1933-1969 жылдардағы португалиялық құпия полициясы
PIDE
PIDE: 1933-1969 жылдарғы португалиялық құпия полициясы. Салазар режимі кезіндегі мемлекеттік қауіпсіздік, шекара бақылау және саяси қуғын-қудалау туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1933–1969 Португалияның құпия полиция күштері
1933–1969 Portuguese secret police force
Халықаралық және мемлекеттік қорғаныс полициясы (Polícia Internacional e de Defesa do Estado; PIDE) – Антониу де Оливейра Салазардың «Жаңа мемлекет» (Estado Novo) режимі кезінде болған португалиялық қауіпсіздік агенттігі. Формальды түрде, PIDE-нің негізгі міндеттері шекара, иммиграция және эмиграцияны бақылау, сондай-ақ ішкі және сыртқы мемлекеттік қауіпсіздікті қамтамасыз ету болды. Уақыт өте келе, ол құпия полиция қызметімен танымал болды. Кейін PIDE болып табылатын агенттік 1933 жылдың тамызындағы 22992 нөмірі заң-жарлығымен Мемлекеттік бақылау және қорғаныс полициясы (Polícia de Vigilância e Defesa do Estado) немесе PVDE ретінде құрылды. Ол екі бұрынғы агенттіктің бірігуі нәтижесінде құрылды: Португалияның халықаралық полициясы және саяси және әлеуметтік қорғаныс полициясы. PVDE-нің негізін қалаушы – капитан Агостиньо Лоуренсо, ол 1956 жылы Интерпол президенті болды. PVDE 1945 жылы PIDE болып қайта құрылды. PIDE 1968 жылы Қауіпсіздік бас дирекциясы (DGS) болып өзгертілді. 1974 жылғы 25 сәуірдегі «Гвоздика революциясынан» кейін Португалияда DGS таратылды, бірақ Португалияның теңіз артындағы аумақтарында Әскери ақпарат полициясы (PIM) ретінде әрекетін жалғастырды және 1975 жылы толыққандай таратылды. PIDE аббревиатурасы 1945 жылдан 1969 жылға дейін ресми түрде қолданылса да, «Жаңа мемлекет» режимі кезінде 40 жыл бойы болған құпия полициялар жиынтығы көбінесе PIDE деп аталады. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл полиция органдары жиынтығы PIDE/DGS деп те аталады, оның ең соңғы аталымдарының аббревиатураларынан алынған. Португалия Конституциясының 292-бабында осылай аталады, онда оның қылмыстық жазалануы және бұрынғы офицерлерінің жауапкершілігі көрсетілген. Өзінің қызметі барысында ұйым Испания азаматтық соғысы кезіндегі әрекеттерімен, саяси полиция ретіндегі рөлімен, Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қарсы тыңшылық қызметімен және Португалия отарлық соғысындағы қарсы көтеріліс операцияларымен танымал болды.
The International and State Defense Police (Polícia Internacional e de Defesa do Estado; PIDE) was a Portuguese security agency that existed during the Estado Novo regime of António de Oliveira Salazar. Formally, the main roles of the PIDE were the border, immigration and emigration control and internal and external state security. Over time, it came to be known for its secret police activities. The agency that would later become the PIDE was established by the Decree Law 22992 of August 1933, as the State Surveillance and Defense Police (Polícia de Vigilância e Defesa do Estado) or PVDE. It resulted from the merger of two former agencies, the Portuguese International Police and the Political and Social Defense Police. PVDE was founded by Captain Agostinho Lourenço, who in 1956 would become the president of Interpol. The PVDE was transformed into the PIDE in 1945. PIDE was itself transformed into the Directorate General of Security or DGS in 1968. After the 25 April 1974 Carnation Revolution, DGS was disbanded in Portugal, but continued to exist transitionally in the Portuguese overseas territories as the Military Information Police or PIM, being finally completely disbanded in 1975. Although the acronym PIDE was only formally used from 1945 to 1969, the set of successive secret polices that existed during the 40 years of the Estado Novo regime are commonly referred to as the PIDE. Historically, this set of police agencies is also often referred as PIDE/DGS, from the acronyms of its two last designations. It is referred to in this last way in article 292 of the Portuguese Constitution, which states its criminalization and judgment of its former officers. During its existence, the organization was known for its actions during the Spanish Civil War, its role as a political police, its counter espionage activities during World War II and its counter insurgency operations in the Portuguese Colonial War.
Өмірбаян
Португалияның Бірінші Республикасы және одан кейінгі Дитадура Насиональ режимдері кезеңінде полиция қызметі бірнеше рет қайта ұйымдастырылды, соның нәтижесінде PIDE-нің қашықтағы ата-бабалары пайда болды. 1918 жылы полиция қызметі «Азаматтық полиция» деп аталатын бас ұйым ретінде құрылды, оған PIDE-нің қашықтағы ата-бабалары саналатын екі мекеме кірді: Алдын алу полициясы және Көші-қон полициясы. Бірінші мекеме мемлекеттік қауіпсіздікті қамтамасыз етуге жауапты құпия полиция болды. Алдын алу полициясы 1919 жылы Мемлекеттік қауіпсіздік полициясы, 1919 жылғы сәуірде Әлеуметтік қорғаныс полициясы, ал 1919 жылғы қазан айында Алдын алу және мемлекеттік қауіпсіздік полициясы болып өзгерді. Көші-қон полициясы шекара және көші-қонды бақылаумен айналысатын, ерекше назарды заңсыз көші-қонға қарсы күреске жұмылдырған мекеме болды. 1926 жылғы 28 мамырдағы төңкерістен және әскери Дитадура Насиональ құрылғаннан кейін Алдын алу және мемлекеттік қауіпсіздік полициясы таратылды. Бірақ көп ұзамай, Лиссабон ақпараттық полициясы және Порту ақпараттық полициясы деген екі ұқсас мекеме құрылды, олар тиісінше Лиссабон мен Порту қалаларының әкімдерінің бақылауында болды. 1928 жылы екі мекеме Ішкі істер министрінің тікелей бақылауындағы біртұтас Ақпараттық полицияға біріктірілді. Сол жылы бұрынғы Көші-қон полициясының орнына Ақпараттық полицияның құрамында Португалияның халықаралық полициясы құрылды. 1931 жылы Ақпараттық полиция таратылып, Португалияның халықаралық полициясы Ішкі істер министрінің тікелей бақылауында дербес болды. 1932 жылы Португалияның халықаралық полициясының Саяси және әлеуметтік бақылау бөлімі құрылды, ол бұрынғы Ақпараттық полицияның функцияларын мұрагерлік етті. Салазар премьер-министр болып тағайындалғаннан кейін, Саяси және әлеуметтік бақылау бөлімі 1933 жылдың қаңтарында Саяси және әлеуметтік бақылау полициясы болып дербес статус алды. Португалияның халықаралық полициясы мен Саяси және әлеуметтік бақылау полициясы 1933 жылдың тамызында PVDE болып біріктірілді.
During the Portuguese First Republic and the following Ditadura Nacional regimes, the police services were reorganized several times, with the remote ancestors of PIDE appearing. In 1918, the police services were organized as an umbrella organization named Civic Police, which started to include two agencies that were the remote ancestors of the PIDE: the Preventive Police and the Emigration Police. The first agency was a secret police responsible for the State security. The Preventive Police would become the State Security Police in 1919, the Social Defense Police in April 1919, and the Preventive and State Security Police in October 1919. The Emigration Police was an agency responsible for the border and migration control, with a special focus in the fight against illegal emigration. After the 28 May 1926 coup d'état and the establishment of the military Ditadura Nacional, the Preventive and State Security Police was disbanded. However, soon after, two similar agencies were created, the Lisbon Information Police and the Porto Information Police, respectively under the control of the civil governor of Lisbon and the civil governor of Porto. In 1928, the two agencies were merged into a single Information Police under the direct control of the Minister of the Interior. In the same year, the Portuguese International Police was created as a section of the Information Police, succeeding the former Emigration Police. In 1931, the Information Police was disbanded and the Portuguese International Police became autonomous, under the direct control of the Minister of the Interior. In 1932, the Political and Social Surveillance Section of the Portuguese International Police was created, with the same role of the former Information Police. With Salazar in office as prime minister, the Political and Social Surveillance Section became autonomous in January 1933, as the Political and Social Surveillance Police. The Portuguese International Police and the Political and Social Surveillance Police would merge in August 1933, as the PVDE.
ЖСҚ
1969 жылы Марсело Каэтано PIDE атауын DGS (Direcção Geral de Segurança, "Бас қауіпсіздік дирекциясы") деп өзгертті. Салазардың қайтысы және Каэтаноның билікке келуі цензураға, жүріп жатқан отаршылдық соғысқа және азаматтық құқықтардың жалпы шектелуіне қарсы халықтың наразылығын болдырмау мақсатында демократияландыруға жасалған бірнеше тырастың нәтижесі болды. Бұл құпия полиция қолданған зорлық-зомбылықтың сезілген деңгейінің төмендеуіне және оның тиімділігінің азаюына әкелді.
In 1969, Marcelo Caetano changed the name PIDE to DGS (Direcção Geral de Segurança, "General Security Directorate"). The death of Salazar and the subsequent ascension of Caetano brought some attempts at democratization, in order to avoid popular insurgency against censorship, the ongoing colonial war, and the general restriction of civil rights. This resulted in a decrease in the perceived level of violence used by the secret police and a consequent reduction in its effectiveness.
PIDE/DGS-тің аяқталуы
1974 жылғы Карнеол революциясының ең драматикалық сәттері Лиссабондағы Антонио Мария Кардосо көшесіндегі DGS штаб-пәтерінің жанында болды. Белгісіз агенттер, бүлікші әскерлер мен азаматтардың қоршауында қалғаннан кейін үмітін жоғалтып, ғимараттың төбесінен атыс ашты, нәтижесінде төрт наразы өмірін қиды. Өз кезегінде, қашуға тырысқан DGS агенті бүлікші әскерлер тарапынан қаза тапты. Осы бес адам диктатураны құлатуға бағытталған төңкерістің жалғыз құрбандары болды. Бұл көтерілісшілердің басып алуға тырысқан соңғы стратегиялық нысаны болды, осының салдарынан көптеген агенттер қашып кетті және көптеген құжаттар жойылды. Революциядан кейінгі күндері көптеген агенттер Испанияға қашып кетті немесе жасырынып қалды. Алайда, бас директор Сильва Паис сияқты көптеген агенттер ұсталды. Осы агенттердің 89-ы 1975 жылдың маусым айында Алкоентр түрмесінен масштабты және толыққанды түсіндірілмеген түрмеден қашу кезінде босады. PIDE/DGS архивтерінің бір бөлігі Португалия Коммунистік партиясымен кеңес агенттеріне берілгені хабарланды. Тазартылғаннан кейін, мекеме Португалияның колонияларында Әскери ақпарат полициясы (Polícia de Informação Militar) деген атпен қызметін жалғастырды. Құпия полицияны тарату жөніндегі комиссия құрылды. 1990 жылдан бері қалған құжаттар Torre do Tombo Ұлттық архивінде сақталады. Оларға қол жеткізуге болады, бірақ агенттер мен ақпарат берушілердің есімдері жарияланбайды. PIDE агенттерінен сот алдында тұрғандар – қуғынға ұшыраған оппозициялық көшбасшы Хумберто Дельгадоның өліміне жауаптылар. Олардың ісі бірнеше жылға созылды және сотқа қатыспады. Ешқайсысы да түрмеге отырған жоқ. PIDE/DGS-тің қатыгездігі 2000 жылғы «Сәуір капитандары» фильмінде көрсетілген, ол Карнеол революциясы күніндегі оқиғалар туралы айтады. PIDE/DGS-тің режимін қолдау арқылы жасаған зәбір-зияпаттарының естелігіне байланысты жаңа азаматтық барлау агенттігін құру он жылдан астам уақытқа кешікті. Алайда, Түркия елшілігіне жасалған террористік шабуылдан кейін, 1983 жылы Социалистік Интернационал конференциясында Палестина Азат ету ұйымының өкілі қаза тапқаннан кейін, сондай-ақ оқшауланған солшыл және оңшыл топтардың бірқатар ішкі террористік шабуылдарынан кейін Португалия үкіметі жаңа барлау агенттігінің қажеттілігіне көз жеткізді. Бұл 1984 жылы Португалия Республикасының Ақпараттық жүйесі (SIRP) құрылуына әкелді.
The most dramatic moments of the 1974 Carnation Revolution occurred near the DGS headquarters at António Maria Cardoso Street in Lisbon. Unidentified agents desperate after being surrounded by rebellious troops and a throng of civilians opened fire from the top of the building, killing four demonstrators. In turn, a DGS agent was also killed by the rebellious troops when trying to escape. These five people were the sole victims of the coup d'état which brought down the dictatorship. This was the last strategic point to be occupied by the insurgents, thus leading to the escape of many of the agents and the destruction of most of the records. In the days following the revolution, most escaped to Spain or went underground. Many of the agents, including the director general Silva Pais were, however, captured. Of those agents, 89 would latter escape from the Alcoentre penitentiary, in a massive and never well explained prison break in June 1975. Some of the PIDE/DGS archives were reportedly handed over by the Portuguese Communist Party to Soviet agents. After being sanitized, the corporation continued its operations in the Portuguese colonies under the name of the Military Information Police (Polícia de Informação Militar). A commission was created for the extinction of the secret police. The remainder of the documents since 1990 are in the Torre do Tombo National Archive. They can be accessed, but the names of agents and informers are not disclosed. The only PIDE agents who faced trial were those responsible for the death of exiled opposition leader Humberto Delgado. They were tried in absentia and the case dragged on for several years. None of them served time in jail. The brutality of the PIDE/DGS is dramatised in the 2000 film April Captains, about the events of the day of the Carnation Revolution. Because of the memory of the abuses of the PIDE/DGS in supporting the regime, the establishment of a new civilian intelligence agency was delayed for more than a decade. However, following a terrorist attack on the Embassy of Turkey, the assassination of a Palestine Liberation Organization representative at a Socialist International conference in 1983, and a number of domestic terrorist attacks by isolated far left and far right groups, the Portuguese government became convinced of the need for a new intelligence agency. This led to the establishment of the Sistema de Informações da República Portuguesa (SIRP, Intelligence System of the Portuguese Republic) in 1984.