our Country espoused a radical form of patriotism that controversially upheld freedom of religion, representative democracy and the right of revolution. Price's Discourse ignited a pamphlet war, beginning with Edmund Burke's publication of his Reflections on the Revolution in France, which defended traditionalist conservatism and opposed revolution. In response to Burke, Thomas Paine published his Rights of Man with the help of Godwin, who declared that "the seeds of revolution it contains are so vigorous in their stamina, that nothing can overpower them." But Godwin's voice remained largely absent from the Revolution Controversy, as he had started writing a work of political philosophy that developed on his radical principles. With George Robinson's financial support, Godwin quit his work at the New Annual Register and committed himself wholly to his magnum opus, which he hoped would condense the "best and most liberal in the science of politics into a coherent system". After sixteen months' work, while the revolution in France had culminated with the execution of Louis XVI and the outbreak of war, Godwin published his Enquiry Concerning Political Justice in February 1793.

Мэри Вулстонкрафтпен неке

Годвин Мэри Вулстонкрафтпен алғаш рет олардың ортақ баспагерінің үйінде кездесті. Джозеф Джонсон өзінің тағы бір авторы Томас Пэйнге кешкі ас ұйымдастырды, және Годвин жылдар өткен соң сол кеште Пэйн туралы аз естігенін, ал Вулстонкрафт туралы көп естігенін айтты; ол оны бірнеше жыл көріспеді. Осы уақыт аралығында Вулстонкрафт Революцияны өз көзімен көрген үшін Францияға кетіп, американдық авантюрист Гилберт Имлейден Фанни Имлай есімді қызды дүниеге келтірді. Гилберт Имлейдің іскерлік мәселелерімен айналысу үшін Вулстонкрафт Скандинавияға сапар шекті және көп ұзамай саяхаты негізінде жазылған кітап жариялады. Годвин оны оқып, кейін "Егерде бір кітап авторын махаббатқа түсіруге арналған болса, осы кітап сондай болып көрінеді" деп жазды. Годвин мен Вулстонкрафт 1796 жылы қайта кездескенде, бір-біріне деген құрметтері тез арада достыққа, тартымдылыққа және махаббатқа айналды. Вулстонкрафт жүкті болған соң, олар балаларының қоғамда заңды деп есептелуі үшін үйленуге шешім қабылдады. Олардың некесі Вулстонкрафттың Имлейге үйленбегенін көрсетті, нәтижесінде ол Годвинмен көптеген достарын жоғалтты. Годвин "Саяси Әділеттілікте" некеге тыйым салуды жақтағаны үшін тағы да сынға ұшырады. 1797 жылғы 29 наурызда Сент-Панкраста үйленгеннен кейін, олар Сомерс-Таун қаласындағы екі үйге көшіп, әрқайсысының тәуелсіздігін сақтап қалу үшін қызметшілер арқылы хат алмасып тұрды. Мэри Вулстонкрафт Годвин 1797 жылғы 30 тамызда Сомерс-Таунда дүниеге келді, бұл жұбайлардың жалғыз баласы болды. Годвин ұл бала күтіп, оған "Уильям" деп ат қоюды жоспарлаған. 1797 жылғы 10 қыркүйекте Вулстонкрафт босанудан туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды. Барлық есептер бойынша, бұл қарым-қатынас қысқа болғанымен, бақытты және тұрақты болды. Бірнеше ай бұрын бос болған Годвин өмірінің махаббатынан айырылып, қатты қайғыға батты. Сонымен қатар, ол жаңа туған Мэри мен кішкентай Фанниді күтіп-бағу жауапкершілігін де мойнына алды. Мэри үш жасқа толғанда Годвин қыздарын Джеймс Маршаллдың қамқорлығына қалдырып, Ирландияға сапар шекті. Годвиннің хаттарындағы әдеби стиль оларға қаншалықты қамқорлық жасағанын көрсетеді. Оның хаттары екі қызына қауіпсіздік сезімін сыйлауға қаншалықты мән бергенін көрсетеді. "Енді мен кедей қыздарым үшін не айтаймын? Олар мені ұмытпады деп үміттенемін. Мен оларды күнде ойлаймын, және жел жағдайы жақсы болса, Дублиннен Полигонға дейін оларға сүйіспеншілікпен бір-бір сүйік сөздерімді жібергім келеді, бірақ мен өзімді жақсы көретін немесе өзімдікідей жақсы деп ойлайтын ешкімді көрмедім."

Godwin first met Mary Wollstonecraft at the home of their mutual publisher. Joseph Johnson was hosting a dinner for another of his authors, Thomas Paine, and Godwin remarked years later that on that evening he heard too little of Paine and too much of Wollstonecraft; he did not see her again for some years. In the interim, Wollstonecraft went to live in France to witness the Revolution for herself, and had a child, Fanny Imlay, with an American adventurer named Gilbert Imlay. In pursuit of Gilbert Imlay's business affairs, Wollstonecraft travelled to Scandinavia, and soon afterwards published a book based on the voyage. Godwin read it, and later wrote that "If ever there was a book calculated to make a man in love with its author, this appears to me to be the book." When Godwin and Wollstonecraft were reintroduced in 1796, their respect for each other soon grew into friendship, sexual attraction, and love. Once Wollstonecraft became pregnant, they decided to marry so that their child would be considered legitimate by society. Their marriage revealed the fact that Wollstonecraft had never been married to Imlay, and as a result she and Godwin lost many friends. Godwin received further criticism because he had advocated the abolition of marriage in Political Justice. After their marriage at St. Pancras on 29 March 1797, they moved into two adjoining houses in Somers Town so that they could both still retain their independence; they often communicated by notes delivered by servants. Mary Wollstonecraft Godwin was born in Somers Town on 30 August 1797, the couple's only child. Godwin had hoped for a son and had been planning on naming the child "William". On 10 September 1797 Wollstonecraft died of complications following the birth. By all accounts, it had been a happy and stable, though brief, relationship. Now Godwin, who had been a bachelor until a few months before, was distraught at the loss of the love of his life. Simultaneously, he became responsible for the care of these two young girls, the new born Mary and toddler Fanny. When Mary was three years old, Godwin left his daughters in the care of James Marshall while he travelled to Ireland. Godwin's tone in his letters demonstrates how much he cared about them. His letters show the stress he placed on giving his two daughters a sense of security. "And now what shall I say for my poor little girls? I hope they have not forgot me. I think of them every day, and should be glad, if the wind was more favourable, to blow them a kiss a piece from Dublin to the Polygon but I have seen none that I love so well or think half so good as my own."

Екінші неке және кітап шығару

1801 жылы Годвин көршісі Мэри Джейн Клермонтқа үйленді. Ол үйге өзінің екі баласын, Чарльз бен Клэрді алып келді. Журналист Х. Н. Брейлсфорд 1913 жылы: «Ол қарапайым, дүниеге бейім әйел, толыққанды әйел және философиядан мүлдем хабарсыз екенін мақтан тұтуға жарамды болды» деп жазды. Фанни ақырында Клермонтпен бірге өмір сүруге үйренсе де, Мэридің өгей анасымен қарым-қатынасы шиеленісті болды. Мэри: «Миссис Годвин туралы айтсам, оны еске алған сайын, маған жиркеніш сезімі туады» деп жазады.

1805 жылы Годвиндер балалар әдебиеті тарихында маңызды орын алған «Жас кітапхана» деп аталатын дүкен мен баспахана ашты. Осы арқылы Годвин балаларға арналған Библия және классикалық тарихтан бастауыш оқулықтар жазды. Эдвард Болдуин псевдонімімен балаларға арналған түрлі кітаптар, соның ішінде «Жек пен бұршақ сабауы» ертегісінің нұсқасы және олар үшін сурет салған ирланд суретшісі Уильям Малредидің өмірбаянын жазды. Олар отбасылық байланыстарды сақтап, Мэри Уолстонкрафттың сүйікті шәкірті Маргарет Кингтің (кейін Леди Маунт Кэшел) алғашқы кітабын жариялады. Олар Шарльз бен Мэри Лэмбтің «Шекспирден әңгімелер» сияқты ешқашан табалдырықтан шықпаған туындыларды жариялады. «Жас кітапхана» еуропалық авторларды да аударды. «Швейцар отбасы Робинзонның» ағылшын тіліндегі алғашқы басылымын олар (неміс емес, француз тілінен) аударып, өңдеді. Бұл бизнес ондаған жылдар бойы отбасының негізгі көзі болды. 1807 жылы оның «Фолкенер» трагедиясы Корольдік Дрюри Лейн театрында бұрынғы пьесасынан артық сәттілікке ие болмады.

Балалар

Годвиннің үлкен баласы Фанни Имлай (1794–1816) болды, ол жас кезінде өз-өзіне қол жұмсады. Чарльз Голис Клермонт Вена университетінде ағылшын әдебиеті кафедрасының меңгерушісі болды және патша отбасының ұлдарын оқытты; 1849 жылы оның күрт қайтыс болғаны туралы жаңалық Максимилианды қатты мазалады. Мэри Годвин (1797–1851) «Франкенштейн» романының авторы Мэри Шелли ретінде әйгілі болды. Одан жарты жыл кіші Мэри Джейннің жалғыз қызы Клэр Клермонт болды, оған ол ерекше ықылас көрсетті. Ең кішісі және екінші некеден туған жалғыз баласы Уильям Годвин кіші (1803–1832) еді. Годвин оны алдымен Чартерхаус мектебіне, содан кейін түрлі практикалық бағытталған оқу орындарына жіберді. Дегенмен, ол ақырында қаламмен күнкөріс жасады. 29 жасында қайтыс болып, Годвин баспаға дайындаған романның қолжазбасын қалдырды. Годвиннің ересек болған барлық балалары жазушы немесе педагог болып жұмыс істеді, оның және оның әйелдерінің мұрасын жалғастырды. Олардың тек екеуінің ғана балалары болды, олар өз кезегінде тірі қалды: Перси Флоренс Шелли және Чарльздың ұлы мен қызы. Годвин Аллегра Байронның дүниеге келуін құптамады, бірақ Клэрдің жалғыз баласы бес жасында қайтыс болды. Годвин Мэриге үлкен үміт артып, оған өз заманындағы көптеген әйелдерге қарағанда қатаң интеллектуалды ортаны ұсынды және оны «өте зиялы» деп сипаттады. Ол қызына «еркектерге тән білім беруді» көбірек беруді қалап, оны жазушы болуға дайындады. Алайда, Мэри әйел болған соң Годвин оған қолдауын кері алып, Перси Биш Шеллимен қарым-қатынасын жалғастыруына рұқсат берді. Мэридің алғашқы екі романы – «Франкенштейн» мен «Матильда» – оның балалық шағына реакция ретінде қарастырылуы мүмкін. Екеуі де баланың әлеуметтенуіне әкенің рөлін және баланың болашағына оның қандай бақылау жасауын зерттейді. Шеллидің соңғы екі романы, «Лодор» мен «Фолкнер», әке мен қыз арақатынасын қайта қарастырады. Олар Шелли жалғыз тірі қалған баласын өсіріп, қартайған әкесіне күтім жасаған кезде жазылды. Екі романда да қыз әкесінің сұраған дәстүрлі аналық бейнесін беру арқылы оның бақылауынан шығып кетеді. Бұл қарым-қатынас қызға әкесін басқару мүмкіндігін береді.

The eldest of Godwin's children was Fanny Imlay (1794–1816), who committed suicide as a young woman. Charles Gaulis Clairmont ended up as Chair of English literature at Vienna University and taught sons of the royal family; news of his sudden death in 1849 distressed Maximilian. Mary Godwin (1797–1851) gained fame as Mary Shelley, author of Frankenstein. Half a year younger than her was Claire Clairmont, Mary Jane's only daughter, to whom she showed favouritism. The youngest, and the only child of the second marriage, was William Godwin the Younger (1803–1832). Godwin sent him first to Charterhouse School and then to various other establishments of a practical bent. Nonetheless, he eventually earned his living by the pen. He died at 29, leaving the manuscript of a novel, which Godwin saw into print. All of Godwin's children who lived into adulthood worked as writers or educators, carrying on his legacy and that of his wives. Only two of them had children who in turn survived: Percy Florence Shelley, and the son and daughter of Charles. Godwin did not welcome the birth of Allegra Byron, but Claire's only child died aged five. Godwin had high hopes for Mary, giving her a more rigorous intellectual experience than most women of her period, and describing her as "very intelligent". He wished to give his daughter a more "masculine education" and prepared her to be a writer. However, Godwin withdrew his support as Mary became a woman and pursued her relationship with Percy Bysshe Shelley. Mary's first two novels, Frankenstein and Mathilda, may be seen as a reaction to her childhood. Both explore the role of the father in the child's socialisation and the control the father has on the child's future. Shelley's last two novels, Lodore and Falkner, re evaluate the father daughter relationship. They were written at a time when Shelley was raising her only surviving child alone and supporting her ageing father. In both novels, the daughter eludes the father's control by giving him the traditional maternal figure he asks for. This relationship gives the daughter control of the father.

Кейінгі жылдар және өлім

Годвинге Вестминстер сарайының кешенінің, яғни Парламент палатасының бөлігі – Жаңа сарай алаңындағы құрметті және ыңғайлы тұрғын үймен бірге Казначейство кеңсесінің сақтаушысы және Емшеридің қабылдаушысы лауазымы берілді. Оның міндеттерінің бірі – осы кең ғимараттардың мұржаларын тазалауды бақылау еді. 1832 жылдың 16 қазанында өрт шығып, сарайдың көп бөлігі өртенді. Әдеби сыншы Мэрилин Батлер Годвиннің 1980 жылғы өмірбаянына шолу жасай келе оны Гай Фокспен салыстырып, Годвиннің қалыпқа қарсы күресте одан табысты болғанын айтты. Соңғы жылдары Годвин қызынан қолдау мен көңіл көтеруді күтті. Осы бес баласының екеуі одан бұрын қайтыс болса, тағы екеуі шетелде тұрды. Мэри оның күтімін қабылдап, 1836 жылы қайтыс болғанға дейін оған қамқорлық жасады. 1836 жылы Гарриет де Боинвилл Годвиннің өлімін қызы Мэриге жазған хатында "ұлы мидың тоқтауы" деп сипаттады. . . Осындай адамға қатысты барлық нәрсе қызықты, өйткені қоғамның моральдық жағдайы оның ықпалымен дірілдеп тұр".

Мұра және ескерткіштер

Годвин Мэри Уолстонкрафтпен бірге 1797 жылы үйленген Сент-Панкрас шіркеуінің зиратында жерленді. Оның екінші әйелі одан көп өмір сүрді және соңында ол да сол жерге жерленді. Үшеуі де бір қабір тасын бөліседі. 1850 жылдары Мэри Шеллидің жалғыз тірі қалған баласы Перси Флоренс Шелли Годвин мен Уолстонкрафттың мәйітін елорданың тозығы жеткен аймағынан Борнмуттың жақсырақ жеріне, отбасылық қабіріне, Сент-Питер шіркеуіне көшірді. Годвиннің ең белгілі туындыларының көптеген қолжазбалары Виктория және Альберт мұражайындағы Форстер жинағында сақталады. V&A мұражайының «Саяси әділдік» және «Кейлеб Уильямс» қолжазбалары 2017 жылы цифрлық форматқа келтіріліп, қазір Шелли-Годвин мұрағатының құрамына енді. Оның туған жері Висбекте оған екі ескерткіш орнатылған. Оның құрметіне құрылған тұйық көше Годвин Клоуз деп аталды, ал Александра жолындағы Англес театрының жанындағы ғимаратқа орнатылған қабырғалық тақта оны әсемдейді.

Саяси әділдік пен Кейлеб Уильямс туралы сауал

1793 жылы Француз төңкерісінің қайнаған шағында Годвин саяси ғылым саласындағы маңызды еңбегін жариялады – «Саяси әділдік туралы зерттеу және оның жалпы ізгілік пен бақытқа тигізер әсері». Осы кітаптың бірінші бөлігі негізінен Эдмунд Берктің «Табиғи қоғамды қорғау» еңбегінің қайта баяндалуы болды, ол мемлекетке сын ескертулер айтқан туынды. Годвин осы бөлімде Берктің ықпалын мойындады. Кітаптың қалған бөлігі Годвиннің анархистік (немесе минимархистік) қоғамның қалай құрылуы мүмкін екендігі туралы оң көзқарасын көрсетеді. «Саяси әділдік» сол заманда зор ықпалға ие болды: Берк пен Пейннің жазбаларынан кейін, Годвиннің француз төңкерісіне жауап ретінде жазылған ең танымал туындысы осы болды. Годвиннің еңбегі көптеген адамдарға Берк пен Пейннің өртті екстремизмінің арасындағы орта жолды көрсеткендей көрінді. Премьер-министр Уильям Питт оны цензуралаудың қажеті жоқ екенін мәлімдеді, себебі бір фунттан астам құнымен орташа британдық үшін сатып алу мүмкін емес еді. Бірақ сол кездегідей, көптеген «бірлескен қоғамдар» «Саяси әділдікті» қабылдап, оны таратып немесе сауатсыз мүшелеріне оқып берді. Нәтижесінде, кітаптың 4000-нан астам данасы сатылып, Годвинге әдеби даңқ әкелді. Годвин «Саяси әділдіктің» ықпалын «Дәл сол күйінде; немесе Калеб Уильямстың басынан өткен оқиғалар» романын жариялау арқылы күшейтті. Бұл роман Фолклендтің құпиясын білген қызметшінің тағдыры туралы айтады, ол білгені үшін қашуға мәжбүр болады. «Калеб Уильямс» – бұл алғашқы триллерлердің бірі: Годвин оқырмандардың кейбіреулері бір түндік оқып шығарып, оған бір жылдан астам уақыт жұмсағанын қызықтап айтқан. Оның ең маңызды артықшылықтарының бірі – сол кездегі Англия мен Уэльстің сот жүйесінің суреті және ішкі тыңшылықтың болашақты көре білуі. Романға кіріспеде сипатталған оның әдеби әдісі де зор әсер етті: Годвин Калебтің Британия бойынша қуғынға түсуінен бастап, сюжетті кері бағытта дамытты. Диккенс пен По екеуі де Годвиннің осы тапқырлығына жоғары баға берді.

In 1793, while the French Revolution was in full swing, Godwin published his great work on political science, Enquiry concerning Political Justice, and its Influence on General Virtue and Happiness. The first part of this book was largely a recap of Edmund Burke's A Vindication of Natural Society – a critique of the state. Godwin acknowledged the influence of Burke for this portion. The rest of the book is Godwin's positive vision of how an anarchist (or minarchist) society might work. Political Justice was extremely influential in its time: after the writings of Burke and Paine, Godwin's was the most popular written response to the French Revolution. Godwin's work was seen by many as illuminating a middle way between the fiery extremes of Burke and Paine. Prime Minister William Pitt famously said that there was no need to censor it, because at over £1 it was too costly for the average Briton to buy. However, as was the practice at the time, numerous "corresponding societies" took up Political Justice, either sharing it or having it read to the illiterate members. Eventually, it sold over 4000 copies and brought literary fame to Godwin. Godwin augmented the influence of Political Justice with the publication of a novel that proved equally popular, Things as They Are; or, The Adventures of Caleb Williams. This tells the story of a servant who finds out a dark secret about Falkland, his aristocratic master, and is forced to flee because of his knowledge. Caleb Williams is essentially the first thriller: Godwin wryly remarked that some readers were consuming in a night what took him over a year to write. Not the least of its merits is a portrait of the justice system of England and Wales at the time and a prescient picture of domestic espionage. His literary method, as he described it in the introduction to the novel, also proved influential: Godwin began with the conclusion of Caleb being chased through Britain, and developed the plot backwards. Dickens and Poe both commented on Godwin's ingenuity in doing this.

Саяси жазу

Кейбір британдық якобиндер, соның ішінде Томас Холкрофттың сатқындық ісіне жауап ретінде Годвин 1794 жылғы 2 қазанда Лорд-бас судья Эйрдің үлкен қазылар алқасына берген айыптама туралы "Жылдам сын" атты еңбегін жазды. Онда ол айыптау тарапының "жасалма сатқындық" тұжырымы судьяға кез келген әрекетті сатқындық деп түсіндіруге мүмкіндік береді деп күшпен дәлелдеді. Бұл якобиндер үшін маңызды жеңіске әкелді, олар ақталды. Дегенмен, Годвиннің өзінің абыройы 1798 жылдан кейін консервативті баспасөз тарапынан даққа айналды, себебі ол қайтыс болған әйелі Мэри Вулстонкрафттың "Әйел құқықтарын қорғау" авторының естеліктері" атты ашық өмірбаянын жазуды жөн көрді, онда оның екі рет өзіне қол салу әрекеттері және американдық авантюрист Гилберт Имлаймен болған қарым-қатынасы (Годвинмен танысқанға дейін) туралы айтылды, нәтижесінде Фанни Имлай дүниеге келді. Годвин өз принципінен айнымағандықтан, 30 жыл бойы өзінің абыройына байланысты құпия өмір сүрді. Алайда, 1810 және 1820 жылдар аралығында бірнеше рет оқыған Шелли және Кропоткин сияқты жазушыларға тигізген әсері арқасында "Саяси әділдік" Милтонның "Ареопагитикасы" мен Руссоның "Эмиль" еңбектерімен қатар анархистік және либертариандық ой-пікірдің маңызды туындысы ретінде танылды.

Саяси әділдікті түсіндіру

"Саяси әділдік" деген сөздермен автор "қоғамның іс-әрекеттерінде мораль мен шындықтың кез келген қағидасын қабылдауды" меңзеді, сондықтан бұл еңбек қоғам, үкімет және мораль қағидаларын зерттеу болды. Годвин көп жылдар бойы "монархияның қабірсіз жемқор үкімет түрі екеніне көз жеткізген" және ең қарапайым құрылымдағы үкіметке ұмтылудан бастап, ол "үкімет өзінің табиғаты бойынша бастапқы ой-қиялды жетілдіруге кедері келтіреді" деп ойлауға келді, бұл кейінірек анархистік деп есептелетін мемлекетке қарсы көзқарасты көрсетеді. Адамзаттың кемелденуіне сеніп, оның туа біткен қағидалары жоқ, демек, жамандыққа бейімділігі де жоқ деп санайды, ол "біздің ізгіліктеріміз бен кемшіліктеріміз өміріміздің тарихын құрайтын оқиғаларға байланысты, егер бұл оқиғалар әрқашан дұрыс емес бейімділіктен арылса, жамандық әлемнен жойылар еді" деп есептеді. Адамның адамға бақылауы белгілі бір деңгейде төзімсіздік тудыратын еді, және соңғы күні әр адам өз көзімен дұрыс деп санайтынын істеп, сонымен бірге қоғам үшін де ең жақсысын істейтін шақ келмек, себебі барлығы таза акыл-ойының қағидаларымен басшылыққа алатын болады. Мұндай оптимизм күшті эмпиризммен бірігіп, Годвиннің адамдардың зұлымдық әрекеттері тек әлеуметтік жағдайлардың бұзғыштық әсеріне байланысты және осы жағдайларды өзгерту адамдағы зұлымдықты жоя алады деген сенімін қолдайды. Бұл оның әйелі Мэри Вулстонкрафттың әйелдердің кемшіліктеріне қатысты ойларымен ұқсас, себебі олар тәрбиелеу кезінде көңіл көшіруге ұшыраған. Питер Кропоткин Годвин туралы былай деді: "меншік туралы сөйлескенде, ол әркімнің "адамның игілігіне пайдасы бар кез келген затқа" деген құқықтары тек әділдікпен реттелуі керек: зат "оны ең қажет көрген адамға" берілуі керек. Оның қорытындысы коммунизм болды".

Мальтуспен пікірталас

1798 жылы Томас Роберт Мальтус Годвиннің «қоғамның жетілуі» туралы көзқарасына жауап ретінде «Халық санының қағидасы туралы эссе» жазды. Мальтус халық санының молшылық шағында өсуге бейім екенін, ал халық өсімін азық-түлік тапшылығы, ауру немесе соғыс сияқты қиындықтар ғана тоқтата алатынын жазды. Оның пікірінше, халық саны кем дегенде, қоғамның ең төменгі бөлігі қиындықтарды сезінгенше, үнемі өсуге тиіс. Осылайша, кедейлік қоғамның қажетсіз құбылысы деп есептелді. Бір сәтте Годвин мырзаның теңдіктің әдемі жүйесінің толыққанды күйінде іске асырылғанын көзге елестетіп көрейік және осы қиындықтар мұндай жетілген қоғамда қаншалықты жылдам сезілуі мүмкін екенін көрейік. Соғыс пен жанжалдар тоқтасын. Денсаулыққа зиянды кәсіптер мен өндірістер болмасын. Адамдар үлкен және жұқпалы қалаларда жиналмасын. Әр үй таза, ауалы, жеткілікті кең және салауатты орында болсын. Ал ауыл шаруашылығының қажетті еңбектері барлық адамдар арасында достықпен бөлісілсін. Адам саны мен аралдың өнімділігі қазіргідей болсын деп есейміз. Игі ниеттілік, әділдікпен басшылыққа отырып, осы өнімді қоғам мүшелерінің қажеттіліктеріне сәйкес бөліп береді. Халық өсімін осылай ынталандырып, халық азаюының барлық себептері жойылған жағдайда, халық саны бұрын-соңды болмаған қоғамдардан жылдам өседі. Алайда азық-түлік қоры 50 жыл бойы осы жылдамдықпен екі еселене алмайды. Азық-түлікпен қамтамасыз ету өсіп келе жатқан халыққа жеткіліксіз болады, содан кейін: «Өзін-өзі сақтаудың күшті заңы жанның барлық нәзік және жоғары сезімдерін ығыстырады. Бидай піспей жарып алынады немесе әділетсіз мөлшерде жасырылады; және жалғанға байланысты барлық қараңғы жамандықтар бірден пайда болады. Үлкен отбасы бар анаға енді азық-түлік жеткізілмейді. Балалар жеткіліксіз тамақтан ауырады. Мұнда Годвин мырза ең жаман адамдардың түпкі күнәсі деп атаған, адамгершілік институттарының бұрыстығына ешқандай орын жоқ. Олар қоғамдық және жекелеген игілік арасында ешқандай қайшылық тудырмады. Ақыл-ойдың ортақ пайдалануға бағытталған артықшылықтарының монополиясы құрылмады. Әділетсіз заңдар ешкімді тәртіпті бұзуға итермелемеді. Игі ниеттілік барлық жүректерде билігін орнатты: десе де, елу жыл ішінде зорлық-зомбылық, қанау, өтірік, бақытсыздық, барлық жек көрінетін жамандықтар және қазіргі қоғамды төмендететін және қайғыға толтыратын барлық түрлі қиындықтар, ең күшті жағдайлармен, адам табиғатының заңдарымен және одан мүлдем тәуелсіз сияқты туғандай көрінеді. 1798 жылғы эссесінде Мальтус осылайша адам табиғатындағы мүмкін болатын өзгерісті жоққа шығарды. Екінші және кейінгі басылымдарда ол кең таралған моральдық ұстаным, яғни некеге тұруды кейінге қалдыру және некеге дейінгі ұяттылық (жыныстық қатынастан бас тарту) халықтың қиындықтарды сезінбейінше өсуге бейімділігін азайта алатынын жазды. Годвин жаңа технологияның адам табиғатының болашақтағы өзгерісіне, оның зияткерлік дамуына да себепші екенін көрді. Оның пікірінше, технологиялық прогрестің артуы адамдардың өндіріс пен еңбекке жұмсайтын уақытын азайтады, осылайша «олардың интеллектуалдық және моральдық қабілеттерін» дамытуға көбірек уақыт бөледі.

In 1798, Thomas Robert Malthus wrote An Essay on the Principle of Population in response to Godwin's views on the "perfectibility of society". Malthus wrote that populations are inclined to increase in times of plenty, and that only distress, from causes such as food shortages, disease, or war, serves to stem population growth. Populations in his view are therefore always doomed to grow until distress is felt, at least by the poorer segment of the society. Consequently, poverty was felt to be an inevitable phenomenon of society. Let us imagine for a moment Mr. Godwin's beautiful system of equality realized in its utmost purity, and see how soon this difficulty might be expected to press under so perfect a form of society Let us suppose all the causes of misery and vice in this island removed. War and contention cease. Unwholesome trades and manufactories do not exist. Crowds no longer collect together in great and pestilent cities Every house is clean, airy, sufficiently roomy, and in a healthy situation And the necessary labours of agriculture are shared amicably among all. The number of persons, and the produce of the island, we suppose to be the same as at present. The spirit of benevolence, guided by impartial justice, will divide this produce among all the members of the society according to their wants With these extraordinary encouragements to population, and every cause of depopulation, as we have supposed, removed, the numbers would necessarily increase faster than in any society that has ever yet been known

Malthus went on to argue that under such ideal conditions, the population could conceivably double every 25 years. However, the food supply could not continue doubling at this rate for even 50 years. The food supply would become inadequate for the growing population, and then:<blockquote> the mighty law of self preservation expels all the softer and more exalted emotions of the soul The corn is plucked before it is ripe, or secreted in unfair proportions; and the whole black train of vices that belong to falsehood are immediately generated. Provisions no longer flow in for the support of the mother with a large family. The children are sickly from insufficient food No human institutions here existed, to the perverseness of which Mr. Godwin ascribes the original sin of the worst men. No opposition had been produced by them between public and private good. No monopoly had been created of those advantages which reason directs to be left in common. No man had been goaded to the breach of order by unjust laws. Benevolence had established her reign in all hearts: and yet in so short a period as within fifty years, violence, oppression, falsehood, misery, every hateful vice, and every form of distress, which degrade and sadden the present state of society, seem to have been generated by the most imperious circumstances, by laws inherent in the nature of man, and absolutely independent of it human regulations. In the 1798 version of his essay, Malthus specifically rejected this possible change in human nature. In the second and subsequent editions, however, he wrote that widespread moral restraint, i. e., postponement of marriage and pre nuptial celibacy (sexual abstinence), could reduce the tendency of a population to grow until distress was felt. Godwin also saw new technology as being partly responsible for the future change in human nature into more intellectually developed beings. He reasoned that increasing technological advances would lead to a decrease in the amount of time individuals spent on production and labour, and thereby, to more time spent on developing "their intellectual and moral faculties".