Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мемлекеттік қаржыландыру тыңшылық және басқа да жасырын операцияларға
Government funding for espionage and other covert operations
Қара бюджет немесе жасырын қаржыландыру – мемлекеттің құпия немесе басқа да жасырын операцияларына бөлінетін мемлекеттік бюджеттің бір бөлігі. Қара бюджет – әскери зерттеулер мен жасырын операцияларға байланысты шығындар мен жұмсалымдарды қамтиды. Қара бюджет көбінесе қауіпсіздік мақсатында құпия болып сақталады. Қара бюджетті есептеу күрделі болуы мүмкін, бірақ АҚШ-та ол жылына 50 миллиард доллардан асып, 700 миллиард долларлық әскери бюджеттің шамамен 7 пайызын құрайды деп бағаланады.
A black budget or covert appropriation is a government budget that is allocated for classified or other secret operations of a state. The black budget is an account expenses and spending related to military research and covert operations. The black budget is mostly classified because of security reasons. A black budget can be complicated to calculate, but in the United States it has been estimated to be over US$50 billion a year, taking up approximately 7 percent of the US$700 billion military budget.
Франция
Францияда қара бюджет "арнайы қорлар" (французша: fonds spéciaux) деп аталады. 2020 жылы 70 миллион евро осы қорларға жұмсалды, сонымен қатар министрлер оны өздерін төлеу үшін заңсыз пайдаланды. Бұл қорларды пайдалануды реттейтін заң жоқ, бірақ қара бюджет жыл сайын депутаттармен дауысқа салынып мақұлданады.
In France, the black budget is known as "special funds" (French: fonds spéciaux). In 2020, €70 million was spent on the funds, which were also illegally used by ministers to pay themselves. There is no law that regulates use of the funds, though the black budget is voted on every year by deputies.
Ресей
Е. Т. Гайдар атындағы Мәскеудегі Экономикалық саясат институтының бағалауынша, 2015 жылы Ресей Федерациясының федералдық бюджетінің шамамен 21% (3,2 триллион рубль) "көлеңкелі" (таратылмаған) қаражат құрады. Бұл көрсеткіш 2010 жылғы көрсеткіштен екі есеге артқан. Осыған орай, Ресей президенті Владимир Путиннің кезінде Ресейдің әскери бюджеті күрт өскенмен сәйкес келді.
According to an estimate by the Moscow based Институт экономической политики имени Е. Т. Гайдара, about 21% (3.2 trillion rubles) of the Russian federal budget was "black" (not itemized) in 2015. This represents a doubling from 2010. The increase coincided with huge increases in the Russian military budget under Russian President Vladimir Putin.
Испания
Испанияда қара бюджет "резервтік қорлар" (испанша: fondos reservados) деп аталады.
In Spain, the black budget is known as "reserved funds" (Spanish: fondos reservados).
Түркия
Түркияда жасырын қаржы немесе "дискрециялық қорлар" (Örtülü ödenek) жыл сайынғы мемлекеттік бюджеттен президентке, үкіметке немесе мемлекеттік органдарға бөлінеді. Дискрециялық қорларды пайдаланушыларға осы қорларды қалай жұмсауға болатыны туралы ұсынымдар беріледі, бірақ оларды пайдалануда толық еркіндік бар. Дискрециялық қорлар Парламенттің немесе басқа мемлекеттік мекеменің келісімінен тыс пайдаланылуы мүмкін және бұл үкіметтің бюрократиялық процестерге көп уақыт кетірмей, мақсаттарына жетуіне көмектесетін құрал ретінде қарастырылады. 2015 жылға дейін жасырын қаржы тек мемлекеттік органдар мен үкіметке ғана бөлінетін, бірақ 2015 жылдың наурызында Түркия Парламенті үкімет ұсынған бірнеше заңнан тұратын заң жобасы аясында президенттікке дискрециялық қор беру туралы қаулы қабылдады. Бұл заң жобасы және дискрециялық қорлар жалпы алғанда Республикалық халық партиясы сияқты оппозициялық партиялар тарапынан қатты сынға ұшырады және олар наразылық білдірді. Сол кезде оппозициялық партиялар Режеп Тайып Ердоғанның Ұлттық барлау ұйымын (МИТ) бақылауына алуды көздегенін мәлімдеді, бұл қор бұрынғыда Премьер-министрлікке қарасты болған. МИТ 2017 жылдың тамызында президенттікке бағындырылды.
In Turkey covert appropriations or "discretionary funds" (Örtülü ödenek) are allocated to the president, the government or state organs from a yearly state budget. Users of discretionary funds are offered guidelines as to how they may use these funds, but they have complete flexibility in their use. Discretionary funds can be used without approval from Parliament or any other state institution and are seen as tools to help the government achieve its goals without spending much time on bureaucratic work. Before 2015 the covert appropriations were only reserved to state organs and the government, but in March 2015, a regulation granting a discretionary fund for the presidency was passed as part of a government sponsored omnibus bill in the Turkish Parliament. The bill, and the discretionary funds in general have been heavily criticized and objected by opposition parties such as Republican People's Party. At the time, it was claimed by opposition parties, that Recep Tayyip Erdoğan was aiming to gain control of the National Intelligence Organization (MİT) with the fund, which was tied to the Prime Ministry back then. MİT was subordinated to the presidency in August 2017.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ Қорғаныс министрлігі құпия бюджетке ие, оны құпия жобаларды қаржыландыру үшін пайдаланады – бұл шығыстарды министрлік жария етуге ниетті емес. АҚШ Қорғаныс министрлігінің құпия бюджетінің жылдық құны 2008 жылы 30 миллиард долларға бағаланды, бірақ 2009 жылы шамамен 50 миллиард долларға дейін өсті. Эдвард Сноуден ұсынған ақпаратқа негізделген The Washington Post газетінің құпия бюджет туралы мақаласында АҚШ 2012 жылы құпия бюджетке 52,8 миллиард доллар бөлгені туралы толық мәлімет берілген. The Washington Times газетіндегі Andrew Blake-тің жазуынша, "Бұл екі көрсеткіш 2018 қаржы жылына қарағанда 3,4%-ға артық және содан бергі жылдардағы ең жоғары көрсеткіш [сондай-ақ, үкімет барлау бюджеті туралы өтініштерін 2007 жылдан бері жариялай бастағаннан бергі ең жоғары көрсеткіш]".
The United States Department of Defense has a black budget it uses to fund black projects—expenditures that it does not want to disclose publicly. The annual cost of the United States Department of Defense black budget was estimated at $30 billion in 2008, but was increased to an estimated $50 billion in 2009. A black budget article by The Washington Post, based on information given by Edward Snowden, detailed how the US allocated $52.8 billion in 2012 for the black budget. “In total, these two are more than 3.4% higher than the FY2018 request and the largest since then [and it's] the largest announced since the government began disclosing its intelligence budget request in 2007 " according to The Washington Times Andrew Blake.