БҰҰ Адам құқығы комитеті: құрамы мен қызметі

Кіріспе

Біріккен Ұлттар Ұйымының шарттық органдары мен осыған ұқсас ұйымдар

Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі комитеті – 1966 жылғы Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық келісім (АҚСҚХ) негізінде құрылған, 18 сарапшыдан тұратын шарттық орган. Комитет жыл сайын үш рет, әрқайсысы төрт аптадан тұратын сессияларда жиналып, АҚСҚХ-қа қатысушы 173 мемлекеттің келісімге сәйкестігі туралы кезеңдік есептерін және АҚСҚХ-ның Бірінші Факультативтік протоколына қатысушы 116 мемлекетке қатысты жеке шағымдарды қарастырады. Комитет – БҰҰ-ның адам құқықтары жөніндегі он шарттық органның бірі, олардың әрқайсысы белгілі бір келісімнің іске асырылуын қадағалауға жауапты. БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комитетін жоғары беделді БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі Кеңесімен (Кеңес) немесе Кеңестің алдыңғы органы – БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі Комиссиясымен шатастырмау керек. Кеңес (2006 жылғы маусымнан бері) және Комиссия (соған дейін) – БҰҰ-ның саяси органдары болып табылады: мемлекеттерден құралған, БҰҰ Бас Ассамблеясының қаулыларымен және БҰҰ Хартиясымен құрылған, адам құқықтарының барлық мәселелерін талқылайды; ал Адам құқықтары жөніндегі комитет – БҰҰ-ның сарапшылар органы: АҚСҚХ арқылы құрылған адамдардан тұрады және тек осы келісімге қатысты мәселелерді талқылайды. Адам құқықтары жөніндегі комитетіне шатасуды болдырмау үшін көбінесе CCPR (Азаматтық және саяси құқықтар жөніндегі комитет) деп аталады.

Соңғы сайлаулар

2022 жылғы 17 маусымда ICCPR-ге қатысушы мемлекеттер Нью-Йоркте жиналып, 2022 жылдың соңында мерзімі аяқталатын Комитетке тоғыз мүшені сайлады. Тоғыз лауазымға он жеті кандидат болды, оның ішінде біреуінің кандидатурасы кешіктірілді. Сайланғандар: Нидерландыдан Ивон Дондерс, Франциядан Хелен Тигруджа*, Сенегалдан Бакре Вали Ндиае, Сербиядан Тияна Шурлан, Жапониядан Коджи Терая, Әзербайжаннан Фарид Ахмадов, АҚШ-тан Лоренс Хелфер, Коста-Рикадан Родриго Каразо және Чилиден Эрнан Квизада Кабрера*. Жұлдызшалар қайта сайланған мүшелерді білдіреді. 2020 жылғы 17 қыркүйекте (2020 жылғы 15 маусымнан кейінге қалдырылды) ICCPR-ге қатысушы мемлекеттер жиналып, 2020 жылдың соңында мерзімі аяқталатын Комитетке тоғыз мүшеге орын алмастыру үшін тоғыз мүше сайлады. Тоғыз лауазымға он төрт кандидат болды, екеуі сайлауға аз уақыт бұрын қайтарылып алынды, біреуінің кандидатурасы кешіктірілді (және ол сайланды). Сайланғандар: Карлос Гомес Мартинес (Испания), Чангрок Сох (Корея Республикасы), Имеру Тамерат Игезу (Эфиопия), Махжуб Эль Хайба (Марокко), Хосе Мануэль Сантус Паис* (Португалия), Тания Мария Абдо Роколл* (Парагвай), Вафа Ашраф Мохаррам Бассим (Египет), Кобауя Тшамдя Кпача (Того) және Марсия В. Дж. Кран* (Канада). Жұлдызшалар қайта сайланған мүшелерді білдіреді. Дэвид Х. Мурр (АҚШ) сол күні өткен қосымша, даулы "қайта сайлауда" жеңіске жетті, ол 2020 жылғы 31 желтоқсанда аяқталатын Ильзе Брандс Кехристің (Латвия) мерзімін аяқтау үшін өткізілді. Ол 2019 жылғы 31 желтоқсанда БҰҰ Бас хатшысының адам құқықтары жөніндегі көмекшісі болып тағайындалғаннан кейін орнынан кеткен болатын. 2018 жылғы 28 тамызда Андреас Б. Циммерман (Германия) 2018 жылғы 1 наурызда отставкаға кеткен Аня Зайберт Фордың (Германия) 2020 жылғы 31 желтоқсанда аяқталатын мерзімін аяқтау үшін даусыз қайта сайлауда жеңіске жетті. 2018 жылғы 14 маусымда ICCPR-ге қатысушы мемлекеттер жиналып, 2018 жылдың соңында мерзімі аяқталатын Комитетке тоғыз мүшені сайлады. Тоғыз лауазымға он алты кандидат болды, екеуі сайлауға аз уақыт бұрын қайтарылып алынды және біреуінің кандидатурасы кешіктірілді. Сайланғандар: Түнісіден Яд Бен Ашур* (Түніс), Гайанадан Кристофер Булкан, Грекиядан Фотини Пазарцис*, Франциядан Хелен Тигруджа, Чилиден Эрнан Квезада Кабрера, Албаниядан Джентиан Зибери, Словениядан Василька Санчин, Жапониядан Шуичи Фуруя және Угандадан Дункан Мухумуза Лаки*. Жұлдызшалар қайта сайланған мүшелерді білдіреді. АҚШ-тың Пьер Ричард Проспері сайланбады, бұл "БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комитетіне АҚШ кандидатының тарихтағы алғашқы жеңілісі" деп хабарланды.

On June 17, 2022, the States parties to the ICCPR met in New York and elected nine members of the Committee, to replace those whose terms would expire at the end of 2022. There were seventeen candidates for the nine positions, including one whose nomination was late. Those elected were Yvonne Donders (The Netherlands), Hélène Tigroudja* (France), Bacre Waly Ndiaye (Senegal), Tijana Šurlan (Serbia), Koji Teraya (Japan), Farid Ahmadov (Azerbaijan), Laurence R. Helfer (United States), Rodrigo A. Carazo (Costa Rica), and Hernán Quezada Cabrera* (Chile). Asterisks denote sitting members who were re elected. On September 17, 2020 (postponed from June 15, 2020), the States parties to the ICCPR met and elected nine members of the Committee, to replace those whose terms would expire at the end of 2020. There were fourteen candidates for the nine positions, not counting two who were withdrawn shortly before the election but counting one whose nomination was late (and who was elected). Those elected were Carlos Gómez Martínez (Spain), Changrok Soh (Republic of Korea), Imeru Tamerat Yigezu (Ethiopia), Mahjoub El Haiba (Morocco), José Manuel Santos Pais* (Portugal), Tania María Abdo Rocholl* (Paraguay), Wafaa Ashraf Moharram Bassim (Egypt), Kobauyah Tchamdja Kpatcha (Togo), and Marcia V. J. Kran* (Canada). Asterisks denote sitting members who were re elected. David H. Moorre (United States) won an additional, contested "by election" held on the same date, to elect a member to complete the term ending December 31, 2020, of Ilze Brands Kehris (Latvia), who had resigned effective December 31, 2019, upon her appointment as UN Assistant Secretary General for Human Rights. On August 28, 2018, Andreas B. Zimmermann (Germany) won an uncontested by election to complete the term ending December 31, 2020, of Anja Seibert Fohr (Germany), who had resigned effective March 1, 2018. On June 14, 2018, the States parties to the ICCPR met and elected nine members of the Committee, to replace those whose terms would expire at the end of 2018. There were sixteen candidates for the nine positions, not counting two who were withdrawn shortly before the election and one whose nomination was late. Those elected were Yadh Ben Achour* (Tunisia), Christopher Bulkan (Guyana), Photini Pazartzis* (Greece), Hélène Tigroudja (France), Hernán Quezada Cabrera (Chile), Gentian Zyberi (Albania), Vasilka Sancin (Slovenia), Shuichi Furuya (Japan), and Duncan Muhumuza Laki* (Uganda). Asterisks denote sitting members who were re elected. Pierre Richard Prosper of the United States was not elected, in reportedly "a first ever defeat of a US candidate for the UN Human Rights Committee."

Кездесулер мен іс-шаралар

Комитет жылына үш рет төрт апталық сессияда жиналады (көктемгі сессия БҰҰ штаб-пәтерінде Нью-Йоркте, жазғы және күзгі сессиялар БҰҰ кеңсесінде Женевада). Оның жұмысының төмендегі санаттары мемлекеттік есеп беру, жеке шағымдар, жалпы пікірлер және мемлекеттер аралық арыздарды қамтиды.

МКӘӘӘ бойынша мемлекеттік есеп беру

МКҚХ-қа қатысушы барлық мемлекеттер "МКҚХ-та танылған құқықтарды іске асыру үшін қабылдаған шаралары және осы құқықтардың пайдаланылуындағы прогресс туралы есептер ұсыну" міндетіне ие. Адам құқықтары жөніндегі комитет мемлекеттер ұсынған есептерді "қарастыруға" және оларға жауап беруге жауапты. Мемлекеттер-тараптар МКҚХ күшіне енгеннен бастап бір жыл ішінде бастапқы есепті, ал Комитет сұраған жағдайда кезекті есептерді ұсынуға міндетті. Бұл есеп беру жүйесі МКҚХ 40-бабында белгіленген. БҰҰ мемлекеттерге Комитетке және басқа да адам құқықтары туралы шарттар бойынша органдарға есеп беру бойынша нұсқаулықтар жариялаған. Есептің басты мақсаты – мемлекеттің шарт қағидаларын сақтауын ілгерілету және олардың шарт міндеттемелеріне сәйкестігін "шындығымен бағалау" болуы керек.

Процедура және соңғы өзгерістер

Мемлекеттік баяндама ұсынылғаннан кейін, мемлекет өкілдері Женевада немесе Нью-Йоркте Комитет алдында баяндаманы талқылау үшін жеке конструктивті диалогқа қатысады, бұл диалог әдетте БҰҰ веб-телевидениесінде тікелей эфирде көрсетіледі. Осы диалогтан кейін Комитет оң жақтарын, алаңдаушылық тудыратын мәселелерді, сондай-ақ ұсыныстар мен ұсынымдарды қамтитын қорытынды ескертулерді жасайды және қабылдайды. Содан кейін Комитет өзінің бақылау процедурасы аясында бір жыл ішінде белгілі бір ұсынымдардың орындалғанын бағалайды. Бұл жүйе бойынша, мемлекет ICCPR-дің әрбір бабын іске асыру туралы толық есеп берудің орнына, Комитет мемлекетке қарастырылуға тиіс мәселелердің тізімін жібереді, ал мемлекеттік баяндама тек осы тізімдегі сұрақтарға ғана жауап беруі керек. Кейіннен Комитет жеңілдетілген есеп беру рәсімін пилоттық жоба ретінде қабылдады, бірақ ол «дәстүрлі» рәсімге, яғни толық есеп беруге қатысты ерікті балама болып қалады. 2018 жылғы 124-ші сессиясында Комитет жеңілдетілген есеп беру рәсімін тұрақты негізде қабылдауды және барлық мемлекеттерді жеңілдетілген есеп беруге көшуге шақыруды шешті. Сондай-ақ, ол әрбір мәселелер тізіміндегі сұрақтар санын 25-ке дейін шектеуге тырысуды шешті. 2019 жылы Комитет жеңілдетілген есеп беру рәсімін стандартты процедура етіп бекітті, мемлекеттің оны таңдауын міндетті емес, бас тарту мүмкіндігіне айналдырды. 2019 жылдың шілдесінде Комитет 2020 жылдан бастап сегіз жылдық «Болжамды қарау циклына» (PRC) өтуді шешті, оған сәйкес әрбір қатысушы мемлекеттің (есеп бермеген мемлекеттерді қоса алғанда) қаралуы жоспарланады. Бұл цикл бес жылдық қарау процесін және келесі қарау процесі басталар алдындағы үш жылдық үзілісті қамтиды. Барлық қатысушы мемлекеттер 21-22 мемлекеттен тұратын 8 топқа бөлінді, әр топ үшін есеп беру процесі әртүрлі жылдары басталады.

ҮЕҰ қатысуы

ҮЕҰ және азаматтық қоғамның басқа да ұйымдары есеп беру процесінде маңызды рөл атқарады. Аккредиттеуге қарамастан, кез келген ҮЕҰ өз есептерін (кейде "көлеңкелік есептер" деп аталады) Комитетке ұсынуға, мемлекеттік есептерге пікір білдіруге және Комитет отырыстарына бақылаушы ретінде қатысуға құқылы. Бұдан әрі, Комитет мемлекеттік есепті қарау кезінде мүдделі ҮЕҰ-лармен жабық отырыс өткізе береді.

Есеп беру жүйесінің шектеулері

Өзін-өзі есептеу жүйесіне тән бірнеше кемшіліктер бар. Теориялық тұрғыдан алғанда, есептер адал баға беруі керек, бірақ Келісім қағидаларын сақтаудағы кемшіліктер туралы сындарлы пікірлер күмәнді. Азаматтық және саяси құқықтар орталығы, үкіметтік емес ұйым, "Мемлекеттік есептер жиі Конвенцияның іс жүзінде қалай іске асырылғанын толық сипаттамайды" және "Конвенция бойынша кепілдендірілген құқықтарды іске асыруда мемлекеттердің кездесетін қиындықтарына қатысты адал бағалау жиі жетіспейді" деп мәлімдейді. Мемлекеттердің кешіктіріп есеп беруі және есеп бермеуі де бір мәселе. Комитеттің 2019 жылғы наурызға дейінгі жылдық есебінде он бес мемлекеттің "алғашқы есептері кешіктірілген, оның 7-сі 5-10 жылға дейін, ал 8-і 10 жылдан астам кешіктірілген" деп көрсетілген. Есептің IV қосымшасында олардың тізімі келтірілген; Экваториалдық Гвинеяның алғашқы есебі 30 жылға кешіктірілген. Бұл қосымшада сондай-ақ мерзімді есептері он жыл немесе одан да көпке кешіктірілген он үш мемлекет (Ауғанстан – 22 жыл, Нигерия – 19 жыл), мерзімді есептері бес-он жылға кешіктірілген он мемлекет және мерзімді есептері бес жылдан кем кешіктірілген 28 мемлекет тізімделген. Ұлыбританиядағы CSW үкіметтік емес ұйымы "Мемлекеттер тарапынан ұсыныстарды іске асыру және оларды қабылдау деңгейі салыстырмалы түрде төмен" екенін, ал мемлекеттердің келісім-шарт органдарының ұсыныстарын орындауы тек 19% құрайтынын мәлімдейді. Басқа кеңінен талқыланатын мәселелер – Комитеттің жұмысының артта қалуы және мемлекеттерге, әсіресе шағын мемлекеттерге артық жүктеме.

Комитетке жеке шағымдар

МӘӘҚХ-тың Бірінші Факультативтік хаттамасына қатысушы мемлекеттер (қазіргі уақытта 116 ел) өз юрисдикциясындағы адамдардың МӘӘҚХ бойынша өз құқықтары бұзылғандығы туралы Комитетке шағымдар ("жеке хабарламалар") беруге келісім берді. МӘӘҚХ – БҰҰ-ның адам құқықтары жөніндегі сегіз шартының бірі, онда жеке шағымдану рәсімдері бар; тағы екі шартта мұндай рәсімдер көзделген, бірақ әлі күшіне енбеген.

Шешімдер

Комитеттің жеке шағымдар бойынша барлық шешімдері БҰҰ, ҮЕҰ және академиялық дереккөздер жариялаған онлайн жинақтарда қолжетімді. Комитет құрылғаннан бері мыңдаған шағым қабылдады. Төменде оның ең маңызды шешімдерінің кейбіреуі кері хронологиялық тәртіппен тізілген. Баспасөз және ғылыми қауымдастықтың назарын аударған соңғы шешімдердің ішінде, 2018 жылғы қазан айындағы екі шешімінде Комитет Францияның ниқабты – толық бетін жабатын исламдық киімді тыйым салуының ICCPR-де кепілдендірілген адам құқықтарын, атап айтқанда дін немесе нанымды білдіру және кемсітуге қарсы қорғалу құқықтарын бұзады деген қорытындыға келді.

All Committee decisions on individual complaints are available in online compilations published by UN, NGO, and academic sources. The Committee has received thousands of complaints since its inception. A few of its decisions that are notable are listed below, in reverse chronological order. Among more recent decisions that attracted press and academic attention, in two October 2018 decisions the Committee concluded that France's ban on the niqab, the full face Islamic veil, violated human rights guaranteed under the ICCPR, in particular the rights to manifest one's religion or beliefs and to protection against discrimination. Case name Communication number Year decided Topic Portillo Cáceres v. Paraguay 2751/2016 2019 Failure to address pesticide poisoning Mellet v. Ireland 2324/2013 2016 Law prohibiting termination of pregnancy Shikhmuradova v. Turkmenistan 2069/2011 2015 Enforced disappearance and unfair trial of former Foreign Minister Boris Şyhmyradow Nystrom v. Australia 1557/2007 2011 Expulsion from country of residence Raihman v. Latvia 1621/2007 2010 State's modification of person's name Bergauer v. Czech Republic 1748/2008 2010 1945 "Beneš decrees" disenfranchising ethnic Germans and Hungarians Kulov v. Kyrgyzstan 1369/2005 2010 Detention of opposition leader, and conviction after an unfair trial Marinich v. Belarus 1502/2006 2010 Conviction of opposition leader accompanied with unfair trial, unlawful detention, inhuman conditions of detention Milinkievič v. Belarus 1553/2007 2009 Seizure and destruction of election leaflets Zundel v. Canada 1341/2005 2007 Denial of citizenship and deportation based on Holocaust denial Arenz v. Germany 1138/2002 2004 Declaration by political party that Scientology is incompatible with membership Svetik v. Belarus 927/2000 2004 Conviction for calling for abstention from voting in election Mátyus v. Slovakia 923/2000 2002 Apportionment; establishment of voting districts disproportional to population Ignatāne v. Latvia 884/1999 2001 Annulment of candidacy for election based on language test Diergaardt v. Namibia 760/1997 2000 Policy prohibiting use of Afrikaans language Ross v. Canada 736/1997 2000 Firing of teacher for controversial, allegedly religious opinions Waldman v. Canada 694/1996 1999 Different levels of public funding for religious schools of different religions Polay v. Peru 577/1994 1998 Unlawful trial and imprisonment Faurisson v. France 550/1993 1996 Law prohibiting Holocaust denial Ballantyne v. Canada 359/1989, 385/1989 1993 Quebec laws requiring use of French language Toonen v. Australia 488/1992 1992 Criminalization of sexual contacts between men Bithashwiwa v. Zaire 241/1987 and 242/1987 1989 Arrest and banishment of persons including politician Étienne Tshisekedi Baboeram v. Suriname 146/1983, et al. 1985 "December murders" of prominent government critics Pinkney v. Canada 27/1978 1984 Alleged mistrial, prison conditions Sendic v. Uruguay R.14/63 1981 Unlawful arrest, detention, torture, and trial of political activist

Іс атауы | Хабарлама нөмірі | Шешілген жылы | Тақырыбы
------- | -------- | -------- | --------
Портильо Касерес v. Парагвай | 2751/2016 | 2019 | Пестицидтермен улануды қарастырудағы сәтсіздік
Мелет v. Ирландия | 2324/2013 | 2016 | Жүктілікті тоқтатуға тыйым салатын заң
Шихмурадова v. Түркіменстан | 2069/2011 | 2015 | Бұрынғы Сыртқы істер министрі Борис Шихмурадовтың күштеп жоғалуы және әділетсіз сотталуы
Ныстром v. Австралия | 1557/2007 | 2011 | Тұрғылықты елінен қуылды
Райхман v. Латвия | 1621/2007 | 2010 | Мемлекеттің адамның атын өзгертуі
Бергауэр v. Чехия Республикасы | 1748/2008 | 2010 | 1945 жылғы "Бенеш жарлықтары" этникалық немістер мен венгрлерді құқықтарынан айыруы
Кулов v. Қырғызстан | 1369/2005 | 2010 | Оппозиция көшбасшысын ұстау және әділетсіз соттан кейін сотталуы
Маринич v. Беларусь | 1502/2006 | 2010 | Оппозиция көшбасшысын әділетсіз сотталуы, заңсыз қамау және қамаудағы адамдық емес жағдайлар
Милинкевич v. Беларусь | 1553/2007 | 2009 | Сайлау үнқағаздарын тартып алу және жою
Зундл v. Канада | 1341/2005 | 2007 | Холокостты жоққа шығару негізінде азаматтықтан бас тарту және депортация
Аренц v. Германия | 1138/2002 | 2004 | Саяси партияның Сциентологияның мүшелікке үйлеспейтіні туралы мәлімдемесі
Светик v. Беларусь | 927/2000 | 2004 | Сайлауда дауыс беруден бас тартуға шақырғаны үшін сотталды
Матьюс v. Словакия | 923/2000 | 2002 | Сайлау округтерін халық санына пропорционалсыз етіп белгілеу
Игнатане v. Латвия | 884/1999 | 2001 | Тілдік тест негізінде сайлауға үміткерлікті жою
Диергардт v. Намибия | 760/1997 | 2000 | Африкаанс тілін қолдануға тыйым салатын саясат
Росс v. Канада | 736/1997 | 2000 | Дінге қатысты деген пікірлер үшін мұғалімді жұмыстан шығару
Вальдман v. Канада | 694/1996 | 1999 | Әртүрлі діндердегі діни мектептерге мемлекеттік қаржыландырудың әртүрлі деңгейлері
Полай v. Перу | 577/1994 | 1998 | Заңсыз сот және түрмеге қамау
Фориссон v. Франция | 550/1993 | 1996 | Холокостты жоққа шығаруға тыйым салатын заң
Баллантайн v. Канада | 359/1989, 385/1989 | 1993 | Квебек заңдары француз тілін қолдануды талап етуі
Тунен v. Австралия | 488/1992 | 1992 | Еркектер арасындағы сексуалдық қатынастарды қылмыстық қылу
Биташвива v. Заир | 241/1987 және 242/1987 | 1989 | Саяси қайраткер Этьен Тшисекеди сияқты адамдарды қамау және елден қуу
Бабоэрам v. Суринам | 146/1983, басқалар | 1985 | Үкімет сыншыларының "желтоқсан айындағы" өлтірілуі
Пинкни v. Канада | 27/1978 | 1984 | Соттың қателігі, түрме жағдайы
Сендик v. Уругвай | R.14/63 | 1981 | Саяси белсендінің заңсыз ұсталуы, қамауда ұсталуы, азапталуы және сотталуы

Жалпы ескертулер

Бүгінгі күнге дейін Комитет 36 «Жалпы ескерту» жариялады, олардың әрқайсысы АХҚХ-ның (МКӘӘӘ) жекелеген бөлімдері бойынша егжей-тегжейлі нұсқаулар береді. Комитет өзінің келесі «Жалпы ескертуінің» жобасын таратты, АХҚХ-ның 21-бабы – бейбіт жиналу құқығы туралы 37-ші жалпы ескерту, және 21 ақпанға дейін жобаға қатысты халық пікірін сұрады. Жоба адам құқықтары жөніндегі әлемдік органдарға қарағанда, аймақтық органдардың шешімдеріне сүйенгені үшін сынға ұшырады. Комитеттің соңғы «Жалпы ескертуі» (2018 жылғы 30 қазанда) – АХҚХ-ның 6-бабына қатысты 36-шы жалпы ескерту, өмір сүру құқығы туралы (1982 және 1984 жылғы 6- және 14-ші жалпы ескертулерді алмастырды). Оның жетпіс тармағының жиырмасы «Өлім жазасы» деген тақырыптағы бөлімде өлім жазасын қарастырады. Бір сарапшы оның қарулы қақтығыс кезінде өмір сүру құқығының қалай қолданылатынын сипаттауы және халықаралық адам құқықтары мен халықаралық гуманитарлық құқық арасындағы байланыс туралы мәлімдемесі ерекше назарға лайық екенін айтты. 2014 жылдың желтоқсанында Комитет АХҚХ-ның 9-бабы – «адамның бостандығы мен қауіпсіздігі» туралы 35-ші жалпы ескертуін жариялады. 2011 жылдың шілдесінде БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комитеті пікір және сөз бостандығына қатысты 52 тармақты мәлімдеме, АХҚХ-ның 19-бабына 34-ші жалпы ескертуді қабылдады. 48-тармап былай делінген: Дінге немесе басқа сенім жүйесіне құрметсіздік танытуға тыйым салу, оның ішінде дінге қарсы сөздер, АХҚХ-ның 20-бабының 2-тармағында көзделген ерекше жағдайларды қоспағанда, АХҚХ-мен қайшы келеді. Мұндай тыйым салулар 19-баптың 3-тармағының, сондай-ақ 2, 5, 17, 18 және 26-баптардың қатаң талаптарына сәйкес болуы керек. Мысалы, мұндай заңдар бір немесе белгілі бір діндерге немесе сенімдерге немесе олардың жақтастарына басқаларға қарағанда немесе дінге сенушілерге сенбейтіндерге қарағанда артықшылық беруіне болмайды. Сондай-ақ, мұндай тыйым салуды діни басшыларды сынауды немесе діни ілімдер мен сенім қағидаларына түсініктеме беруді болдырмауға немесе жазалауға қолдануға болмайды.

To date the Committee has issued 36 "General Comments", each of which provides detailed guidance on particular parts of the ICCPR. The Committee has circulated a draft of its next, forthcoming General Comment, General Comment 37 on ICCPR Article 21, the right of peaceful assembly, seeking public comments on the draft by an extended deadline of February 21, 2020. The draft has been criticized for its reliance on decisions of regional, as opposed to global, human rights bodies. The Committee's most recent General Comment (of October 30, 2018) was General Comment 36 on ICCPR Article 6, on the right to life (replacing General Comments 6 and 14, of 1982 and 1984, respectively). Of its seventy paragraphs, twenty address capital punishment, in a section headed "The death penalty." One commentator has stated that its description of how the right to life applies during situations of armed conflict and its statement of the relationship between international human rights law and international humanitarian law are noteworthy. In December 2014 the Committee issued General Comment 35 on ICCPR Article 9, "liberty and security of person". In July 2011, the UN Human Rights Committee adopted a 52 paragraph statement, General Comment 34 on ICCPR Article 19, concerning freedoms of opinion and expression. Paragraph 48 states:
Prohibitions of displays of lack of respect for a religion or other belief system, including blasphemy laws, are incompatible with the Covenant, except in the specific circumstances envisaged in article 20, paragraph 2, of the Covenant. Such prohibitions must also comply with the strict requirements of article 19, paragraph 3, as well as such articles as 2, 5, 17, 18 and 26. Thus, for instance, it would be impermissible for any such laws to discriminate in favor of or against one or certain religions or belief systems, or their adherents over another, or religious believers over non believers. Nor would it be permissible for such prohibitions to be used to prevent or punish criticism of religious leaders or commentary on religious doctrine and tenets of faith.

Мемлекетаралық байланыс

Келісім-шарт мемлекеттер аралық шағымдарды қарастырады, "ол бір мемлекет-тарапқа екінші мемлекет-тарапты келісім-шартты бұзғаны үшін айыптау мүмкіндігін береді". "[М]емлекеттер аралық шағымдар бойынша ешқандай механизм әлі ұсынылмаған" (2009 жылға дейін). Бұл мәселе әлі де юрисдикциялық құзыретке қатысты және комитет мұндай шағымды қабылдау не қабылдамау туралы өз еркімен шешім қабылдай алады.