Канада-АҚШ шекарасындағы Кутенаи өзені

Кіріспе

Батыс Канада мен АҚШ-тағы өзен. Бұл өзеннің атауы халықаралық шекарадан өткен сайын өзгеріп отырады. Осы мақалада, өзеннің АҚШ-Канада шекарасының солтүстігіндегі бөлігіне немесе өзеннің толық бөлігіне сілтеме жасалғанда "Кутеней" деп жазылады; ал АҚШ-Канада шекарасының оңтүстігіндегі бөлігіне сілтеме жасалғанда "Кутеней" деп жазылады. Өзен Канадада "Кутеней" деп, ал Ктунакса ұлтында осылай аталады. Негізінен мұздықтар мен қардың еруімен суға толады, өзен 70 пайыздан астамы Канадада орналасқан, жалпы ауданы кең, тіршілік аз қоныстанған аймақты кесіп өтеді. Бастауын алып, Колумбия өзенімен қосылғанға дейін Кутеней 1600 метрден астам төмен түседі. Колумбия мен Кутеней өзендері қосылған жерде ұзындығы, су жинау алабы және көлемі шамалас, бірақ Кутенейдің аз бөлігі ғана су қоймаларында жиналады, сондықтан оның жылдам ағысы мен сарқырамалары бар көптеген еркін ағып жатқан бөліктері бар. Төменгі Кутенейдің бір бөлігі Британдық Колумбиядағы ең ірі табиғи көлдердің бірі – Кутеней көлін құрайды. Ктунакса (Кутенай) тайпасы Кутеней өзенінің бойында алғашқы болып қоныстанған. Олар жүздеген жылдар бойы өзенде аң аулап, балық аулап, көрші тайпалардан шалқап, тыныш өмір сүрген. 19 ғасырда канадалық саяхатшы Дэвид Томпсон Кутенейге жеткен алғашқы еуропалық болып табылады және бүкіл аймақта сауда орындарын құрды. 19 ғасырдың соңында алтын іздеуге, содан кейін күміс пен галенаның табылуына байланысты мыңдаған кеншілер мен қоныс аударушылар аймаққа келді, бұл теміржолдар мен бу кемелері сияқты жаңа дамуларға әкелді. Доухоборлар, орыс діни сектасы, Кутенейдің сағасында Брилиант атты қысқа ғұмырлы колонияны құрды; кейін көптеген елді мекендерге таралып, аймақтың ағаш және ауыл шаруашылығы саласына үлес қосты. Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы көптеген өзендер сияқты, Кутенейде де 20 ғасырда электр энергиясын өндіру және су тасқыны мен құрғақшылықтан қорғау үшін көптеген бөгеттер салынды. Кутеней көлінің су деңгейі жасанды түрде реттеледі, ал Кутеней көлі мен Колумбия өзені арасындағы өзенді көптеген гидроэлектр стансалары бөгеп тұр. Кутеней көлінің жоғары ағысында өзеннің көп бөлігі еркін ағып жатыр, тек Монтанадағы Либби бөгеті ғана Кукануза көлін құрайды.

River in Western Canada and the United States
the river. The name of this river changes as it crosses an international boundary. In this article, the spelling "Kootenay" is used when referring to the part of the river north of the US–Canada border or the river as a whole; the spelling "Kootenai" is used when referring to the part of the river south of the US–Canada border
The river is known as the "Kootenay" in Canada and by the Ktunaxa Nation, Fed mainly by glaciers and snowmelt, the river drains a rugged, sparsely populated region of more than , of which over 70 percent is in Canada. From its headwaters to its confluence with the Columbia River, the Kootenay descends more than At their confluence, the Columbia and Kootenay are similar in length, drainage area, and volume, but less of the Kootenay is impounded in reservoirs and thus it has more free flowing stretches with rapids and falls. Part of the lower Kootenay forms Kootenay Lake, one of the largest natural lakes in British Columbia. The Ktunaxa (Kootenai) were the first people to live along the Kootenay River. For hundreds of years, they hunted and fished on the river, quite isolated from neighboring tribes. In the 19th century, Canadian explorer David Thompson became the first recorded European to reach the Kootenay and established trading posts throughout the region. A gold rush followed by silver and galena strikes in the late 19th century drew thousands of miners and settlers to the region, bringing developments such as railroads and steamboat navigation. The Doukhobors, a Russian religious sect, established a short lived colony, Brilliant, at the Kootenay's mouth; subsequently dispersing into many settlements, they contributed to the region's timber and agricultural industries. As with many Pacific Northwest rivers, many dams were built on the Kootenay in the 20th century to generate electricity and protect against floods and droughts. Water levels of Kootenay Lake are artificially regulated, and numerous hydroelectric dams block the river between Kootenay Lake and the Columbia River. Upstream of Kootenay Lake, most of the river is free flowing with the exception of the Libby Dam in Montana, which forms Lake Koocanusa.

Атауы

Өзенді жергілікті Ктунакса (Кутенай) үнді тайпаларының екі тобы сәл әртүрлі атаған. Өзеннің жоғарғы ағысында тұратын жергілікті халық оны ақкинмилюк деп атады, бұл сөздің мағынасы жай ғана "өзен" дегенді білдіреді. Ал төменгі ағысындағы халық оны ақкоктлакатл деп атаған, алайда оның мағынасы белгісіз. "Flatbow River" (Жазық садақ өзені) атауы Blackfeet тайпасының Ktunaxa халқын "қуатты, әсем садақтары" үшін атаған есімінен шыққан, кейіннен француз канадалық тері саудагерлері бұл атауды жазбаға түсірген. Колумбия өзенінің бастауын іздеу кезінде саяхатшы Дэвид Томпсон Колумбия көлімен кездесті, онда Колумбия өзені солтүстіктен кішкентай арнамен басталып, ал Кутенай өзені оңтүстікке қарай күшті ағыспен құяды. Бұрынғы карталардан бұл аймақта Колумбия және Кутенай деп аталатын екі өзен бар екенін білген Томпсон, қазір Колумбия деп аталатын өзенді Кутенай деп ойлады және ол әлі нағыз Кутенай өзенін таппағанын санады. Сондықтан ол сауда серіктестері Уильям мен Дункан МакГилливрейдің құрметіне нағыз Кутенай өзеніне "МакГилливрей өзені" деген ат қойды. Оның жазбаларында Колумбия көлінен Биг Бендке дейінгі бөлігі Колумбия емес, Куотена деп аталған. "Котенай" атауын француз канадалықтары 19 ғасырда Ktunaxa халқына қатысты қолданған. "Котенай" сөзінің альгонкин тілінде "су халқы" деген мағынасы бар деп саналады. Өзен бүгінгі күнге дейін АҚШ-та Кутенай деп аталады.

Курс

Кютенэй Британдық Колумбияның оңтүстік-шығысындағы Боберфут тау жотасының солтүстік-шығыс беткейінде басталады және бастапқыда Кютенэй ұлттық паркіндегі батпақты аңғар арқылы оңтүстік-шығысқа қарай ағып өтеді. Өзен Вермилион өзенімен қосылған жерде айтарлықтай ірі болады, ол Кютенэй өткелінің жанында кездесетін екі өзеннің үлкені. Кютенэй оңтүстік-шығысқа қарай ағысын жалғастырады, сол жағынан Паллизер өзенін қабылдайды және Ақ өзенмен қосылатын жерде оңтүстікке қарай тар шатқалға құяды. Канал Флэтс қалашығында Кютенэй өзені Колумбия көлінің жанынан өтеді, ол Колумбия өзенінің бастауы болып табылады, және Пурселл тауларының шығыс етегінде Рокки тауларының ойысына (trench) қосылады. Ол Канада Тынық мұхиты темір жолының Скоукумчук станциясының жанындағы Луссиер өзенін, сондай-ақ тарихи тау-кен қалашығы Форт-Стилдегі Сент-Мэри және Уайлд-Хорс өзендерін қабылдайды, содан кейін сол аттас елді мекенде Булл өзенін қосады. Уорднерде, Британдық Колумбияда Кютенэй Кюкануза көлінің су қоймасына дейін кеңейеді. Кютенэйдің ең ұзын саласы – Елк өзені Британдық Колумбияның Елко қаласының оңтүстігінде Кюкануза көліне құяды. Канадада "Кютеней" термині нақты анықталмаған, бірақ бүкіл аймақты қамтитын Кютеней жер ауданы ресми түрде анықталған; бұл атау шығыстағы Рокки тауларынан басталып, батыстағы Селькирк және Перселл (АҚШ-та Перселл) таулары арасында орналасқан Кютеней тайпасының жеріне сілтеме жасайды, Британдық Колумбияның (БК) оңтүстік-шығысы. Кютенэй өзенімен суғаратын аймақты, атап айтқанда Ревелстоуктен АҚШ шекарасына дейінгі Колумбияның төменгі бөлігін, сондай-ақ Канал Флатстан кем дегенде Алтын қаласына дейінгі Колумбияның жоғарғы бөлігін білдіреді (шекаралық аймақ кейде Батыс Кютенейдің бөлігі деп аталады). Кютенэй Колумбия өзенінің су алабының көлемі және су ағыны бойынша үшінші ірі саласы болып табылады. Кютенэйдің су алабының 70 пайызынан астамы Британдық Колумбияда, 23 пайызы Монтанада және 6 пайызы Айдахода орналасқан. Кютенэйдің көптеген салаларының ішіндегі ең үлкені – Дункан өзені. Өзенге жүздеген басқа да салалар қосылады, олардың ішінде Вермилион, Кросс, Паллизер, Ақ, Жабайы жылқы, Сент-Мэри, Елк, Фишер, Яак, Мойи, Коза және Слокан өзендері бар. Көптеген өзендер бассейндері Кютенэймен шектеседі – кейбіреулері Колумбия бассейнінің бөлігі, ал басқалары Солтүстік Америка құрлығының алыс жағалауларына құйылады. Оңтүстік және оңтүстік-шығыста Кабинет және Уайтфиш тауларымен құрылған суайдырушы бөлік Кютенэй және Флатхед өзендерінің су алабын бөліп тұрады. Флатхед – Кларк Форк өзенінің оңтүстік-батысындағы Пенд Орейл өзені жүйесінің саласы, ол Кютенэй су алабымен шектеседі. Колумбия өзенінің жоғарғы алабы солтүстік шекараны құрайды, ал Кикинг Хорс өзенінің су алабы да Кютенэй алабының солтүстік жағымен шектеседі. Оңтүстік-батыста Пенд Орейл саласы – Прист өзені орналасқан. Шығыс жағында, Континенттік бөліністің ар жағында, Боу және Олдмен өзендері басталады. Екеуі де Гудзон шығанағының су бассейнінің бөлігі болып табылатын Оңтүстік Саскачеван өзенінің салалары.

The Kootenay rises on the northeast side of the Beaverfoot Range of southeastern British Columbia and flows initially southeast through a marshy valley in Kootenay National Park. The river becomes significantly larger at its confluence with the Vermilion River, which is actually the larger of the two where they meet near Kootenay Crossing. The Kootenay continues southeast, receiving the Palliser River from the left, and flows south into a gorge at the confluence with the White River. At the small town of Canal Flats the Kootenay River passes within of Columbia Lake, the headwaters of the Columbia River, as it merges into the Rocky Mountain Trench along the eastern foothills of the Purcell Mountains. It receives the Lussier River near Skookumchuck Station of the Canadian Pacific Railway and the St. Mary and Wild Horse rivers at the historic mining town of Fort Steele, then receives the Bull River at the settlement of the same name. At Wardner, British Columbia, the Kootenay widens into the Lake Koocanusa reservoir. The Elk River, the Kootenay's longest tributary, enters Lake Koocanusa south of Elko, British Columbia. and turns north, flowing past Bonners Ferry In Canada, the term "Kootenays" is loosely defined although the Kootenay Land District, which includes the whole region, is formally defined; the name indirectly refers to the territory of the Kootenay indigenous people spanning from the Rockies on the east and the, Selkirks and Purcells (Percells in the U. S.) on the west in southeastern British Columbia (BC), and is used to mean more the area drained by the Kootenay River, namely including the lower Canadian stretches of the Columbia from Revelstoke to the US border, and also the reaches of the upper Columbia north from Canal Flats at least as far as Golden (the Boundary Country is sometimes referred to as being part of the West Kootenay). The Kootenay is the third largest tributary of the Columbia by both watershed size and discharge. Over 70 percent of the Kootenay's watershed is in British Columbia, while 23 percent is in Montana and 6 percent is in Idaho. Of the Kootenay's many tributaries, the long Duncan River is the largest. Hundreds of other tributaries join the river in its winding course, including the Vermilion, Cross, Palliser, White, Wild Horse, St. Mary, Elk, Fisher, Yaak, Moyie, Goat, and Slocan rivers. Many river basins border the Kootenay—some are part of the Columbia Basin, while others drain to distant shores of the North American continent. On the south and southeast, the divide formed by the Cabinet and Whitefish ranges separate the Kootenay and Flathead River watersheds. The Flathead is a tributary of the Clark Fork River Pend Oreille River system which borders the Kootenay watershed on the southwest. The upper Columbia River basin forms the boundary on the north, and the Kicking Horse River watershed also borders the north side of the Kootenay basin. To the southwest is the Priest River, a Pend Oreille tributary. On the east side, over the Continental Divide, the Bow River and Oldman River take rise. Both are tributaries of the South Saskatchewan River, which is part of the Hudson Bay drainage basin.

Геология

Кютенэйдің геологиялық тарихы Колумбия, Селкирк және Роки тауларының геологиясымен тығыз байланысты. Кютенэй өзенінің көп бөлігіндегі таулар белдеу супертобының кембрий шөгінді тау жыныстарынан тұрады, олар өз кезегінде, бірнеше кіші топтарға қабатталған, олардың ерекшеліктері мен жасы сәл әртүрлі. Дегенмен, көптеген тау жыныстарының ортақ қасиеті – олардың қаттылығы және эрозияға төзімділігі. Роки таулар ойысы параллель жарылымдардың әсерінен уақыт өте келе төмендегені сақталатын, сопақша келген жарық болып саналады. Кютенэй өзенінің суайдынындағы жарылымдар Британдық Колумбияның көп бөлігіндегідей, солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай бағытталған. Негізгі тау жынысы тұрақты және батысқа қарай жылдамдаған сайын метаморфты және магмалық тау жыныстарының көбірек көрінуі байқалады. Кембрий және девон тау жыныстарының формациялары Кютенэйдің АҚШ бөлігінде шамалы көлемде кездеседі. Ктунакса тайпасының жаратылыс мифтерінде олардың Куилкса Нупика (жоғары құдай) тарапынан жаратылғаны және осы аймақта мәңгілікке мекен еткені айтылады: "Мен сіздерді, Күтенай халқын, осы әдемі жерді қорғау, менің жаратылысымды құрметтеу және сақтау үшін жараттым". Алайда, тілдік және басқа да дәлелдер олардың 16 ғасырда Блэкфут тайпасының шабуылынан ығысып, Ұлы жазықтар тайпаларынан тарағанын көрсетеді. Ктунакса тайпасы Тынық мұхитының солтүстік-батысы мен Ұлы жазықтардағы басқа тайпалардан оқшауланған болып саналады. Олардың тілі "оқшауланған" тілдер тобына жатады және Пенд-д'Орейл көлі аймағындағы тайпалардың сөйлейтін салишан тілдерімен (болған жағдайда) алыс байланысы бар. Олар жартылай көшпелі өмір салтын ұстанған және Кютенэй өзенінің бастауынан Кютенэй көліне дейін кең аумақты мекендеген. Қыста төрт ауыл оларға баспана болған, ал жылдың қалған уақытында олар балық аулау, аң аулау және жидек жинау аймақтары арасында көшіп-қоныс аударған. Солтүстік Ктунакса бизонға аң ауған, ал оңтүстік тайпасы негізінен балық аулаған. Ктунакса тайпасы Роки тауларының батысындағы еуропалықтар әкелген жабайы жылқыларды қолға түсіріп, пайдаланған алғашқы тайпа болғаны атап өтуге лайық. "Күтенай" атауының шығу тегі мен мағынасы әлі анықталмаған. Еуропалықтармен кездеспей тұрып, олар Ксанка, "тұрақты жебе халқы" деп белгілі болған. Келесі жылы Томпсон, оның отбасы және бірнеше адам Колумбияны табуға тағы бір әрекет жасады. Олар Роки тауларын солтүстікке қарай өтіп, Блеберри өзені арқылы Колумбияға дейін жетіп, Колумбия көлін ашты және онда Куотена Хаус сауда бекетін құрды. 1808 жылдың көктемінде ол Кютенэй өзенімен төмен қарай сапар шекті, бұл жолы қазіргі Монтана және Айдахо штаттарына жетті, онда ол Пенд Орейл көлінде және Кларк Форк өзенінде тиісінше Куллиспелл Хаус және Салеш Хаус сауда бекеттерін құрды. Монтанада қысты өткізгеннен кейін ол Пенд Орейл өзенімен төмен қарай Колумбияға жетуге тырысты, бірақ сәтсіз болды және келесі көктемде Кютенэй өзені арқылы солтүстікке қарай Кутенэй Хаусына оралды. 19 ғасырдың басында Томпсон Солтүстік-Батыс компаниясы үшін Кютенэй аймағында тері саудасын жалғастырды және Роки тауларының батысындағы Канада тері саудасына толық монополиясы болған бірнеше жыл бойы алкогольді сусындарды толығымен тыйым салды. Ол: "Менің серіктеріммен бірге алкоголь тауға өтпесін деп өз-өзіме заң шығардым" деп жазған. Томпсонның екі сауда серіктесі оны екі баррель ромды Куотена Хаусына апаруға көндіруге тырысқанда, Томпсон "екі бөгетті жаман жылқыға мінгізіп, түске қарай бөгеттер бос және бөлшектерге айналды, жылқы оны тастау үшін жүгін тасқа сүртіп жатты. Мен оларға не істегенімді айттым және алкогольдің әрбір бөгетіне дәл солай жасаймын", - деді. Әрине, шарап, сыра, ром және басқа да ішімдіктер кейіннен импортталды. Джон Паллизер 1858 жылы Роки тауларын оның құрметіне аталған Паллизер өзенінің бастауына жеткізетін асу арқылы кесіп өтті. (Дегенмен, бастапқыда оның тобы оны Паллизер өзені деп атады.) Оның экспедициясы Колумбия көліне дейін жетті, бірақ Альбертаға қайту жолы қиын болды; олар таңдаған қайту жолы келіссөздер жүргізу үшін тым қауіпті болып шықты. Кейбір аттар мен Ктунакса тайпасынан жаңа жабдықтар алғаннан кейін, олар сол жылдың соңында Төменгі және Жоғарғы Кананаскис көлдерінің маңында Солтүстік Кютенэй асуы арқылы Роки тауларынан қайта өтті, Елк өзенімен жоғары көтерілді. Кейіннен 1859 жылы ол басқарған экспедициялар сериясы Паллизер экспедициялары немесе ресми түрде Британ Солтүстік Американы зерттеу экспедициясы деп аталды, ол Роки тауларының батысына да сапар шеккенімен, көбінесе Континенталдық бөліністің шығыс жағымен шектелді. Паллизердің алғашқы сапарлары Орталық Канаданың далаларын еуропалықтардың қоныстануына "маңызды көмекші" болғаны үшін мақтауға ие болды, бұл аймақтың ресурстары туралы көптеген ақпараттарды ұсынды. 1859 жылдың қыркүйегінде Паллизер Кютенэй өзенінің аңғарына сауда жолына және мүмкін болатын теміржолға қолайлы жол табу үшін сапарлады. Томпсон сияқты Роки тауларын кесіп өтпей, Паллизер Кеттл Фолсқа жақын Колумбия өзеніндегі Гудсон Бэй компаниясының Кутлвилл сауда бекетінен жолға шықты. Одан кейін ол Пенд Орейл өзенімен жоғары қарай (оны "Пендорейлс" деп атады) және Кютенэй өзенінің аңғарына өтті, ол оның жазбаларында "Күтани" немесе "Flat Bow River" деп аталды. Кютенэй көлі "Flat Bow Lake" деп аталды. Паллизерге Ктунакса тайпасының мүшелері Кютенэй өзені бойында Колумбия көліне дейін созылатын жолдың бар екенін айтты, бірақ ол жағдайы нашар (көп жылдар бойы қолданылмағандықтан) және "жылқыға мүлдем қолайсыз" болды. Олар көп шақырымға дейін жолды қайта жаңартып, сол жылдың қазан айының ортасында Кютенэй көліне оралды. Экспедицияның нәтижелері кейіннен Роки таулары арқылы Кютенэй аймағына бағытталған маңызды көлік жолдарына айналды және олар баққан жол кейіннен Канадалық Тынық мұхиты теміржолының бағытына айналды.

The geologic story of the Kootenay is strongly connected to the geology of the Columbia, Selkirk, and Rocky Mountains. The mountains in much of the Kootenay River catchment are composed of Precambrian sedimentary rock of the Belt Supergroup, in turn, stratified into several subgroups with slightly different characteristics and ages. However, most of the rocks have one thing in common; the rocks are generally hard and erosion resistant. The Rocky Mountain Trench is thought to be a partial graben, or a long narrow strip of land that has dropped in elevation over time because of parallel faults on both sides. Faults in the Kootenay River watershed trend north northwest to south southeast as is common in much of British Columbia. The underlying rock is generally stable and contains more outcroppings of metamorphic and igneous rock as one progresses westwards. Formations of Cambrian and Devonian rock also appear in small amounts in the U. S. portion of the Kootenay. Ktunaxa creation myths state that their people were created by the Quilxka Nupika (supreme being) and have always lived in the region; one reads "I have created you Kootenai people to look after this beautiful land, to honor and guard and celebrate my Creation here." However, linguistic and other evidence suggests that they are descended from Great Plains tribes that were driven out of their historic territory by the Blackfeet in the 16th century. The Ktunaxa are considered quite isolated from other Pacific Northwest and Great Plains tribes. Their language is an "isolate", which is only distantly related (if at all) to the Salishan languages spoken by tribes of the Lake Pend d' Oreille area. They were semi nomadic people and inhabited a large area of the Kootenay valley from the headwaters to Kootenay Lake. Four villages provided their shelter in the winter, while in the rest of the year, they traveled between fishing, hunting and berry picking areas. The northern Ktunaxa hunted buffalo, while the southerners mainly fished. Notably, the Ktunaxa were the first tribe west of the Rockies to capture and use feral European introduced horses for their own use. The origin and meaning of the name "Kootenai" are uncertain. Before their discovery by Europeans, they were known as Ksanka, "people of the standing arrow". The following year, Thompson, his family, and several men made another attempt at finding the Columbia. They crossed over the Rockies at a more northerly spot and traveled down the Blaeberry River to the Columbia, eventually discovering Columbia Lake and establishing there the trading post Kootenae House. In the spring of 1808, he set off down the Kootenay River, this time reaching present day Montana and Idaho, where he established Kullyspell House and Saleesh House, trading posts on Lake Pend Oreille and the Clark Fork, respectively. After spending a winter in Montana, he tried to reach the Columbia by traveling down the Pend Oreille River but failed in this attempt, eventually returning to Kootenae House via the Kootenay River northwards the following spring. Through the early 19th century, Thompson continued to trade furs throughout the Kootenay region for the North West Company, and for the few years when he had a total monopoly over the Canadian fur trade west of the Rockies, he outlawed alcoholic drinks altogether. He was known to have written, "I had made it a law to myself that no alcohol should pass the mountains in my company". When two of Thompson's trading partners tried to make him take two barrels of rum to Kootanae House, Thompson "placed the two kegs on a vicious horse and by noon the kegs were empty and in pieces, the horse rubbing his load against the rocks to get rid of it I told them what I had done, and that I would do the same to every keg of alcohol." Of course, wine, beer, rum, and other intoxicating drinks were imported in time. John Palliser crossed the Rockies through a pass in 1858 that led to the headwaters of the Palliser River, a tributary of the Kootenay River now named in his honor. (However, at first, his party referred to it as Palliser's River.) His expedition made it downstream to Columbia Lake but had some trouble making their way back to Alberta; the return route they had chosen proved too dangerous to negotiate. After trading for some horses and new supplies from a band of Ktunaxa, they made it back over the Rockies later that year through North Kootenay Pass near Lower and Upper Kananaskis Lakes, after traveling up the Elk River. The series of expeditions he would later lead through 1859 were to be known as the Palliser Expeditions, or officially, the British North American Exploring Expedition, which, although involved some travel west of the Rockies, was mostly limited to the east side of the Continental Divide. Palliser's earlier travels were credited for being a "vital forerunner to the European settlement of the Prairies [of central Canada], providing volumes of information on the resources of this vast region." In September 1859, Palliser traveled into the Kootenay River valley to find a suitable path for a trade route and possibly a railroad. Instead of crossing the Rockies, as Thompson did, Palliser set out from Fort Colville, a Hudson's Bay Company trading post near Kettle Falls on the Columbia River. He then proceeded up the Pend Oreille River (noted as 'Pendoreilles') and crossed into the Kootenay River valley, which in his records was either the "Kootanie" or "Flat Bow River". Kootenay Lake was called "Flat Bow Lake". Palliser was told by Ktunaxa tribal members that a trail already existed along the Kootenay River, terminating at Columbia Lake, but was in decrepit condition (having been out of use for many years) and "entirely impracticable for horses". They re blazed the trail for many miles and returned to Kootenay Lake by mid October of the same year. The expedition's findings were later to become important transportation routes through the Rockies to the Kootenays area, and the trail that they followed later became the route of the Canadian Pacific Railway.

Алтын мен күміс бумы

1863 жылы Шығыс Кутенэй аймағындағы Жабайы жылқы және Кутенэй өзендерінің қосылған жерінде алтынның табылуы Жабайы жылқы алтын асығына әкеліп соқты, нәтижесінде үштен он мыңға дейін адам аймаққа келді және Фишервилл алтын асығы қалашығы салынды. Қала ең бай кен орындарының үстінде орналасқандығы анықталған соң, оны көшіруге тура келді. Алғашқыда өзен (және аймақ) ертедегі кеншілердің арасында «Стад-Хорс» деп белгілі болған, бірақ үкімет шенеуніктері оның атын Жабайы жылқы деп өзгертті. Жаңа қаланың орны ресми түрде Кутенэй деп аталды (бірақ Фишервилл деп те танылды), сондай-ақ Кутенэй және Кутенэйс деп те, Жабайы жылқы деп те аталатын. Галбрайт паромдық өткізуі Форт Стилге жақын Кутенэй арқылы өтуді жеңілдету үшін, алтын іздеушілер мен саудагерлердің келуіне көмектеседі. 1864 жылға қарай алтынның көп бөлігі қазылып алынды, маусым айында бір американдық алтын іздеуші күн сайын 200-ге жуық кенші келіп жатқанын жазды. 1865 жылға қарай асығудың шыңы өтті және кен орындары бұрынғыдай бай емес екені анықталды. 1865 жылы Колумбияның Үлкен иіліміндегі алтын табылуы туралы жаңалық келгеннен кейін, кеншілердің көп бөлігі сол жерге бірден көшіп кетті. Фишервиллде Гудзон Бэйдің посты және басқа да кәсіпорындар болды, ол бірнеше жыл бойы бірнеше жүз тұрғынымен өмір сүрді (соңғыларының көпшілігі қытайлықтар болды, басқа да BC-дегі алтын қалаларындағыдай), бірақ жақын жердегі Форт Стилдің құрылысымен жабдықтау орталығы ретінде маңыздылығын жоғалтты. Қытай кеншілері американдық және канадалық кеншілер тастап кеткен «таусылған» кен орындарында жұмыс істеуді жалғастырып, қалған аз ғана алтынды алды. Фишервилл ақырында тасталып, ғимараттары қирады, бүгінде оның орнында аз ғана іздер қалды. Көтенэйдің қосалқы өзендері Мойи және Қошқар өзендеріндегі басқа алтын асығы Котеней көлі мен Слокан аңғарындағы күміс және галена кен орындарының табылуымен жалғасты, бұл аймақтың жылдам дамуына және 1880 және 1890 жылдары Нельсон сияқты әртүрлі «күміс қалаларының» пайда болуына әкелді, Котеней көлінің шығысында, Касло, оның солтүстік тармағының ортасында, Нью-Денвер, Сильвертон, Слокан Сити және Сандон. 1889 жылға қарай Ревелстоукке жақын Котенэй өзенінің сағасына жақын жерде кенді өңдеу үшін балқыту зауыты салынды. Кен орындары мен қоныс аударушыларға қызмет көрсету үшін кеме компаниялары Кутенэй өзенімен Бонерс-Ферриден, Айдаходан Нельсонға және Кутенэй көлінің солтүстік жағындағы Лардо немесе «Лардо» ауданына, сондай-ақ Кранбрук Форт Стил айманы мен Монтанадағы нүктелер арасындағы Кутенэй өзенінің жоғарғы ағысына жүріп тұрды.

In 1863, a gold strike at the confluence of the Wild Horse and Kootenay Rivers in the East Kootenay region resulted in the Wild Horse Gold Rush in which between three and ten thousand men descended upon the area and the gold rush town of Fisherville was built; it had to be moved when it was discovered the town sat atop some of the richest deposits. Originally, the river (and the area) were known as "Stud Horse" by the early miners, but government officials changed it to Wild Horse. The new town's site was officially named Kootenai (though still known as Fisherville), also spelled Kootenay and Koutenais and also known as Wild Horse. Galbraith's Ferry was established across the Kootenay near Fort Steele to facilitate crossing by the incoming rush of prospectors and merchants. Most of the gold was mined out by 1864, in June of which one American prospector wrote that some 200 miners were arriving each day. By 1865 the peak of the rush was over, and the diggings had been found not as rich as previously believed when news arrived in 1865 of the strikes in the Big Bend of the Columbia and the bulk of the mining population moved there en masse. Fisherville, which had a Hudson's Bay post and other businesses, continued on with a few hundred residents for a few years (most of them Chinese by the end, as was the case with many other BC gold towns also) but was eclipsed as a supply centre with the creation of nearby Fort Steele. The Chinese miners continued to work the "played out" claims abandoned by American and Canadian miners, taking what little gold was left. Fisherville eventually was abandoned, its buildings left to ruin, and little remains of the settlement today. Other gold rushes on the Moyie and Goat Rivers, tributaries of the Kootenay, were followed by the discovery of silver and galena mines in the Kootenay Lake and Slocan Valley areas (Silvery Slocan), leading rapidly to the settlement of the region and the creation of various "silver city" boomtowns, notably Nelson, at the outlet of Kootenay Lake, Kaslo, midway up its north arm, New Denver, Silverton, Slocan City and Sandon in the 1880s and 1890s. By 1889, a smelter had been constructed close to the mouth of the Kootenay, near Revelstoke, to process ore from the mines. Serving the mines and settlers, steamer companies plied the Kootenai River from Bonners Ferry, Idaho to Nelson and to the Lardeau or "Lardo" district at the north end of Kootenay Lake, and also on the upper Kootenay River between the Cranbrook Fort Steele area and points in Montana.

Бу кемелері

Канадалық Тынық мұхиты темір жолы (CPR) оңтүстік Британ Колумбиясы арқылы трансконтиненталды желісін аяқтаған кезде, бу кемелер жоғарғы Колумбия мен Кутенэй өзендерін жүзе бастады, жолаушыларды, өнімдерді, кенді және басқа да сауда тауарын аймақ арқылы тасып, оларды CPR желісінде Голденде бөлістірді. Жалпы қашықтық шамамен ұзын болды, Голденнен солтүстікке дейін және Монтанадағы Дженнингске дейін оңтүстікке дейін, Канал Флэтсте портта. Кутенэйдегі бу кемелер дәуірі қысқа болды, шамамен 28 жылға созылды. 1882 жылы, Голден-Дженнингс маршрутындағы кеме жүруге көмектесу және Кютенэй көлінің оңтүстігіндегі Кютенэй Флатс деп аталатын су тасқынына ұшырауға бейім аймаққа суды солтүстікке бұру мақсатында, еуропалық саяхатшы Уильям Адольф Бейли Громан Кютенэй өзені мен Колумбия көлі арасында канал құруды ұсынды. Ұзындығы және ені бар каналдың құрылысы 1889 жылы аяқталды. Бейли Громан каналы деп аталған каналда ұзындығы және ені бар бір шлюз болды. Екі өзеннің, әсіресе мұздықтан қоректенетін Кютенэйдің қиын жер бедері мен күшті ағысынан бу кемелерін пайдалану өте қиын болды және тиімді емес екені дәлелденді. Ең қиын су Дженнингс каньонында болды, қазір Либби бөгетінің артындағы Кокануса көлінің су қоймасына батып кеткен. Бірінші екі бу кеме, «Герцогиня» және «Клайн», Кютенэйдегі Уайлд-Хорс алтын іздеуге кеншілерді тасымалдау кезінде суға батып кетті. Екі кеме де Канал Флэтске жетпестен бұрын Колумбиядағы жартастарға соқтығысты. Кютенэйді жүретін алғашқы бу кеме 1893 жылы «Аннерли» болды. Ол канал арқылы дұрыс жолмен жүрген жалғыз кеме болды және канал арқылы жасалған үш бу кеме сапарының екеуін жасады. Каналдан өткен соңғы кеме және Кютенэйдегі соңғы кемелердің бірі «Норт Стар» болды, оны да капитан Армстронг басқарды. 1902 жылы Армстронг «Норт Старды» Колумбияға жүзуге шешті, себебі аймақтағы кен орындарының тоқырауына байланысты Кютенэйде бизнес азайып, CPR Кютенэй орталық темір жолын салды. Сол жылдың маусым айында Армстронг «Норт Старды» тозығы жеткен Бейли Громан каналына апарды. Шлюз кемені қабылдау үшін тым кішкентай болды. Армстронг уақытша екі бөгет салып, кемеге арналған уақытша шлюз жасады, содан кейін алдыңғы бөгетті жарып, кеме Колумбия көліне қарсы толқынмен жүзуге мүмкіндік берді. «Норт Стардың» Колумбия көліне өтуі каналдың бу кемесімен соңғы рет пайдаланылуы және Кютенэйдегі бу кемелер дәуірінің аяқталуы болды. Ол Кютенэй мен Колумбияның қосылған жерінде, қазіргі Кастлегар қаласының қарсы жағында орналасқан солтүстік жағалаудағы қалашықты таңдады. 1909 жылы ол Кютенэй өзенінің сағасына жақын жерді сатып алды, Саскачевандағы фермалық жабдықтарды сатудан түскен қаражатты пайдаланды. Бүкіл аймақ «Долина Оотещени» деп аталды, яғни «жайлылық аңғары» деген мағынаны білдіреді. 1913 жылы аймақта 5000-нан астам духобор тұрды. Британдық Колумбияға алғаш келген кезде духоборлар өздерінің алғашқы қоныстарын салу үшін Кютенэй өзені аңғарында ағаштарды кесіп бастады. Олар бау-бақшалар мен егістік жерлерді отырғызу үшін тегіс жерлерді тазартып, Колумбия мен Кютенэй өзендерінің бойында ағаштарды кесу үшін ағаш кесу зауыттарын салды. Көбірек қоныс аударушылар келгеннен кейін, олар сол аймақтағы әдеттегі кішкентай үйлердің орнына бірнеше отбасы тұратын үлкен үйлер салды. Әр үлкен үй немесе дом, әрқайсысында 70-100 адам тұратын, 1911 жылы Верригин бүкіл қауымды бөлген жер учаскелерінде салынды. Бриллиант аймақтағы алғашқы су құбыры бар қалалардың бірі болды; Кютенэй өзенінен және жергілікті бұлақтан су ұстауға арналған су қоймасы салынды, ал 1912 жылға қарай әрбір үйде су құбыры болды. Көп жылдар бойы Бриллиант аймақтың ағаш өнеркәсібінің маңызды орталығы болды. Алайда, духоборлардың білім беруге қатысты көзқарастары және «Азаттық ұлдары» деп аталатын духобор тобының экстремистік әрекеттері олардың қонысының аяқталуына әкелді. 1920 жылдары белгісіз өрт сөндірушілер Бриллиант қаласында Британдық Колумбия заңдарына қарсылық ретінде бірнеше мемлекеттік мектепті жойды. 1924 жылы Гранд-Форкс қаласына бара жатқанда, Питер Верригин тағы жеті адаммен бірге динамит жарылысынан қаза тауып, ол отырған вагонда жарылып, өртеніп кетті. Батарея мен сағат бөліктері бұл Верригинді қасақана өлтіргісі келген адамдардың жұмысы екенін көрсетті, бұл, әрине, «Азаттық ұлдарының» мүшелері немесе кейбір тарихшылар айтқандай, Верригиннің қолдарындағы қызметшінің сүйіктісі болды. Верригиннің жерлеу рәсіміне 7000-нан астам адам қатысты. Кютенэй өзенін кесіп өтетін духоборлардың ілмек көпірі әлі де тұр және 1995 жылы Канаданың ұлттық тарихи ескерткіші деп жарияланды.

When the Canadian Pacific Railway (CPR) finished its transcontinental line across southern British Columbia, steamboats began to ply the upper Columbia and Kootenay Rivers, carrying passengers, produce, ore, and other trade items through the region to be distributed via the CPR's line at Golden. The total run was about long, ranging from Golden to the north to Jennings, Montana in the south, with a portage at Canal Flats. Kootenay's steamboat era was short and lasted for only about 28 years. In 1882, as part of an incentive to help navigation on the Golden Jennings run and possibly divert water northwards to the Interior of British Columbia in order to provide flood control for a low lying area south of Kootenay Lake, called Kootenay Flats, European adventurer William Adolf Baillie Grohman proposed the creation of a canal between the Kootenay River and Columbia Lake. Construction of the long, broad channel was finished in 1889. The Baillie Grohman Canal, as it was called, had one lock which was long and wide. Because of the rugged terrain and rough waters on the two rivers, especially on the glacier fed Kootenay, steamboat operation was extremely difficult and proved to be anything but cost effective. The roughest water was in Jennings Canyon, now mostly submerged in the Lake Koocanusa reservoir behind Libby Dam. Two of the first steamers, the Duchess and the Cline, sank when transporting miners to the Wild Horse gold rush on the Kootenay. Both ships had not even reached Canal Flats when they hit rocks in the Columbia. The first steamboat to run the Kootenay was the Annerly in 1893. She was also the only ship to ever travel through the canal by proper means and made two of the only three steamboat trips through the canal. The last ship ever to pass through the canal and one of the last on the Kootenay was the North Star, also piloted by Captain Armstrong. In 1902, Armstrong decided to take North Star to sail on the Columbia instead, finding business on the Kootenay less and less profitable as the mines in the region played out, as the CPR established its Kootenay Central Railway branch, In June of that year, Armstrong took North Star to the Baillie Grohman Canal, which was in decrepit condition. The lock was also too small to accommodate the vessel. Armstrong had two makeshift dams built to create a temporary lock long, and then the forward dam was blown up so the ship could ride the surge of water ahead into Columbia Lake. The transit of North Star to Columbia Lake was the last time the canal was ever used by a steamboat and marked the end of the steamboat era on the Kootenay. He chose a townsite on the north bank of the Kootenay, where it joins the Columbia, across the big river from where the present day town of Castlegar now stands. In 1909, he purchased about adjoining the mouth of the Kootenay River partly using funds raised by sale of farm equipment in Saskatchewan, of the river. The whole area was known by the name, Dolina Ooteschenie, meaning "valley of consolation". By 1913, there were already more than 5,000 Doukhobors living in the region. When they first arrived in British Columbia, the Doukhobors began felling trees in the Kootenay River valley to build their first homesteads. They also cleared areas of level ground in order to plant orchards and fields and constructed sawmills on the Columbia and Kootenay rivers to process the logs into lumber. After more settlers began arriving, they built larger buildings that housed multiple families instead of the small cabins then typical of the region. Each larger house or dom, holding 70 100 persons each, was constructed on roughly plots of land that Verigin had divided the entire community into back in 1911. Brilliant was one of the first cities in the area to have running water; a reservoir was constructed to hold water from the Kootenay River and a local spring, and by 1912, each household had running water. For many years, Brilliant continued to be a major center in the region's lumber industry. However, Doukhobor views on education and the extremist actions of a Doukhobor group called the Sons of Freedom eventually spelled the end of their settlement. In the 1920s, unknown arsonists destroyed several public schools in Brilliant as an act against British Columbia law. Then in 1924, on a routine rail trip to Grand Forks, Peter Verigin and seven other people were killed by a dynamite explosion that completely destroyed the coach that he was traveling in. Pieces of battery and alarm clock indicated that this was the work of people who intentionally wanted to kill Verigin, most likely members of the Sons of Freedom, or as some historians put it, by the lover of one of Verigin's handmaidens. Over 7,000 people attended Verigin's funeral. The Doukhobor suspension bridge spanning the Kootenay River still stands, and was designated a National Historic Site of Canada in 1995.

Экология

Солтүстік-батыс Энергетика және Табиғатты қорғау Кеңесі Кутенэй өзенінің суайдынын алты биомға бөледі: сулы (өзендер мен көлдер), жағалау аймақтары, ылғалды жерлер, шөптесін/бұталы жерлер, орташа ылғалды орман және құрғақ орман. Орманды аймақтар суайдының альпілік және субальпілік бөліктері арқылы созылады, ал шөптесіндер өзенді қоршаған төменгі террасалар мен платоларда басым, әсіресе Кокануза көлі аймағында және Монтана-Айдахо суайдынының бөлігінде. Канада бөлігіндегі су бассейнінде альпілік шалғынды экозона таулардың көптеген биік қыртыстары мен аңғарларын алып жатыр. Колумбия бассейнінің Канада бөлігінде, оның жартысына жуығы Кутенэй өзенінің бассейніне кіреді, 447 түрлі жердегі омыртқалы жануарлар тіршілік етеді. Кутенэй алабының көп бөлігі солтүстік-шығыс Вашингтон, солтүстік Айдахо, солтүстік-батыс Монтана және оңтүстік Британдық Колумбияның көп бөлігін қамтитын Колумбия мұздық экорегионында орналасқан. Аймақтағы балық фаунасы көбінесе оңтүстіктегі Колумбия мұзсыз экорегионымен ортақ, онда шамамен 50 түрлі балық және бір ғана эндемикалық түр бар. Колумбия мұздық аймағының өзінде эндемикалық балықтар жоқ. Сулы жерлер негізінен өзеннің Котеней көліне құяр алдында саздықтарға, жанама арналарға, батпақтарға және кішкентай көлдерге қарай кеңейтін жерлерде кездеседі. Бұл биологиялық түрлі аймақ, Кутенэй жазықтары, өзенді бөгеп, көптеген ылғалды жерлерді ауыл шаруашылығына айналдырғанға дейін, жыл сайын 1 миллионнан астам көшпелі құстарға пана болды. Табиғи түрде, Кутенэйде таулардағы мұздық шөгінділердің жоғары эрозиясының салдарынан шөгінділердің мөлшері жоғары. Кютенэй көлі мен өзен сағасы арасындағы тік жарлар мен сарқырамалардың болуына байланысты, Кутенэй (оның саласы Слокан өзенін қоспағанда) Колумбия өзенінің жылдық лосось ағысы үшін маңызды өзен болған емес. Дегенмен, теңізге шыға алмайтын лосось өзеннің жоғарғы ағысында және Котеней көлінде мекендейді. Бұл Колумбиядағы бөгеттер салынар алдында болған Котеней өзенінің тасқынымен байланысты (қазір Колумбия өзенінің бөгеттері Бас Жозеф бөгетінен жоғарыдағы лосось ағыстарын тоқтатып отыр), ол Колумбия көліне ағып кірді. Осы уақытша су тоғысының пайда болуымен лосось су астында қалған Канал Флэтс арқылы Кутенэйге жүзіп, тұтқынға түсті. Қасқырлардың қайта оралғанынан бері карибу, қашан, бұғы, елк сияқты ірі құрлық сүтқоректілерінің саны күрт азайды. Бұл аймақта бұрын кең таралған, бірақ қазір жойылған дерлік түрлерге ақ құйрықты қоян, қысқа мүйізді пигмейлік кекірек, жолақты көгершін және жолаушы көгершін жатады. Кютенэй бассейнін тері аулаушылар пайдаланғаннан кейін, бобр популяциясы да жойылды.

The Northwest Power and Conservation Council divides the Kootenay River watershed into six biomes: aquatic (rivers and lakes), riparian zones, wetlands, grassland/shrubs, moderately wet forest, and dry forest. The forested zones extend through the alpine and subalpine reaches of the watershed, while grasslands dominate the low terraces and plateaus surrounding the river, especially in the Lake Koocanusa area and the Montana Idaho portion of the watershed. In the Canada portion of the watershed, an alpine meadow ecozone occupies most of the high ridges and valleys of the mountains. In the Canadian portion of the Columbia Basin, almost half of which is part of the Kootenay River basin, there are 447 species of terrestrial vertebrates. Most of the Kootenay basin lies within the Columbia Glaciated ecoregion which encompasses much of northeastern Washington, northern Idaho, northwestern Montana and southern British Columbia. Fish fauna in the region are largely shared with those of the Columbia Unglaciated ecoregion to the south, which has about fifty species of fish and only one endemic species. There are no endemic fish within the Columbia Glaciated region itself. Wetlands are found primarily where the river broadens into a series of sloughs, side channels, marshes and small lakes before entering Kootenay Lake. This biologically diverse area, the Kootenay Flats, once supported over 1 million migratory birds every year, before the river was diked and many of the wetlands converted to agriculture. Naturally, the Kootenay has a high sediment content because of high erosion of glacial sediments in the mountains. Because of the steep rapids and falls between Kootenay Lake and the river's mouth, the Kootenay (with the exception of its tributary, the Slocan River) has never been a significant stream for the annual runs of Columbia River salmon. However, landlocked salmon inhabit the upper reaches of the river above and in Kootenay Lake. This is attributed to a Kootenay River flood a long time ago, before the construction of any dams on the Columbia (Columbia River dams now block salmon from reaching any of the salmon run streams above Chief Joseph Dam
) which overflowed into Columbia Lake. It was with the creation of this temporary body of water that salmon somehow managed to swim over the submerged Canal Flats and into the Kootenay, where they became trapped. Populations of large land mammals such as caribou, moose, deer, elk, have been declining dramatically since the reintroduction of wolves. Species almost entirely gone that were once common in the area include the white tailed jackrabbit, pygmy short horned lizard, band tailed pigeon and passenger pigeon. After exploitation of the Kootenay basin by fur trappers, the beaver population was nearly exterminated as well.

Экономика

Түпкілікті емес адамдар аймаққа келгенге дейін, Котеней өзені аңғары Канада Роки таулары мен Айдахо Панхендл тайпалары арасындағы сауда және көлік жолының маңызды бөлігі болды, көбінесе Ктунакса (егіншілік және су өсірумен айналысқан) тайпаларымен, оңтүстік және шығыстағы Салиш, Блэкфит және Пенд д'Орейль тайпаларымен, ал солтүстікте Шусвап тайпаларымен байланыс жасады. Котеней алқабының географиялық жалғасы қазіргі Бонерс-Ферриден (Айдахо штаты) Пурселл шатқалы арқылы Пэнд-Орейль бассейніне дейін оңтүстікке қарай созылады.

Even before non aboriginal people came to the region, the Kootenay River valley was an important path of trade and transport between the tribes of the Canadian Rockies and the Idaho Panhandle, mostly between the Ktunaxa (who practiced agriculture and aquaculture) and the Salish, Blackfeet and Pend d'Oreilles of the south and east, and with the Shuswap in the north. The physiographic continuation of the Kootenai Valley southwards from present day Bonners Ferry, Idaho into the Pend Oreille basin via the Purcell Trench

Logging began in the 19th century as a result of white emigration to the Kootenay region, and remains one of the primary industries of the area. In fact, much of the economy of the Pacific Northwest and Columbia Basin has historically been, and continues to be, to this day, dependent on the lumber industry. Lumber was required for the construction of buildings, forts, railroad tracks, and boats, and today is exported from the region in great amounts providing jobs and income for inhabitants of the area. Even in relatively uninhabited regions of the watershed, logging roads criss cross the hills and mountainsides. Over 90 percent of the Kootenay basin is forested, but only about 10 percent of the area is not affected by some kind of lumber industry development, now defined as about twenty "roadless areas" or "blocks", with 18 in the US. To a limited extent, the Kootenay River has also been used for navigation. Commercial navigation began with steamboats in the 19th century to transport ores, lumber, passengers and other imported and exported products between the Kootenay River valley and the Canadian Pacific Railway station at Golden, British Columbia. Boat travel on the upper river ceased when a rail line was built along the Kootenay upstream of the big bend. Steamboats also operated briefly on the lower river and Kootenay Lake to service silver mines in the nearby mountains. In modern times, boats continue to ply Kootenay Lake and limited reaches of the Kootenay River. Mining is also an important economic sector of the Kootenay River area. and the Crowsnest Coalfield in the Purcell Mountains. The East Kootenay is the most important coal producing area of British Columbia, has since 1898 produced over 500 million tons,
Most of the coal from the East Kootenay coalfields is exported to Japan and Korea. Lead, zinc, copper and silver are still mined at some places in the Kootenay River basin, notably at the giant Sullivan Mine near Kimberley, British Columbia, which is the largest in the Kootenay watershed. and the rest of the Kootenay region is also starting to do so. The economy of southeastern British Columbia is becoming increasingly reliant on tourism, and several Canadian national and state parks have already been established, and several national forests in the U. S.

Котеней аймағына еуропалықтардың қоныс аударуының нәтижесінде 19 ғасырда орман шаруашылығы басталды және бүгінгі күнге дейін аймақтың маңызды салаларының бірі болып табылады. Шындығында, Тынық мұхитының солтүстік-батысы мен Колумбия бассейнінің экономикасының көп бөлігі тарихи түрде және қазіргі күніне дейін ағаш өнеркәсібіне тәуелді. Ағаш ғимараттар, бекіністер, теміржол жолдары және қайықтар салу үшін қажет болды, ал бүгінде аймақтан көп мөлшерде экспортталып, жергілікті тұрғындарға жұмыс пен табыс әкеледі. Суайдынының тіршілікке жарамсыз аймақтарында да орман шаруашылығы жолдары төбелер мен тау беткейлерін кесіп өтеді. Котеней бассейнінің 90 пайыздан астамы орманды, бірақ аумақтың шамамен 10 пайызы ғана ағаш өңдеу өнеркәсібінің дамуына әсер етпеген, қазіргі кезде жиырмаға жуық «жолсыз аймақ» немесе «блок» деп белгіленген, олардың 18-і АҚШ-та орналасқан. Сондай-ақ, Котеней өзені шектеулі көлемде кеме қатынасы үшін де пайдаланылған. 19 ғасырда жүзу кемелерімен коммерциялық кеме қатынасы басталды, олар кен, ағаш, жолаушылар және басқа да импортталған және экспортталған өнімдерді Котеней өзені аңғары мен Британдық Колумбияның Голден қаласындағы Канадалық Тынық мұхит темір жолы станциясына тасымалдады. Үлкен иілімнің жоғары жағында теміржол салынуымен өзендегі кеме қатынасы тоқтатылды. Бу кемелері қысқа мерзімге төменгі өзен мен Котеней көлінде жақын маңдағы таулардағы күміс кен орындарын қамтамасыз ету үшін де жұмыс істеді. Қазіргі уақытта Котеней көлінде және Котеней өзенінің шектеулі бөліктерінде қайықпен жүзу жалғасуда. Тау-кен өндірісі де Котеней өзені аймағының маңызды экономикалық секторы болып табылады, сондай-ақ Пурселл тауларындағы Кроунесст көмір кені. Шығыс Котеней Британдық Колумбияның ең маңызды көмір өндіруші аймағы болып табылады және 1898 жылдан бері 500 миллион тоннадан астам көмір өндірді.

Шығыс Котенейдің көмір кен орындарынан шығарылған көмірдің көп бөлігі Жапония мен Кореяға экспортталады. Қорғасын, мырыш, мыс және күміс әлі де Котеней өзені бассейніндегі кейбір жерлерде, әсіресе Кимберли маңында орналасқан Британдық Колумбияның ең ірі Суливан кенішінде өндіріледі. Котеней аймағының қалған бөлігі де осы салада дамуда. Британдық Колумбияның оңтүстік-шығысындағы экономика туризмге көбірек тәуелді болып келеді, сондай-ақ бірнеше Канада ұлттық және штаттық парктері, сондай-ақ АҚШ-тағы бірнеше ұлттық орман құрылды.

Өзендердегі өзгерістер

Көптеген бөгеттер, электр станциялары және Кютенэй өзенінің суағарлары 19 және 20 ғасырларда түрлі себептермен салынған. Кютенэйдегі жеті бөгет жергілікті электр энергиясын өндіруден бастап, Канада мен АҚШ арасындағы Колумбия өзенінің ағынын реттеуге дейін көптеген мақсаттарға қызмет етеді. Олардың ешқайсысы да кеме қатынасы үшін немесе балықтардың өтуіне мүмкіндік бермейді. Бұрын Кютенэй өзені әр көктем мен жаздың басында "өте үлкен су тасқындарымен, олар жаз бойы Кютенэй өзені аңғарын суға батыратын" деңгейге көтерілетін. Мұндай күрт өзгерістер енді Либби бөгетінен төмен ағында жиі кездеспейді.

Су тасқыны

1898 жылы бөгет салмай-ақ, бастапқы Төменгі Боннингтон электр станциясы Британдық Колумбияның Россленд қаласындағы шахталарды сумен қамтамасыз ету үшін Слокан өзенінің құйылуына жақын жердегі Кутенэй өзеніндегі Боннингтон шарлауынан гидроэлектр энергиясын өндірді. Жоғарғы Боннингтон үшін, өзенде салынған алғашқы бөгеттің бастапқы мақсаты – қауіпті Боннингтон құламасын суға батыру арқылы Кютенэй көлі мен Кютенэйдің Колумбиядағы аузы арасындағы кеме жүруді жақсарту, сондай-ақ балықтардың көшіп өтуіне кедеріс келтіретін құламаны жойып, балықтарды жоғарғы өзенге енгізу үшін балық өткелін салу еді. Алайда, кемелер мен лосось үшін ешқандай мүмкіндіктер салынбады. Шын мәнінде, бөгет құламаның төменгі жағында емес, үстінде салынды. 1906 жылы аяқталған Жоғарғы Боннингтон бөгеті тек гидроэлектр энергиясын өндірді және содан бері осы мақсатқа қызмет етіп келеді. Саудалық сұранысқа байланысты құламада тағы екі бөгет салынды: 1928 жылы Оңтүстік Слокан бөгеті және 1932 жылы Боннингтоннан жоғарыдағы Корра Линн бөгеті. Үш бөгет өзен ағысы бойынша салынған, ал құламаның 4,5 шақырымдық бөлігі қазір шағын көлдерге толып жатыр. Барлық бөгеттердің ішінде тек Корра Линн бөгеті Кютенэй көлінің деңгейін көтеру және реттеу үшін салынды. 1976 жылы BC Hydro компаниясы аяқтаған Кутенэй каналы электр станциясының кіреберісі Корра Линнның жанындағы Кютенэй көлінде орналасқан. Канал бірнеше шақырымға созылып, өзенге параллель және одан жоғары орналасқан, Кутенэй көлі мен Оңтүстік Слокан арасындағы биіктік айырмасын пайдаланып, ескі бөгеттерді айналып өтеді. Канал мен төрт бөгет гидроэлектр энергиясын өндіру үшін пайдаланылады.

Төменгі өзен

Құлаудан кейін және Слокан өзенімен қосылғаннан кейін, өзеннің қалған бөлігі Колумбия өзенімен бірігуге дейін біртіндеп төмендейді. 1944 жылы Кастлегар қаласының жанында, Кутенэй өзені Колумбия өзеніне құятын жерге дейін соңғы жеке меншік Бриллиант тоғаны салынды.

Колумбия өзені туралы келісім

Колумбия бассейні көктемгі су тасқындарымен әйгілі, ірі су тасқыны жылдары 1876, 1894, 1948 және 1964 жылдар болды. 1960 жылдардың ортасына дейін Британдық Колумбиядағы Жоғарғы Колумбия және Кутенэй өзендері бөгеттер мен су қоймаларының әсеріне ұшырамаған еркін ағыс күйінде болды, нәтижесінде 1948 жылы Орегон штатындағы Ванпорт қаласында су тасқыны болды. Канада-АҚШ шекарасынан тыс бақылаусыз су ағыны АҚШ-та электр энергиясын өндіруде қиындықтар тудырды, ал Канада Колумбия өзенін гидроэлектр энергиясын өндіру үшін пайдалануға ниеттенді. Екі ел үкіметтері арасында 1961 жылы жасалған Колумбия өзені шарты осы мәселелерді шешуге бағытталған. Шарты бойынша құрылысы бекітілген төрт бөгеттің – Мика, Кинлейсайд және Дункан бөгеттерінің алғашқы үшеуі 1964 жылы салынды. Төрт бөгеттің екеуі Колумбия өзенінде, үшіншісі Кутенэй өзенінің саласы – Дункан өзенінде, ал төртіншісі Монтана штатындағы Кутенэйде орналасқан Либби бөгеті салынды. Дегенмен, бөгеттердің жұмыс істеуі екі өзенде де экологиялық проблемаларға әкеп соқты, себебі олар табиғи емес су ағынының өзгеруіне, балықтардың қозғалысын тоқтатуға, құнарлы ауыл шаруашылығы жерлерін су басуға және 2000-нан астам адамды көшіруге мәжбүр етті. Тек Кутенэй көліне келетін су ағынын реттеу мақсатында салынған Дункан бөгеті, шарты бойынша салынған алғашқы бөгет, 1967 жылы биіктігі көтеріліп, Дункан көлінің ұзындығы су қоймасының көлеміне дейін ұлғайтылды. Оның мақсатына сәйкес, онда электр энергиясын өндіруге арналған құрылғылар жоқ. Либби бөгеті – шарт бойынша салынған төртінші және соңғы бөгет, 1975 жылы АҚШ Армиясының инженерлік корпусымен аяқталды. Шарты бойынша салынған қалған екі бөгет – Кинлейсайд және Мика Колумбия өзенінде орналасқан.

Қайта бағыттау туралы ұсыныс

1970 жылдары Кютенэй өзенін Колумбия өзеніне бұру ұсынылды (екі өзен Британдық Колумбияның оңтүстік-шығысындағы Рокки тауларындағы Канал Флэтс тұсында шамамен арақашықтықта бөлінген). Бұл Колумбияда гидроэлектр қуатын арттыруға мүмкіндік берер еді. Сонымен қатар, Котеней көлінің оңтүстігіндегі Котеней жазығын ауыл шаруашылығына пайдалану оңайлатылар еді – көктемгі су тасқыны бұрын көлдің деңгейін шамамен көтеріп, төмен жатқан жерлерді су басатын. Сондай-ақ, Кютенэйдің кеңейтілген Колумбия өзенінің бір бөлігін туннель арқылы солтүстік-батыстағы Томпсон өзенінің бастауына, одан әрі оңтүстік-батыстағы Британдық Колумбияның Фрейзер өзені аңғарына бұру жоспарлары да іске аспады. Бұл ұсынысқа экологиялық қорғаушылар да, жергілікті тұрғындар да қарсы болды. Британдық Колумбияның оңтүстік-шығысының экономикасы туризмге үлкен тәуелді, Колумбия өзені, оның ішінде Колумбия көлі мен Виндермир көлі жазғы маусымда жүзу және қайықпен жүзуге өте танымал. Мұздықтан қоректенетін Кютенэй өзенін бұру Колумбия өзенінің тереңдеп, суы суынуына, өзен жағасындағы елді мекендерді су басуына және туризмге зиян келтіруіне әкелер еді. Ал, керісінше, бұл Канал Флэтс тұсынан төмен ағысындағы Кютенэй өзенінің арнасын кептіріп, Жоғарғы Кютенэй аңғарының тұрғындарына су жеткізілмей, бірнеше жылдан кейін салына бастауға тиіс Либби бөгетінің тиімділігіне де әсер ететін еді. Осылайша, өзенді бұру туралы ұсыныс ешқашан іске асырылмады.

Балық аулау

Балық аулау Кютенэй өзенінің орта ағысында және Кютенэй көлінде әдетте жақсы болады. Батыс жағалаудағы қылқанбас, бұқа балық, кокани (Тынық мұхитының құрлықтағы сальмоны), жаңбырлы сальмон және ақ асқазан – өзенде кездесетін көптеген түрлердің ішінде. Кокани және жаңбырлы сальмондар Кокануса көлінде жиі кездеседі. Бірнеше жүз метрге құлайтын Кутенай сарқырамасы өзеннің жоғарғы және төменгі ағысындағы балықтар арасында табиғи шекараны құрайды, бірақ бірнеше шақырым жоғарыда орналасқан Либби бөгеті одан да мықты кедергі болып табылады. Кютенэй өзеніндегі балықтар дәстүрлі түрде көп болған, бірақ бөгеттің салынуы су ағынының өзгеруіне байланысты есеуреттердің және басқа балықтардың популяциясының азаюына әкелген болуы мүмкін. Балық аулауға ең қолайлы маусым – маусымнан қарашаға дейін. Балықты жағадан, құмды тілдерден немесе қайықтан аулауға болады. Өзеннің үлкендігі мен күшіне байланысты, жағадан аулауға қарағанда, ағыспен жүзетін қайықтан балық аулау оңайырақ. Сонымен қатар, Кютенэйдің негізгі бастаулары мұздықтар болғандықтан, балық аулау жағдайлары Монтана және Айдахо штаттарындағы қар суымен толығатын көптеген өзендерден едәуір өзгеше. АҚШ-та Кютенэй, өте жақсы форель балық аулауымен, "көк лента" балық аулау орны деп есептеледі.

Қайықпен жүзу

Қиыр және тасылдармен толы Кютенэй, ауыл шаруашылығы және минералды өнімдерді коммерциялық тасымалдауға жарамсыз болғанына қарамастан, ерекше ақсу өзені болып саналады. Кютенэйде ақсу рафтингі екі учаскеде танымал: Монтанадағы Либби бөгеті мен Айдаходағы Боннерс Ферри арасындағы Дженнингс каньонында және Британдық Колумбиядағы Кютенэй ұлттық паркінің жоғарғы ағысында. Либби бөгеті мен Боннерс Ферри арасындағы ортаңғы Кютенэйді рафтинг жасау ең жақсы жағдайларда мүмкін. Бұл бағыт шығыстан батысқа қарай IV+ класты тасылдарды қамтиды, сондай-ақ өзеннің ортасында қауіпсіз жүру өте сирек болатын Кутенэй шарлауы да бар. Монтанада өзен Либби бөгетінен Монтана-Айдахо шекарасына дейін рекреациялық мақсаттар үшін Монтана ағын суларына қол жеткізу заңы бойынша I класты су болып саналады. I класс – кеме жүруге және демалысқа жарамды су қоймалары. Рафтинг Канаданың өзен учаскелерінде де танымал, әсіресе ең тік беткейлі және қиын тасылдары бар жерлерде. Кютенэй ұлттық паркі маңында бірнеше канадалық фирмалар бірнеше сағаттан бірнеше күнге дейін өзенде саяхат ұйымдастырады. Кютенэйдің көптеген салаларында, жанама арналарында және Кютенэй жазығы арқылы өтетін су таралған жерлерде каноэмен жүзу, Крэстон аңғарының жабайы табиғатты қорғау бөлімшесінде және басқа да айналасындағы батпақтарда құстар мен жануарларды бақылау мүмкіндігін береді. Үй қайықтары сияқты үлкен кемелер Кютенэй және Кукануза көлдерінде жүзе алады. Рафтинг пен каякинг жылдам ағысы бар Слокан өзенінде, Кютенэйдің ең төменгі ірі саласында, сондай-ақ Кютенэйдің басқа да ірі салаларының бөліктерінде де танымал.