Жюль Бартелеми Сен-Илер: Француз философы, саяхатшы және мемлекет қайраткерінің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Жюль Бартельмей Сент-Иларе (19 тамыз 1805 – 24 қараша 1895) – француз философы, журналисі, мемлекет қайраткері және Франция императоры Наполеон I-нің заңды емес ұлы болуы мүмкін.

Өмірбаян

Жюль Парижде дүниеге келген. Мари Беллок Лоундес өзінің «Сүйіспеншілік пен достық қайда?» (1943) атты автобиографиясының екінші томында оның әкелігіне қатысты мәлімдеме жасады. Ол ұялып, бұл туралы ешкімге айтпаған. Лоундес оның анасы кім екенін айтпады. Алғашқы жылдары Қаржы министрлігінде (1825–1828) жұмыс істеді және белсенді журналист болды. 1826 жылдан 1830 жылға дейін «Le Globe» газетінде Франция королі Карл X-тің саясатына қарсы шықты. 1830 жылғы төңкеріс кезінде 1830 жылғы 28 шілдеде журналистердің наразылығына қол қойды. 1830 жылдан кейін 1833 жылға дейін «Le Constitutionnel», «Le National» және «Le Courrier français» сияқты әртүрлі газеттерге мақала жазды, содан кейін саясаттан қол үзді және өмірінің көп бөлігін Аристотельдің аудармасын жасауға арнады, соның нәтижесінде ежелгі философия тарихын зерттеді. Бұл жұмысының арқасында ол 1838 жылы Франция колледжінде ежелгі философия кафедрасын және 1839 жылы Моральдық және саяси ғылымдар академиясында орын алды. 1848 жылғы революциядан кейін Сена және Уаз департаментінен республикалық депутат болып сайланды. Оны білім беру реформасының жобасын дайындаған комиссия төрағасы етіп, мемлекеттік білім беру министрі Карно тағайындады. Бірақ Карно отставкаға кетіп, оның орнына Альфред де Фаллукс келгеннен кейін комиссия таратылды. Дегенмен, Бартеми Сент-Илаир комиссия жазған баяндама мен ұсыныстарды Ұлттық Ассамблеяға ұсынды, бірақ олар ескерілмеді. Консервативті «Parti de l'Ordre» жеңіске жеткен 1849 жылғы мамырдағы сайлаудан кейін ол қайта сайланды және білім беру жөніндегі парламенттік комиссия мүшесі болып қайта тағайындалды. Осылайша, үш жыл бойы ол 1850–1851 жылдарғы Фаллу заңдарын қабылдауға әкелген пікірталастарда маңызды рөл атқарды, бұл заңдар шіркеудің білім берудегі ықпалын күрт арттырды, бұл Сент-Илаир сияқты республикашылдарды алаңдатты. 1851 жылғы желтоқсандағы Луи Наполеонның төңкерісінен кейін ол қызметтен шеттетілді. 1855 жылы ол Суэц каналының мүмкіндігін бағалау үшін халықаралық комиссия мүшесі ретінде Мысырға барды, және ол жазған мақалалары Францияда жобаны танымал етуге үлкен үлес қосты. 1869 жылы қайтадан депутат болып сайланған ол Екінші Империяға қарсы оппозицияға қосылды, ал 1871 жылы Орталық-солшыл парламенттік тобының мүшесі ретінде Тьердің Республика Президенті болып сайлануына бар күшін жұмсады, кейін оның хатшысы болып жұмыс істеді. 1875 жылы өмір бойына сенатор болып тағайындалды және орташа республикашылдар (немесе Опортюнист республикашылдар) қатарына қосылды. 1880 жылғы 23 қыркүйектен 1881 жылғы 14 қарашаға дейін Жюль Ферри кабинетінде сыртқы істер министрі болды. Оның басқаруының ең маңызды оқиғасы – Тунистің француз протектораты ретінде аннексиялануы, оны ол белсенді түрде қолдады. 1882 жылы АҚШ-тың Миннесота штатындағы Сент-Хилер ауылы оның құрметіне аталды. 1895 жылы Парижде қайтыс болды. Оның ең маңызды еңбектері Аристотельдің аудармасынан және осы тақырыпқа байланысты бірқатар зерттеулерден басқа «Des Védas» (1854), «Du Bouddhisme» (1856) және «Mahomet et le Coran» (1865) кітаптарын қамтиды.

Jules was born in Paris. Marie Belloc Lowndes, in the second volume of her autobiography Where Love and Friendship Dwelt (1943), made claims regarding his paternity. He was reportedly ashamed of and did not talk about it. Lowndes did not say who his mother was. In his early years he worked for the Ministry of Finance (1825–1828), and was an active journalist. From 1826 to 1830 he opposed the policies of Charles X of France in Le Globe. At the revolution of 1830 he signed the protestation of the journalists on 28 July 1830. After 1830, he contributed to different newspapers, Le Constitutionnel, Le National and Le Courrier français until 1833, when he gave up politics in order to devote himself to the history of ancient philosophy, undertaking a translation of Aristotle, which occupied him the greater part of his life. The reputation he gained from this work won him the chair of ancient philosophy at the Collège de France (1838) and a seat at the Academy of Moral and Political Science (1839). After the revolution of 1848 he was elected as a republican deputy from the département of Seine et Oise. He was named by the Minister of Public Instruction, Carnot, head of the commission preparing the draft for the education reforms. However, after Carnot's resignation and replacement by Alfred de Falloux, the commission was dissolved. Nevertheless, Barthélémy Saint Hilaire deposed to the National Assembly the report and the propositions written by the commission, which were ignored. After the May 1849 legislative election, won by the conservative Parti de l'Ordre, he was however re elected and named again as a member of the parliamentary commission on education. During three years, he thus played an important role during the debates leading to the adoption of the Falloux Laws in 1850–1851, which greatly increased the clergy's influence on education, to the dismay of Republicans such as Saint Hilaire. He was obliged to withdraw after the December 1851 coup d'état of Louis Napoleon. In 1855 he went as member of the international commission to Egypt to report on the possibility of the proposed Suez Canal, and by the articles which he wrote he contributed largely to making the project popular in France. Elected deputy again in 1869, he joined the opposition to the Second Empire, and in 1871, as a member of the Centre gauche parliamentary group, bent all his efforts to the election of Thiers as President of the Republic, acting afterwards as his secretary. Appointed senator for life in 1875, he took his place among the moderate republicans (aka Opportunist Republicans), and from 23 September 1880 to 14 November 1881 was minister of foreign affairs in the cabinet of Jules Ferry. The most important event of his administration was the annexation of Tunis under the form of a French protectorate, which he actively promoted. In 1882 the village of St. Hilaire, Minnesota, in the United States, was named in his honor. He died in Paris in 1895. His principal works, besides the translation of Aristotle and a number of studies connected with the same subject, are Des Védas (1854), Du Bouddhisme (1856) and Mahomet et le Coran (1865).

Шығармалары

Аристотельдің логикасы. – Париж: Ладранж, 1838
Грек және латын философиясы курсының ашылуы. – Париж: H. Fournier, 1838
Александрия мектебі: Моральдық және саяси ғылымдар академиясына бағышталған есеп, алдынан Александриялықтардың әдісі және мистицизм туралы эссе тұр. Кітапта Плотиннің таңдаулы үзінділерінің аудармасы бар. – Париж: Ладранж, 1845
Нағыз демократия. – Париж: Pagnerre, 1849
Ведалар. – Париж: B. Duprat, 1854 онлайн
Философия сыйлығына үміткерлік білдірген еңбектерге қатысты есеп: 1848 жылы ұсынылған және 1853 жылы марапатталуға тиіс, Платон мен Аристотельдің моральдық және саяси философиясын осы мәселелер бойынша ең ірі заманауи философтардың ілімдерімен салыстыру, философия бөлімі атынан. Моральдық және саяси ғылымдар академиясының 1853 жылғы 14 мамырдағы отырысында оқылған сөз. – Париж: Firmin Didot, 1854
Буддизм. – Париж: B. Duprat, 1855 онлайн
Мысыр туралы хаттар. – Париж: Michel Lévy frères, 1856 онлайн
Будда және оның діні. – Париж: Didier, 1860
Сұлулық мәселесі бойынша конкурсқа қатысты философия бөлімінің есебі. – Париж: Firmin Didot, 1862
Мұхаммед пен Құран: алдынан философия мен діннің өзара міндеттері туралы кіріспе тұр. Кітап сол жылы екінші рет басылды. – Париж: Didier, 1865
Цейлон мен Бирмадағы буддизм және оның әдебиеті. – Гамбург, 1866
Метафизика: Аристотельдің метафизикасына кіріспе. – Париж: Germer Baillière, 1879
Христиандық және буддизм: М. аббат Дешампқа жолданған үш хат, біріншісі М. Дешамптың «Буддизм және христиан дінтануы» атты жарияланымына орай, екіншісі осы автордың «Заң кітабының табылуы және соңғы зерттеулерге сәйкес төңкеріс теориясы» атты библиографиялық зерттеуіне жауап ретінде, үшіншісі бұрынғы екі хатты бекітіп, жариялауға рұхсат береді. – Париж: Ernest Laroux, 1880 онлайн
Англиялық Үндістан, оның қазіргі жағдайы, болашағы: алдынан Англия және Ресей туралы кіріспе тұр. – Гамбург, 1887
Философия ғылым және дінмен байланыста. – Париж: F. Alcan, 1889 онлайн
Франсуа Бэкон туралы зерттеу: Моральдық және саяси ғылымдар академиясының Бордин сыйлығы үшін ашылған конкурс туралы есеп. – Париж: F. Alcan, 1890
Аристотель және афиналық конституцияның тарихы. – Париж: Administration des deux revues, 1891 онлайн
М. Виктор Кузен, оның өмірі мен хаттары. – Париж: Hachette, 1892 онлайн
Аристотельдің жалпы аудармасы. Мазмұндаманың алфавиттік тізімі. – Париж: F. Alcan, 1892
Сократ пен Платон, немесе Платонизм. – Шартр: Durand, 1896

De la Logique d’Aristote. – Paris : Ladrange, 1838
Ouverture du cours de philosophie grecque et latine. – Paris : H. Fournier, 1838
De l’École d’Alexandrie : rapport à l’Académie des sciences morales et politiques, précédé d’un Essai sur la méthode des Alexandrins et le mysticisme. L’ouvrage contient en complément une traduction des morceaux choisis de Plotin. – Paris : Ladrange, 1845
De la vraie Démocratie. – Paris : Pagnerre, 1849
Des Védas. – Paris : B. Duprat, 1854 online
Rapport concernant les mémoires envoyés pour concourir au prix de philosophie : proposé en 1848 et à décerner en 1853, sur la comparaison de la philosophie morale et politique de Platon et d’Aristote avec les doctrines des plus grands philosophes modernes sur les mêmes matières, au nom de la section de philosophie. Discours lu à l’Académie des sciences morales et politiques, dans la séance du 14 mai 1853. – Paris : Firmin Didot, 1854
Du Bouddhisme. – Paris : B. Duprat, 1855 online
Lettres sur L’Égypte. – Paris : Michel Lévy frères, 1856 online
Le Bouddha et sa religion. – Paris : Didier, 1860
Rapport fait au nom de la section de philosophie sur le concours relatif à la question du Beau. – Paris : Firmin Didot, 1862
Mahomet et le Coran : précédé d’une Introduction sur les devoirs mutuels de la philosophie et de la religion. Le livre connaît un second tirage la même année. – Paris : Didier, 1865
Du Boudhisme et de sa littérature à Ceylan et en Birmanie. – Hamburg, 1866
De la Métaphysique : Introduction à la métaphysique d’Aristote. – Paris : Germer Baillière, 1879
Le Christianisme et le boudhisme : trois lettres addressées à M. l’abbé Deschamps, la 1ère à l’occasion d’une publication de M. Deschamps, ayant pour titre Le Boudhisme et l’apologétique chrétienne ; la 2e en réponse à l’envoi d’une étude biblique du même auteur ayant pour titre La Découverte du livre de la loi et la théorie du coup d’état d’après les derniers travaux ; la 3e qui confirme les deux précédentes et en autorise la publication. – Paris : Ernest Laroux, 1880 online
L’Inde anglaise, son état actuel, son avenir : précédé d’une introduction sur l’Angleterre et la Russie. – Hamburg, 1887
La Philosophie dans ses rapports avec les sciences et la religion. – Paris : F. Alcan, 1889 online
Étude sur François Bacon : suivie du Rapport à l’Académie des sciences morales et politiques, sur le concours ouvert pour le prix Bordin. – Paris : F. Alcan, 1890
Aristote et l’histoire de la Constitution athénienne. – Paris : Administration des deux revues, 1891 online
M. Victor Cousin, sa vie et sa correspondance. – Paris : Hachette, 1892 online
Traduction générale d’Aristote. Table alphabétique des matières. – Paris : F. Alcan, 1892
Socrate et Platon, ou le Platonisme. – Chartres : Durand, 1896

Қазіргі заманғы басылымдар

Будда және Оның діні. – Rupa & Co, 2002 ж. –