Кіріспе

Канададағы қылмыстың жалпы шолуы

Канададағы қылмыс деңгейі жалпы алғанда төмен деп есептеледі. Канада конституциясына сәйкес, қылмыстық заңдарды қабылдау және тергеу қағидаларын белгілеу өкілеттігі федералды парламентке жүктелген. Провинциялар құқық қорғау саласындағы жауапкершілікті бөліседі (бірақ көптеген аймақтарда провинциялық полиция федералды Корольдік Канадалық Шабандар Полициясымен (RCMP) шарттық негізде жұмыс істейді), және қылмыстық құқық бұзушылықтарды сотқа беру құқығы федералды үкіметке берілгенімен, көптеген қылмыстық құқық бұзушылықтар бойынша соттау провинциялардың құзырында. Заңдар мен жазалау нормалары бүкіл елде біркелкі, бірақ провинциялар оларды қолдану деңгейі бойынша өзгеше. Статистика Канадасының соңғы есебіне сәйкес, 1990 жылдардың соңынан бері Канададағы жалпы қылмыс деңгейі Қылмыстың Ауырлығы Индексі (CSI) және Зорлық-Зомбылық Қылмысының Ауырлығы Индексі (VCSI) арқылы өлшенгенде тұрақты түрде төмендеп келеді, соңғы уақытта 2014 жылғы ең төменгі көрсеткіштен кейін сәл өскен. Қылмыстың екі көрсеткіші де 2010 мен 2018 жылдар аралығында 8-10% төмендеді.

Statistics Canada деректері

Канададағы қылмыстың көрсеткіші 100 000 тұрғынға шаққанда 5334 жағдайды, зорлық-зомбылық қылмысы 1098 жағдайды, ал мүлік қылмысы 3245 жағдайды (100 000 тұрғынға шаққанда) құрады. 2017 жылы қылмыстың ең төмен деңгейі Квебек провинциясында 100 000 адамға 3359 жағдаймен тіркелді, одан кейін Онтарио провинциясы 100 000 адамға 3804 жағдаймен екінші орында тұрды. 2017 жылы қылмыстың ең жоғары деңгейі Нунавут провинциясы немесе территориясында 100 000 адамға 34 948 жағдаймен байқалды. 2007 және 2017 жылдар аралығында жалпы қылмыс 23%-ға төмендеді, барлық провинцияларда қылмыстың азаюы байқалды (34%-ға дейін), Юконды қоспағанда, онда азаю болмады, ал Нунавутта өсім тіркелді. Зорлық-зомбылық қылмыстары Принс-Эдвард аралында, содан кейін Онтарио мен Квебекте ең төмен деңгейде болды. 2015 жылы көрсеткіш 100 000 адамға шаққанда 1,68-ге өсті, ал өткен жылы 1,47-ге жеткен еді. Statistics Canada деректеріне сәйкес, 2016 жылы Канада бойынша полиция 611 кісі өлтірілгенін хабарлады, бұл 100 000 адамға шаққанда 1,68 адамды құрады. Statistics Canada мәлімдемесіне қарағанда, Канаданың 2017 жылғы ұлттық кісі өлтіру көрсеткіші соңғы он жылдағы ең жоғары көрсеткішті құрады, себебі топтық зорлық-зомбылық пен атыс салдарынан қазалар көбейді. Агенттік мәліметінше, өткен жылы Канадада 660 адам өлтірілген. Бұл 2016 жылдан бастап шамамен 8%-ға өсімді көрсетті, сонымен қатар кісі өлтіру көрсеткіші 100 000 адамға шаққанда 1,8 құрбанға дейін өсті, бұл 2009 жылдан бері ең жоғары көрсеткіш. Агенттік сонымен қатар адам өлтіруге талпыну, жыныстық зорлау, тонау және ауыр зорлық-зомбылық сияқты басқа да ауыр қылмыстардың өткен жылы өскенін, сондай-ақ зорлық-зомбылық қылмыстарында қару қолданудың да артқанын хабарлады. 2007 жылы кісі өлтірудің саны 594-ке дейін төмендеді, бұл өткен жылмен салыстырғанда 12-ге кем. 2007 жылы қаза тапқандардың үштен бірі пышақпен, ал тағы үштен бірі атыс қаруымен өлтірілген. 2007 жылы 190 пышақталған және 188 атыс болған. Барлық атыс қаруымен жасалған кісі өлтірулердің үштен екісінде қолға қару қолданылған. 74 жасөспірім кісі өлтіргені үшін айыпталды, бұл өткен жылмен салыстырғанда 11 адамға кем. Қаза тапқандардың 84 пайызы - таныс адамдар. Кісі өлтіру құрбандары болған еркектердің көпшілігі таныстары, қылмыстық ортада таныс адамдары немесе бейтаныс адамдардың қолынан қаза тапқан. Әйелдер кісі өлтіру құрбандары көбінесе қазіргі немесе бұрынғы жақын серіктері немесе басқа отбасы мүшелерінің қолынан қаза тапқан. Қылмыстың ең жоғары деңгейі Манитоба провинциясында тіркелді, ал ең төменгі деңгей Принс-Эдвард аралы және Ньюфаундленд пен Лабрадорда байқалды. Полиция 2018 жылы Канададағы жеккөрушілік қылмыстардың саны 2017 жылы 2073 болғанмен, 1798-ге дейін төмендегенін хабарлады. Бұл көрсеткіш 2016 жылы 1409, 2015 жылы 1362 және 2014 жылы 1295 болған. Канада Әділет статистикасы орталығының (CCJS) жүргізген сауалнамасына сәйкес, дін (37%) Канададағы жеккөрушілік қылмыстардың басты себебі болып табылады.

Халық санағы бойынша зорлық-зомбылық қылмыстарының ауырлығы индексі

Канаданың халық саны көп қалалық аймақтары (CMAs) – Зорлық қылмысының ауырлық индексі, жыл бойынша Қала 2020 2019 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 Абботсфорд–Мишн 77.2 86.4 82.3 90.4 81.1 70.7 79.7 72.4 89.8 118.8 Барри 44.9 53.1 46.3 43.8 42.3 38.6 46.1 49.2 50.1 53.9 Брантфорд 80.8 83.4 88.4 70.0 73.5 73.9 67.6 84.5 92.5 91.5 Калгари 78.0 92.9 61.3 72.1 63.0 62.0 61.2 72.1 82.1 84.8 Эдмонтон 104.8 114.9 102.5 103.9 93.3 89.7 95.8 105.9 106 118.7 Гатино 51.4 55.8 63.8 55.9 57.5 65.1 71.4 68.1 59.7 74.5 Үлкен Садбери 87.8 82.1 61.4 63.9 62.9 66.3 75.4 78.7 85 98.1 Гельф 63.1 64.6 49.1 47.3 44.1 42.5 53.8 48.2 44.5 49.2 Галифакс 64.3 60.7 60.2 77.3 79.0 73.6 84.8 92.4 111.7 105.6 120.0 Гамильтон 55.5 66.0 54.6 55.0 59.9 62.5 75.8 80.9 84.3 Келоуна 111.9 121.4 62.7 69.8 60.4 67.1 81.8 86.0 95.9 104.3 Кингстон 70.6 67.8 38.5 54.5 44.3 48.6 53.7 48.1 54.5 71.9 Китченер–Кембридж–Ватерлоо 74.7 73.3 60.1 54.5 51.1 57.0 60.9 69.5 69.8 65.1 Лондон 74.7 75.1 59.4 56.7 49.0 56.9 64.1 70.5 74.3 69.9 Монктон 104.2 108.9 79.3 75.6 74.5 66.5 73.4 68.2 72.4 79.4 Монреаль 52.7 58.0 73.1 76.1 72.5 79.5 87.8 97.7 98.3 102.7 Оттава 48.3 57.0 62.1 53.7 49.6 56.1 58.2 63.9 67.5 78.1 Питерборо 62.1 54.4 68.9 56.9 51.7 57.7 66.2 60.2 65.8 59.5 Квебек 100 43.1 47.5 48.3 50.8 48.6 51.3 50.9 Регина 104.8 130.0 124.1 107.9 103.8 105.8 110.1 123.5 151.2 155.6 Сагеней 67.7 47.7 61.3 58.2 57.2 79.4 55.2 59.2 72.8 Сент-Джон 43.9 56.1 49.3 64.3 63.8 65.7 61.6 59.5 68.0 91.3 96.4 100.3 Саскатун 105.7 117.3 114.0 113.5 122.6 109.9 126.4 134.5 155.7 154.7 Шербрук 47.8 47.2 55.6 44.1 51.6 45.3 49.7 49.3 N/A 54.2 Сент-Катаринес–Ниагара 58.1 64.3 37.6 42.2 40.9 49.3 54.1 48.0 56.9 63.5 Сент-Джонс 88.9 71.3 79.6 69.5 79.5 77.3 74.7 90.1 69.3 Тандер-Бей 93.8 100.6 125.6 119.2 138.5 110.9 118.8 128.7 138.5 136.1 Торонто 46.2 54.2 70.4 64.6 63.5 68.2 78.4 84.7 88.4 94.5 Труа-Ривьер 47.7 51.8 46.2 59.9 57.3 51.4 46.4 46.2 44.4 56.0 Ванкувер 88.6 95.4 77.8 85.0 78.2 83.6 92.6 98.3 108.2 117.8 Виктория 75.8 74.3 56.8 69.1 58.4 54.4 63.7 70.9 81.3 81.0 Виндзор 83.3 80.3 58.1 67.7 57.0 61.9 66.4 59.8 65.1 74.6 Виннипег 116.3 131.7 149.6 122.1 116.1 119.9 145.4 173.8 163.9 187.0 Канада 73.4 79.5 75.3 74.5 70.2 73.7 81.4 85.3 88.9 93.7

Полиция

2005 жылы Канадада 61 050 полиция қызметкері болды, бұл 528,6 адамға бір полиция қызметкері шаққандағы көрсеткіш, бірақ маңызды аймақтық айырмашылықтар бар. Ньюфаундленд және Лабрадор, сондай-ақ Принс-Эдвард аралындағы полиция қызметкерлерінің саны ең аз, тиісінше 664,9 және 648,4 адамға бір полиция қызметкері. Керісінше, полицияның халыққа қатынасы ең жоғары Канаданың солтүстік территорияларында байқалады: Нунавутта бір полиция қызметкеріне 247,9 адам, Солтүстік-Батыс территорияларында 248,5 адам және Юконда 258,2 адам келеді. Бұл көрсеткіш көптеген дамыған елдердегіден едәуір төмен, мұндай аз полиция қызметкерлері тек Жапония мен Швецияда ғана бар. АҚШ-та 411,5 адамға бір офицер, ал Германияда 344,8 адам шаққандағы көрсеткіш тіркелген. Канаданың ұлттық полиция күштері – Канада Корольдік атты полициясы (RCMP), ол Канаданың солтүстігінде және Квебек, Онтарио және Ньюфаундлендтен басқа ауылдық аймақтардағы негізгі полиция күші болып табылады. Бұл үш провинцияның өздерінің провинциялық полиция күштері бар, бірақ RCMP әлі де Ньюфаундлендтің ауылдық жерлерінде жұмыс істейді, сонымен қатар Онтарио және Квебек провинцияларында белгілі бір федералдық полиция қызметтерін ұсынады. Көптеген қалалар мен округтерде өздерінің муниципалдық полиция күштері бар, ал кейбіреулері өз қауымдастықтарын күзету үшін провинциялық полициямен немесе RCMP-мен шарттар жасасқан.

Салыстырулар

Елдер арасындағы қылмыс деңгейін салыстыру құқықтық жүйедегі, есеп берудегі және қылмыстарды жіктеудегі айырмашылықтарға байланысты қиын. Ұлттық қылмыс статистикасы іс жүзінде тек таңдалған қылмыс түрлерінің статистикасын көрсетеді. Деректер әртүрлі сараптама әдістері арқылы жиналады, бұл әдістер деректердің 15%-дан 100%-ын қамтуы мүмкін. 2001 жылы Statistics Canada жүргізген зерттеуде АҚШ-пен салыстырғандағы адам өлтіру көрсеткіші ең сенімді екені анықталды. Алты аз ауқымды қылмыс бойынша көрсеткіштерді салыстыру мүмкін, бірақ оларды түсіндіруде қиындықтар туындауы мүмкін. Мысалы, шабуыл түрлеріне Канада мен АҚШ-та әртүрлі жіктемелер мен заңдар қолданылады, бұл адам өлтірумен салыстырғанда оларды салыстыруды қиындатады. Сол кезде АҚШ-тағы аса қатыгездікпен жасалған шабуыл қылмысын Канададағы үш қылмыстың (аса қатыгездікпен жасалған шабуыл, қару қолданып шабуыл және кісі өлтіруге талпыныс) жиынтығымен салыстыруға болар еді. Бұл салыстырудың шамамен 0,1% ғана қанағаттандырмаушылық тудыруы мүмкін еді, бұл Канада көрсеткіштерін сәл көтеретін еді. Сондай-ақ, зерттеуде екі елдің жалпы қылмыс деңгейін (яғни, таңдалған қылмыстардың жалпы саны) тікелей салыстыру "тиімсіз" деп танылды, өйткені жалпы сомаға проблемалық және пайдалы деректер жиынтығы кіреді. Осы себептерге байланысты, қылмыс деңгейін болжаушы факторларды (мысалы, экономикалық теңсіздік) іздеу үшін халықаралық зерттеулерде адам өлтіру көрсеткішіне басымдық беріледі. Таңдалған елдердегі қылмысты салыстыру (100 000 халқына шаққандағы қылмыстар) ЕлАдам өлтіруЖықын ұрлықЖыныстық шабуылСтатистикалық жылКанада1.679.462.92012Австралия1.363.380.12011Англия мен Уэльс1.0119.378.22012Ирландия1.061.139.72011Жаңа Зеландия0.947.176.52012Солтүстік Ирландия1.572.688.92010/2011Шотландия1.734.985.12012/2013Оңтүстік Африка30.1297.52012Америка Құрама Штаттары4.5102.21102014

Америка Құрама Штаттары

Канаданың оңтүстік көршісі – АҚШ-пен салыстырмалы тәжірибесі мен саясаты зерттелген, және бұл мәселе Канада ішінде кеңінен талқыланады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Канададағы қасақана қылмыстардың көрсеткіші АҚШ-тан әлдеқайда төмен, және қазір де солай. Мысалы, 2000 жылы АҚШ-тағы тонау көрсеткіші 65 пайызға, аса қасақана зорлық көрсету көрсеткіші екі есеге, ал кісі өлтіру көрсеткіші Канададан үш есе жоғары болды. Дегенмен, мүлікке қарсы кейбір қылмыстардың көрсеткіші АҚШ-та Канададан төмен. Мысалы, 2006 жылы көлік ұрлығының көрсеткіші Канадада АҚШ-тан 22% жоғары болды. Сонымен қатар, соңғы жылдары АҚШ пен Канада арасындағы қасақана қылмыстар көрсеткішінің арасындағы айырмашылық АҚШ-тағы қасақана қылмыстардың күрт төмендеуіне байланысты азайды. Мысалы, АҚШ-та аса қасақана зорлық көрсету көрсеткіші 1990 жылдардың көп бөлігінде төмендеп, 2000 жылы 100 мың адамға 324 құрады, ал Канададағы көрсеткіш салыстырмалы түрде тұрақты болып, 2000 жылы 100 мың адамға 143 құрады. Басқа салаларда АҚШ-та төмендеу жылдамдады. Мысалы, Канадада кісі өлтіру көрсеткіші 1991 жылдан 2004 жылға дейін 36 пайызға төмендеді, ал АҚШ-та 44 пайызға төмендеді. Канадада кісі өлтіру көрсеткіші 1975 жылы 100 мың адамға 3,03 құрады, содан бері төмендеп келеді; 1985 жылы (2,72) және 1991 жылы (2,69) ең төменгі көрсеткіштерге жетті. 2003 жылы ол 1970 жылдан бергі ең төменгі көрсеткішке, 1,73 құрады. 1970-1976 жылдар аралығындағы орташа кісі өлтіру көрсеткіші 2,52, 1977-1983 жылдар аралығында 2,67, 1984-1990 жылдар аралығында 2,41, 1991-1997 жылдар аралығында 2,23 және 1998-2004 жылдар аралығында 1,82 болды. Кісі өлтіруге талпыну көрсеткіші кісі өлтіру көрсеткішінен жылдам төмендеді. Салыстырмалы түрде айтсақ, АҚШ-та кісі өлтіру көрсеткіші 1974 жылы 100 мың адамға 10,1 құрады, 1980 жылы 10,7-ге дейін өсті және 1991 жылы ең төменгі көрсеткішке жетті (10,5). 1970-1976 жылдар аралығындағы орташа кісі өлтіру көрсеткіші 9,4, 1977-1983 жылдар аралығында 9,6, 1984-1990 жылдар аралығында 9, 1991-1997 жылдар аралығында 9,2 және 1998-2004 жылдар аралығында 6,3 болды. 2004 жылы АҚШ-та кісі өлтіру көрсеткіші 100 мыңнан 6-дан төмен түсіп, 1966 жылдан бері алғаш рет, 2010 жылы 100 мыңнан 4,8 құрады. Канадада бұл көрсеткіш 3 есе төмен, 1,6 болды. АҚШ-та бұл көрсеткіш 14 пайызды құрайды, яғни 50 жыл ішінде кездейсоқ кісі өлтіруге ұшырау мүмкіндігі 0.000128% Канадада, АҚШ-та 0.000329% (әрине, бұл көрсеткіштер әр елдің аймақтарына қарай өзгереді). Кейбір кісі өлтіру әдістері әр елде жиі қолданылады; Канадада (0,59) пышақпен кісі өлтіру АҚШ-қа қарағанда 51,3% жиірек (0,39) орын алады, алайда атыс қаруымен кісі өлтіру АҚШ-та (2,7) Канадаға қарағанда 440% жиірек (0,5) орын алады. АҚШ-та сіз пышақпен (5,3%) өлгеннен гөрі, атылып (17,4%) қаза болу ықтималдығы 3 есе жоғары. Кісі өлтіруден басқа, АҚШ-та (112.9) тонау көрсеткіші 42,2% жоғары, Канададан (79,4) жоғары. Басқа да қасақана қылмыстар, мысалы, дене күші қолданып немесе жыныстық зорлық-зомбылық жасау қылмыстары, елдердің арасында салыстыруға келмейді, себебі қылмыстардың анықтамасы әртүрлі. Дегенмен, мүлікке қарсы қылмыстардағы айырмашылық соншалықты үлкен емес. АҚШ-тағы ұрлық/бұзушылық көрсеткіші (670,2) Канададағыдан (503,7) 33,1% жоғары, АҚШ-тағы ұрлық көрсеткіші (1959,3) Канададағыдан (1468,4) 33,4% жоғары, ал АҚШ-тағы автокөлік ұрлығы көрсеткіші (229,7) Канададағыдан (223,5) сәл жоғары. COVID-19 пандемиясының алғашқы сегіз айында Канадада қылмыстық оқиғалар 18% төмендеді. Ал АҚШ-та қылмыстың саны өсіп, "бұл үрдіс бүкіл елде байқалады". Мысалы, 2020 жылы Лос-Анджелесте кісі өлтіру 36 пайызға, ал Нью-Йоркте 45-ке жуық өсті. "Нью-Йорк Таймс" газетінде былай делінген: "Тіпті кішігірім қалалар да зорлық-зомбылықтың артуынан құтылмады: өткен жылы Луисвилл 173 кісі өлтіру бойынша рекорд орнатты, ал [2021] оны басып өтуге дайын".