Кіріспе
IFEX – бұрынғы Халықаралық сөз бостандығы алмасуы – адам құқығы ретінде сөз бостандығын қорғау және ілгерілету үшін жергілікті, ұлттық, аймақтық немесе халықаралық деңгейде жұмыс істейтін 120-дан астам тәуелсіз үкіметтік емес ұйымдардың әлемдік желісі.
IFEX, formerly International Freedom of Expression Exchange, is a global network of more than 120 independent non governmental organisations that work at a local, national, regional, or international level to defend and promote freedom of expression as a human right.
Тарих
IFEX алғаш рет 1992 жылы Канаданың Квебек провинциясындағы Монреаль қаласында 12 үкіметтік емес ұйымның өкілдері бас қосып, әлемдегі сөз бостандығының бұзылуына бірлесіп қалай қарсы тұруды талқылаған кезде ұсынылды. Кездесуді Канаданың Журналистерді қорғау комитеті (кейіннен «Канадалық журналистер еркін пікір білдіру үшін») ұйымдастырды. Келесі төрт жыл ішінде IFEX өзінің құрылымын бекітіп, хабарласу бағдарламаларын құрып, интернетте өкілдік алды. 2007 жылға қарай IFEX стратегиялық сөз бостандығы науқандары мен бағдарламаларын жүзеге асырды және бүкіл әлемнің 62 елінде орналасқан 120-дан астам желі мүшесіне ие болды. Бұл IFEX-тің қазірге дейінгі ең ірі жобасы. IFEX TMG 2013 жылдың қаңтар айында жергілікті үкіметтік емес ұйымдардың жағдайының жақсаруына, БАҚ тәуелсіздігіне және сөз бостандығы құқықтарына байланысты таратылды. 2015 жылы Парагвайда 1997 жылы қаза тапқан екі журналистің інісі Франсиско Медина Біріккен Ұлттар Ұйымына (БҰҰ) барып, "өзінің еліндегі сөз бостандығының нашарлауына" қарсы айтты. IFEX атқарушы директорының орынбасары Рейчел Кей де Мединаны қолдау мақсатымен қатысты. 2020 жылғы 2 қарашада Жазасыздыққа қарсы халықаралық күнді атап өту үшін IFEX «Сөз бостандығының бет-бейнелері» атты иллюстрациялар сериясын ұсынды, онда әлемнің әртүрлі елдерінде жұмыс істейтін 90-нан астам сөз бостандығын қолдайтын адамдардың суреттері бейнеленген. АҚШ-тың Питтсбург қаласында орналасқан «Халықаралық сөз бостандығы жобасы» коммерциялық емес ұйымы 2021 жылғы 3 мамырда Дүниежүзілік баспасөз бостандығы күнін мерекелеу үшін Питтсбургте серияның физикалық көрмесін ұйымдастырды. Көрме 2021 жылғы 4 шілдеге дейін жалғасты.
Интернеттегі ақпарат
IFEX өз веб-сайты, электрондық хабарламалары және арнайы есептері арқылы бос сөздік білдіруге қатысты жаңалықтар мен оқиғаларды жариялап, назар аударады. Мазмұны бірнеше тілде қолжетімді (ағылшын, француз, испан және араб тілдерінде) және маңызды бос сөздік білдіру мәселелерін қамтиды. Веб-сайтта 1995 жылдан бастап бос сөздік білдіру құқығын бұзу туралы іздеуге болатын онлайн-мұрағат орналасқан.