Кіріспе

БҰҰ Хатшылығының халықаралық құқық бойынша адам құқықтарын ілгерілететін бөлімі, сондай-ақ осыған ұқсас аталатын ұйымдар. Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссарының кеңсесі (БҰАҚЖК) – БҰҰ Хатшылығының халықаралық құқық бойынша кепілдендірілген және 1948 жылғы Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясында белгіленген адам құқықтарын ілгерітету және қорғау жөнінде жұмыс істейтін бөлімі. Бұл кеңсе 1993 жылғы 20 желтоқсанда Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы тарапынан 1993 жылғы Адам құқықтары жөніндегі әлемдік конференциядан кейін құрылды. Кеңсеге Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссар басшылық етеді, ол Біріккен Ұлттар Ұйымы жүйесіндегі адам құқықтары саласындағы қызметтерді үйлестіреді және Швейцарияның Женева қаласындағы Адам құқықтары жөніндегі кеңестің хатшылығы қызметін атқарады. Қазіргі сегізінші жоғарғы комиссар – Австрия азаматы Волкер Тюрк, ол 2022 жылдың 8 қыркүйегінде Чили азаматы Мишель Бачелеттің орнын басты. Кеңсенің Женева мен Нью-Йорк қалаларында орналасқан шамамен 1300 қызметкері бар. Бұл ведомство Біріккен Ұлттар Ұйымының даму тобы комитетінің экс-официал мүшесі болып табылады.

Мандат

УАҚК-нің мандаты Біріккен Ұлттар Ұйымы Жарғысының 1, 13 және 55-баптарынан, Вена декларациясы мен Іс-қимыл жоспарынан және 1993 жылғы 20 желтоқсандағы Бас Ассамблеяның 48/141 қаулысынан туындайды. Осы қаулыс арқылы Ассамблея Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі жоғары комиссары лауазымын орнатып, құрды. Біріккен Ұлттар Ұйымын реформалау бағдарламасы (A/51/950, 79-тарма) аясында 1997 жылғы 15 қыркүйекте Адам құқықтары жөніндегі орталық пен Адам құқықтары бас басқармасы біріктіріліп, жалғыз УАҚК құрылды.

Ұйым

БҰҰ-ның Адам құқықтары жөніндегі жоғары комиссариаты төменде сипатталған ұйымдық бөлімшелерге бөлінеді. Жоғары комиссариатты Бас хатшының орынбасары дәрежесіндегі Жоғарғы комиссар басқарады.

Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссар (бас хатшының орынбасары)

БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссары Бас хатшыға есеп береді, ол Адам құқықтары жөніндегі офисінің (АҚО) барлық қызметіне, сондай-ақ оның басқаруына жауапты болады және БҰҰ Бас Ассамблеясының 1993 жылғы 20 желтоқсандағы 48/141 қаулысында және саясатты қалыптастырушы органдардың кейінгі қаулыларында оған тікелей жүктелінген функцияларды орындайды. Ол Бас хатшыға Біріккен Ұлттар Ұйымының адам құқықтары саласындағы саясаты бойынша кеңес береді, адам құқықтары бағдарламасының жобаларына, іс-шараларына, органдары мен құрылымдарына мазмұндық және әкімшілік қолдау көрсетуді қамтамасыз етеді, адам құқықтары органдарының мәжілістерінде және басқа да адам құқықтары жөніндегі шараларда Бас хатшыны өкілдік етеді және Бас хатшы белгілегендей арнайы тапсырмаларды орындайды. Қазіргі уақытта заңды күші бар халықаралық шарттарға енгізілген адам құқықтарымен қатар, Жоғарғы комиссар халықаралық құқықта әлі мойындалмаған адам құқықтарын да ілгерілетеді (мысалы, экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтарды стратегиялық басымдық ретінде қабылдау, олардың барлығы әзірге халықаралық құқықтық құжаттарда толыққанды мойындалмаған).

Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссардың орынбасары (бас хатшының көмекшісі)

Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссарының қызметін атқаруына орынбасары көмектеседі, ол жоғарғы комиссардың қатысуынсыз жауапты лауазымды адам ретінде әрекет етеді. Одан бөлек, орынбасар жоғарғы комиссардың шешімімен белгіленген нақты мазмұндық және әкімшілік міндеттерді орындайды. Орынбасар жоғарғы комиссарға есепті. Қазіргі Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссардың орынбасары – австралиялық азамат Кейт Гилмор.

Адам құқықтары жөніндегі бас хатшының көмекшісі (ҰҰҰ штаб-пәтері Нью-Йорк)

Адам құқықтары жөніндегі Бас хатшының көмекшісі (Бас хатшының көмекшісі болып табылатын Жоғары комиссардың орынбасарынан шатастырмау керек) Нью-Йорк қаласында орналасқан және Жоғары комиссардың Нью-Йорк кеңсесіне жетекшілік етеді. Нью-Йорк кеңсесі Біріккен Ұлттар Ұйымының Нью-Йорктегі штаб-пәтерінде Жоғары комиссарды өкілдік етеді және БҰҰ-ның үкіметаралық және агенттіктер аралық органдары жүзеге асыратын саясат процестері мен іс-шараларына адам құқықтарын интеграциялауға ықпал етеді. Адам құқықтары жөніндегі Бас хатшының көмекшісі лауазымы 2010 жылы Иван Шимонович тағайындалғанда құрылды. 2016 жылдан 2019 жылға дейін бұл лауазымды Эндрю Гилмор атқарды. 2020 жылдан бері Адам құқықтары жөніндегі Бас хатшының көмекшісі – .

Сындар

Журналист Эмма Райли 2020 және 2021 жылдары электрондық хаттарды жариялады, онда OHCHR Қытайдың сұрауы бойынша БҰҰ адам құқықтары шараларына қатысатын қытай азаматтарының есімдерін Қытайға бергені көрсетілген. Бұл 2012 жылға дейін бастап кемінде 2019 жылға дейін бірнеше рет қайталанды, осындай әрекеттерге қатаң тыйым салынған болатын. Кейбір жағдайларда, БҰҰ-дан алдын ала есімдерін алғаннан кейін, Қытай Коммунистік партиясы белсенділердің Женеваға қатысу үшін Қытайдан шығуына кедергі келтірді.