Мысыр араб тілі

Кіріспе

Мысыр арабшасы, жергілікті египет тілі (اللغة العامية المصرية), немесе жай ғана Масри (сондай-ақ Масри) (مَصرى) – Мысырдағы ең көп таралған арабша диалектісі. Бұл тіл афроазиялық тілдер отбасының бір бөлігі болып табылады және Төменгі Мысырдағы Нил дельтасында пайда болды. Шамамен 100 миллион мысырлық түрлі диалектілерде сөйлейді, олардың ішінде Каир диалектісі ең танымал. Мысырдың кино және музыка арқылы аймақтағы кең таралған ықпалының арқасында, бұл тіл көптеген араб тілінде сөйлейтін елдерде түсініледі. Осы факторлар оны араб тілінің ең көп таралған және ең көп зерттелген түріне айналдырды. Көбінесе ауызша қолданылатын болса да, жазба түрі роман, пьеса, өлеңдер (халық әдебиеті), комикстер, жарнама, кейбір газеттер және танымал әндердің транскрипциялары үшін қолданылады. Басқа жазба медиада, радио және теледидар жаңалықтарында әдеби араб тілі қолданылады. Әдеби араб тілі – Құран тіліне, яғни классикалық араб тіліне негізделген стандартталған тіл. Египет диалектісі жергілікті пайдалану үшін көбінесе араб әліпбиінде жазылады, бірақ тіл білімі саласындағы мәтіндерде және араб тілін үйренушілерге арналған оқулықтарда латын әріптеріне немесе Халықаралық фонетикалық әліпбиге транскрипцияланады. Диалекттің фонетикасы, грамматикалық құрылымы және сөздік қоры копт тілінің ықпалында, ал бай сөздік қоры түрік және еуропа тілдерінің (француз, итальян, грек және ағылшын) ықпалында қалыптасқан.

Атау беру

Мысыр арабшасын сөйлейтіндер әдетте өздерінің жергілікті тілін басқа тілдермен қатар келтіргенде "араб" (عربى, ) дейді; стандартты араб тілімен салыстырғанда "Мысыр диалектісі" (العاميه المصريه, ) немесе жай ғана "Аамия" (عاميه, сөйлеу тілі) дейді, ал Мысыр диалектісімен (اللهجه المصريه, ) немесе басқа араб диалектілерімен салыстырғанда жай ғана "Масри" (مَصرى, Мысыр) дейді. "Мысыр арабшасы" термині көбінесе "Каир арабшасы" дегенмен мағынасы бірдей қолданылады, ол техникалық тұрғыдан Мысыр арабшасының диалектісі болып табылады. Елдің түпкі атауы مصر ALA көбінесе Каир қаласын атау үшін қолданылады. Париж француз тілі сияқты, Каир арабшасы елдегі ең көп таралған диалект болып табылады.

Географиялық таралуы

Мысыр араб тілі араб тілінде сөйлейтін әлемде негізінен екі себепке байланысты кеңінен түсініледі: 20 ғасырдың басынан бері аймақта мысыр фильмдерінің және басқа да бұқаралық ақпарат құралдарының таралуы мен танымалдылығы, сондай-ақ Араб түбегіндегі түрлі елдердің білім беру жүйелерін құруға және онда оқытуға атсалысқан көптеген мысырлық мұғалімдер мен профессорлардың ролі. Бұған қоса, көптеген ливандық әртістер ән айту үшін мысыр тілін таңдайды.

Тарих

Араб тілі Ислам дінінен бұрын Мысырдың Шығыс Шөлі мен Синай сияқты аймақтарында қолданылған. Дегенмен, Нил аңғарындағы мысырлықтар мұсылмандардың Мысырды VII ғасырда басып алғаннан кейін араб тілін жазу тілі ретінде біртіндеп қабылдады. Осыған дейін олар койне грек тілінде немесе копт тіліндегі египет тілінде сөйлеген. Төменгі Мысырда копт-араб тілінің екі тілділігі үш ғасырдан астам сақталды, ал оңтүстікте бұл кезең әлдеқайда ұзаққа созылды. Шығыс Шөлі мен Синайда араб тілі кең таралғандықтан, Нил аңғарындағы мысырлықтар оған бұрыннан таныс болған. Араб тілі, сонымен қатар, Синай түбегіндегі және Нил дельтасының шығыс бөлігіндегі набаттармен исламға дейінгі сауда арқылы Жоғарғы Мысырдағы Кифт сияқты Нил аңғарының кейбір тұрғындары үшін де азшылық тілі болды. Мысыр араб тілінің қалыптасуы Мысырдың бірінші ислам астанасы Фустатта, қазіргі Каирдің бір бөлігінде басталған секілді. Каир араб тілінің ең ерте лингвистикалық сипаттамаларының бірі – 16 ғасырдағы Юсуф әл-Магрибидің (يوسف المغربي) «Дин» (دفع الإصر عن كلام أهل مصر, «Қаһир халқының тілінен ауыртпалықты жою») атты еңбегі. Мұндағы «Миср» сөзі «Каир» дегенді білдіреді. Бұл еңбек ертедегі каир араб тілі және орта ғасырлардағы Мысырдағы тіл жағдайы туралы маңызды ақпараттарды қамтиды. Еңбектің басты мақсаты – каирліктердің тіліндегі көптеген «қателіктер», классикалық араб тіліне қатысты сынға ұшыраған мәселелерді көрсету болды. Бірақ, әл-Магриби атап өткендей, бұл тіл басқа жағынан араб тілімен де байланысты болған. Араб түбегінен Бану Хилал көшіп келгені сияқты бірнеше толқындар, олар кейін Мысырдан шығып, Марокко мен Туниске қоныстанды, елдің исламдануы мен арабтануының нәтижесінде араб тілінің көптеген түрлері, соның ішінде Мысыр араб тілі, сөйленетін копт тілін ығыстырды. Жергілікті жылнамалар Жоғарғы Мысырдағы шаруа әйелдерінің копт тілін 17 ғасырға дейін қолданғанын көрсетеді. Копт тілі бүгінгі күні Александрия Копт Православ шіркеуі мен Копт Католик шіркеуінің діни қызметтерде қолданылатын тілі болып табылады.

Arabic was spoken in parts of Egypt such as the Eastern Desert and Sinai before Islam. However, Nile Valley Egyptians slowly adopted Arabic as a written language following the Muslim conquest of Egypt in the seventh century. Until then, they had spoken either Koine Greek or Egyptian in its Coptic form. A period of Coptic Arabic bilingualism in Lower Egypt lasted for more than three centuries. The period would last much longer in the south. Arabic had been already familiar to Valley Egyptians since Arabic had been spoken throughout the Eastern Desert and Sinai. Arabic was also a minority language of some residents of the Nile Valley such as Qift in Upper Egypt through pre Islamic trade with Nabateans in the Sinai Peninsula and the easternmost part of the Nile Delta. Egyptian Arabic seems to have begun taking shape in Fustat, the first Islamic capital of Egypt, now part of Cairo. One of the earliest linguistic sketches of Cairene Arabic is a 16th century document entitled DIN(دفع الإصر عن كلام أهل مصر, "The Removal of the Burden from the Language of the People of Cairo") by Yusuf al Maghribi (يوسف المغربي), with Misr here meaning "Cairo". It contains key information on early Cairene Arabic and the language situation in Egypt in the Middle Ages. The main purpose of the document was to show that while the Cairenes' vernacular contained many critical "errors" vis à vis Classical Arabic, according to al Maghribi, it was also related to Arabic in other respects. With few waves of immigration from the Arabian peninsula such as the Banu Hilal exodus, who later left Egypt and were settled in Morocco and Tunisia, together with the ongoing Islamization and Arabization of the country, multiple Arabic varieties, one of which is Egyptian Arabic, slowly supplanted spoken Coptic. Local chroniclers mention the continued use of Coptic as a spoken language until the 17th century by peasant women in Upper Egypt. Coptic is still the liturgical language of the Coptic Orthodox Church of Alexandria and the Coptic Catholic Church.

Мәртебе

Мысыр араб тілінің ресми мәртебесі жоқ және ол ресми түрде тіл ретінде танылмаған (өзінің ISO тіл коды болса да). Конституциялық заңға сәйкес, стандартты араб тілі мемлекеттік тіл болып табылады, атауы – اللغة العربية DIN, яғни "араб тілі". Жергілікті диалекттерге қызығушылық 1800 жылдары басталды (билеуші топтың тілі – түрік тіліне қарсы), Мысырдың ұлттық өзін-өзі анықтау қозғалысы қалыптасқан кезде. Содан кейінгі ондаған жылдар бойы Мысыр зиялылары арасында араб тілінің реформасы мен жаңартылуы туралы мәселелер қызу талқыланды. Ұсыныстар қазіргі стандартты араб тіліндегі көне сөздерді жаңа сөздермен алмастырудан бастап, синтаксистік және морфологиялық ережелерді жеңілдетуге және тікелей сөйлеу тілін енгізуге дейін, тіпті "египеттендіруге" (تمصير, tamṣīr) – яғни, стандартты араб тілінен бас тартып, Масри немесе Мысыр араб тіліне көшуге дейін барды. Мысырдағы тіл реформасын қолдаушылардың арасында алғашқы мысырлық феминистік трактатты жазған Касим Амин, Мысыр университетінің бұрынғы президенті Ахмет Лутфи әл-Саид және белгілі зиялы Салама Муса болды. Олар модернистік, секулярлық көзқарас ұстанып, араб тілінің Құранмен байланысты болғандықтан өзгермейтін тіл деген пікірмен келіспеді. Диалогтары тікелей сөйлеу тілінде жазылған алғашқы заманауи мысыр романы – Мұхаммед Хусейн Хайкалдың 1913 жылғы "Зәйнәп" романы. Ал 1966 жылы ғана Мұстафа Мушарафаның "Сенбеген Кантар" романы жарық көрді, ол толыққанды Мысыр араб тілінде жазылған тұңғыш роман болды. Іхсан Әбдел Қуддус, Юсуф Идрис сияқты басқа да көрнекті романистер мен Салах Жахин, Әбдел Рахман әл-Абнуди және Ахмет Фуад Негм сияқты ақындар, жергілікті әдебиетті жеке әдеби жанр ретінде бекітуге көмектесті. Мысыр араб тілінің классикалық араб тіліне қатысты мәртебесі Мысырда саяси және діни салдарға алып келуі мүмкін болғандықтан, Мысыр араб тілі "диалект" ме, әлде "тіл" ме деген мәселе пікірталас тудыруы мүмкін. Социолингвистикада Мысыр араб тілі көптеген ерекше диалектілердің бірі ретінде қарастырылуы мүмкін, олар, әрине, абстан және аусбау тілдері болып табылатындықтан, ортақ абстан және аусбау тілдерімен біріктірілген.

Egyptian Arabic has no official status and is not officially recognized as a language (even though it has its own ISO language code). Standard Arabic is the official language of the state as per constitutional law with the name اللغة العربية DIN, lit. "Arabic language". Interest in the local vernacular began in the 1800s (in opposition to the language of the ruling class, Turkish), as the Egyptian national movement for self determination was taking shape. For many decades to follow, questions about the reform and the modernization of Arabic were hotly debated in Egyptian intellectual circles. Proposals ranged from developing neologisms to replace archaic terminology in Modern Standard Arabic to the simplification of syntactical and morphological rules and the introduction of colloquialisms to even complete "Egyptianization" (تمصير, tamṣīr) by abandoning the so called Modern Standard Arabic in favor of Masri or Egyptian Arabic. Proponents of language reform in Egypt included Qasim Amin, who also wrote the first Egyptian feminist treatise, former President of the Egyptian University, Ahmed Lutfi el Sayed, and noted intellectual Salama Moussa. They adopted a modernist, secular approach and disagreed with the assumption that Arabic was an immutable language because of its association with the Qur'an. The first modern Egyptian novel in which the dialogue was written in the vernacular was Muhammad Husayn Haykal's Zaynab in 1913. It was only in 1966 that Mustafa Musharafa's Kantara Who Disbelieved was released, the first novel to be written entirely in Egyptian Arabic. Other notable novelists, such as Ihsan Abdel Quddous and Yusuf Idris, and poets, such as Salah Jahin, Abdel Rahman el Abnudi and Ahmed Fouad Negm, helped solidify vernacular literature as a distinct literary genre. As the status of Egyptian Arabic as opposed to Classical Arabic can have such political and religious implications in Egypt, the question of whether Egyptian Arabic should be considered a "dialect" or "language" can be a source of debate. In sociolinguistics, Egyptian Arabic can be seen as one of many distinct varieties that, despite arguably being languages on [[Abstand and ausbau languages grounds, are united by a common [[abstand and ausbau languages#Roofing in Modern Standard Arabic (MSA).

Ауызша айтылатын сорттар

Саид араб тілі – Ethnologue.com, ISO 639-3 және басқа да дереккөздерде Египет араб тілінен өзгеше бір диалект. Екі диалектің де өзара түсіністік деңгейі шектеулі. Бұл тіл ұлттық деңгейде аса беделді емес, бірақ 19 миллион адам кеңінен қолданады. Ежелгі заманнан бері Жоғарғы және Төменгі Египет арасындағы дәстүрлі бөлініс пен олардың айырмашылықтары сақталып келеді. Мысырлықтар бүгінде солтүстік және оңтүстік аймақтарының халқын жиі атайды. Дегенмен, Египеттің ішіндегі айырмашылықтар одан да кең ауқымды және қарапайым бөлініске сәйкес келмейді. Тіл Нил дельтасының шығысынан батысына қарай өзгереді, ал Гизадан Миньяға дейінгі диалектілер Орта Египет тобына біріктіріледі. Осы айырмашылықтарға қарамастан, Нил өзенінің бойындағы барлық Египет араб диалектілерін басқа араб диалектілерінен ерекшелендіретін белгілі бір ерекшеліктер бар. Оларға ашық және әсер етілмеген буындардағы ұзын дауыстылардың қысқаруы, көрсеткіштер мен сұрақтардың соңына қойылуы, келісімсіз етістің модальдық мағынасы және қатыстық сөздің қолданылуы жатады. Батыс Египеттің батыс шөліндегі бедуин араб тілі лингвистикалық тұрғыдан Магриб араб тілінің бір бөлігі болғандықтан, Египеттегі басқа араб тілдерінен ерекшеленеді. Солтүстік-батыс Араб тілі де Египет араб тілінен өзгеше.

Өңірлік айырмашылықтар

Мысыр араб тілі тілдік аймағының әртүрлі өңірлерінде өзгеріп отырады, және кейбір ерекшеліктері нақты аймақтардың тіліне тән деп есептеледі.

Александрия

Александрия диалектісі (Батыс Дельта) Каирдің (Оңтүстік Дельта) тілінен ажыратын нақты айырмашылықтарымен белгілі. Халық арасында ең көп айтылатыны – бүкіл елде кең таралған бұршақтан жасалған қуырылған шақырлар үшін "фалафель" сөзін "таъмейя" орнына қолдану, сондай-ақ Мысыр фунты (جنيه gineh) сөзінің айтылуы, ол терминнің түпнұсқасының – британдық гинеяның айтылуына жақын. Ескі Александриялықтардың тілінде бірінші жақтағы қазіргі және болашақ шақтардың жекеше және көпше түріндегі бірдей префикс (не) қолданылуы да байқалады, бұл Тунис араб тілінде және жалпы Магриб араб тілінде де кездесетін жалпы ерекшелік. Батыс Дельта диалектілері толықтық үшін жіктеуін , емес, жіктеуін қолданады. Мысалы, "фаһим" үшін бұл ALA емес, ALA болып келеді. Басқа мысалдар: , , , , رَجَع, طَلَع, رَكَب.

Порт-Саид

Порт-Саид диалектісі (Шығыс Дельта) елдің басқа аймақтарымен салыстырғанда "қаттырақ", көмейден шығатын дыбысталумен ерекшеленеді.

Ауылдық Нил дельтасы

Солтүстік Мысырдағы фелла диалектісі ерекше акцентімен ерекшеленеді, қалалық айтылудың (ج gīm) және (ق qāf) әріптерін тиісінше және әріптерімен алмастырады, бірақ бұл барлық ауылдық диалекттерге тән емес, олардың көптегені мұндай алмастыруды жасамайд. Бұл диалект қалалық диалекттермен салыстырғанда көптеген грамматикалық айырмашылықтарға да ие.

Фоналогия

Мысыр араб тілінің фонетикасы араб тілінің басқа диалектілерінен едәуір өзгешеленеді және оның дербес консонанттар мен дауыстылар жиынтығы бар.

Есімдіктер

CA және MSA-дан өзгеше, бірақ араб тілінің барлық қазіргі кәдімгі диалекттері сияқты, Египет арабшасындағы есімдер кейге иілмейді және нунациядан (аккузатив жағдайындағы شكراً сияқты кейбір тұрақты тіркестерден басқа, "рахмет") құралмайды. Барлық есімдер тоқтау формасын қабылдайтындықтан, жеке сөздер мен бұзылған көпше сөздер жай ғана кейлік жалғауларын жоғалтады. Дыбыстық көпше және екілік формаларда, MSA-да тоқтау формаларында да кейлік айырмашылығы болса, генетивтік/аккузативтік форма сақталады. Abu-дан басталатын және көбінесе географиялық атаулар болатын конструктивтік күйдегі тұрақты тіркестер барлық жағдайларда u-ын сақтайды.

Іс-әрекеттер

Араб тіліндегі етістіктер үш немесе төрт дауыссыздан тұратын түбірге негізделген. Дауыссыздардың жиынтығы етістіктің негізгі мағынасын көрсетеді. Дауыссыздар арасындағы дауыстылардың өзгеруі, сондай-ақ префикстер мен/немесе суффикстердің қосылуы, уақыт, тұлға және сан сияқты грамматикалық функцияларды анықтайды, сонымен қатар себептік, күшейткіш, пассивті немесе рефлексивті сияқты грамматикалық ұғымдарды білдіретін етістіктің мағынасын өзгертеді. Әрбір лексикалық етістік екі түбірмен сипатталады: біреуі өткен шақ үшін, екіншісі – өткен шақ емес, сонымен қатар шартты және бұйрық райлар үшін. Бірінші түбірге тұлға, сан және жынысты білдіретін суффикстер қосылады, ал екінші түбірге префикстер мен суффикстердің үйлесімі қосылады. (Шамамен айтқанда, префикстер тұлғаны, ал суффикстер сан мен жынысты көрсетеді.) Араб тілінде инфинитив болмағандықтан, үшінші тұлғадағы еркек жынысты жекеше өткен шақ түрі етістікті анықтау үшін қолданылатын «сөздік түрі» ретінде қызмет етеді. Мысалы, «жазу» деген мағынаны білдіретін етістік көбінесе kátab деп беріледі, бұл шын мәнінде «ол жазды» дегенді білдіреді. Төмендегі парадигмаларда етістік kátab/yíktib (kátab – «ол жазды», yíktib – «ол жазады») түрінде келтіріледі, бұл өткен түбірді (katab) және өткен емес түбірді (ktib, yi префиксін алып тастау арқылы алынған) көрсетеді. Араб тіліндегі етістіктер кластары екі бағытта құрылады. Бір бағыт (I форма, II форма, т.б. деп сипатталады) себептік, күшейткіш, пассивті немесе рефлексивті сияқты грамматикалық ұғымдарды көрсету үшін қолданылады және түбірдің формасын өзгертуді қамтиды. Мысалы, K T B «жазу» түбірінен I форма – kátab/yíktib «жазу», II форма – káttib/yikáttib «жазуға мәжбүрлеу», III форма – ká:tib/yiká:tib «хат алмасу» және т.б. шығады. Екінші бағыт түбірді құрайтын жеке дауыссыздармен анықталады. Мысалы, кемшікті етістіктерде соңғы түбір дауыссызы ретінде W немесе Y болады, бұл көбінесе түбірде қосымша соңғы дауысты бар парадигмаларда көрінеді (мысалы, ráma/yírmi «R M Y-ден лақтыру»); ал қуыс етістіктерде ортаңғы түбір дауыссызы ретінде W немесе Y болады, және мұндай етістіктердің түбірлерінде тек екі дауыссыз бар сияқты көрінеді (мысалы, gá:b/yigí:b «G Y B-ден әкелу»).

Verbs in Arabic are based on a stem made up of three or four consonants. The set of consonants communicates the basic meaning of a verb. Changes to the vowels in between the consonants, along with prefixes and/or suffixes, specify grammatical functions such as tense, person, and number, in addition to changes in the meaning of the verb that embody grammatical concepts such as causative, intensive, passive or reflexive. Each particular lexical verb is specified by two stems, one used for the past tense and one used for non past tenses along with subjunctive and imperative moods. To the former stem, suffixes are added to mark the verb for person, number, and gender, while to the latter stem, a combination of prefixes and suffixes are added. (Very approximately, the prefixes specify the person and the suffixes indicate number and gender.) Since Arabic lacks an infinitive, the third person masculine singular past tense form serves as the "dictionary form" used to identify a verb. For example, the verb meaning "write" is often specified as kátab, which actually means "he wrote". In the paradigms below, a verb will be specified as kátab/yíktib (where kátab means "he wrote" and yíktib means "he writes"), indicating the past stem (katab ) and non past stem ( ktib , obtained by removing the prefix yi ). The verb classes in Arabic are formed along two axes. One axis (described as "form I", "form II", etc.) is used to specify grammatical concepts such as causative, intensive, passive, or reflexive, and involves varying the stem form. For example, from the root K T B "write" is derived form I kátab/yíktib "write", form II káttib/yikáttib "cause to write", form III ká:tib/yiká:tib "correspond", etc. The other axis is determined by the particular consonants making up the root. For example, defective verbs have a W or Y as the last root consonant, which is often reflected in paradigms with an extra final vowel in the stem (e. g. ráma/yírmi "throw" from R M Y); meanwhile, hollow verbs have a W or Y as the middle root consonant, and the stems of such verbs appear to have only two consonants (e. g. gá:b/yigí:b "bring" from G Y B).

Қатты етістіктер

Күшті етістіктер – түбір дауыссыз дыбыстарында "әлсіздік" (мысалы, W немесе Y) жоқ етістіктер. Әрбір етістіктің өткен шақ (a немесе i) және қазіргі шақ (a немесе i немесе u) үшін белгілі бір дауысты үлгісі болады. Мұндай үлгілердің түрлі комбинациялары кездеседі.

Ақаулы етістіктер

Ақаулы етістіктердің түбірінің соңғы дыбысы W немесе Y болады.

Құрғақ етістіктер

Қуыс түбірдің ортаңғы дауыссыз әрпі W немесе Y болады. Кейбір түрінде (мысалы, II және III түрінде) құыс етістіктер күшті етістіктер сияқты жіктеледі (мысалы, II түрде ʕáyyin / yiʕáyyin "тағайындау" ʕ Y N түбірінен, III түрде gá:wib / yigá:wib "жауап беру" G W B түбірінен).

Қос етістіктер

Қос етістіктердің ортаңғы және соңғы түбір әріптері бірдей болады, мысалы, ḥább/yiḥíbb "сүйіспеншілік" ХББ.

Ассимиляцияланған етістіктер

Ассимиляцияланған етістіктердің бірінші түбірінде W немесе Y дауысы болады. Осы етістіктердің көпшілігі Мысыр араб тілінде түрақты формаға келген, мысалы, wázan /yíwzin "салмақтау" немесе wíṣíl /yíwṣal "жету". Қалғандарының ішінде тек бірнеше ретсіз етістіктер бар, мысалы, wíʔif/yúʔaf "тоқтау" және wíʔiʕ/yúʔaʕ "құлау" (төменде қараңыз).

Екі есе әлсіз етістіктер

"Қос әлсіз" етістіктерде бірнеше "әлсіздік" болады, әдетте екінші және үшінші дауыссыз дыбыстары W немесе Y болып келеді. Шындығында, бұл термин қате, себебі мұндай етістіктер нақты ақаулы етістіктер сияқты жұмыс істейді (мысалы, káwa/yíkwi "кір жуу" K W Y, ʔáwwa/yiʔáwwi "күшейту" ʔ W Y, dá:wa/yidá:wi "емдеу, дауалау" D W Y).

Синтаксисі

Классикалық араб тілінен өзгеше, бірақ араб тілінің басқа түрлері сияқты, Египет араб тілі субъект-етістік-объект (SVO) сөз тіркесін қалайды; классикалық араб тілі және аз дәрежеде әдеби араб тілі етістік-субъект-объект (VSO) тіркесін артық көреді. Мысалы, әдеби араб тілінде "Адель кітапты оқыды" деп قرأَ عادل الكتاب DIN деп айтылады, ал Египет араб тілінде عادل قرا الكتاب ʕādil ʔara l kitāb деп айтылады. Сондай-ақ, басқа араб түрлеріне ортақ, екілік сан формасындағы ерекше келісімнің жоғалуы байқалады: екілік сан есімдер белгілі бір дәрежеде өнімді болып қала береді, бірақ етістіктермен, көрсету есімдерімен және сын есімдермен келісім жасасу үшін көпше сан ретінде қарастырылады. Осылайша, "Бұл екі сириялық профессор университетке қарай барады" әдеби араб тілінде (салыстыру үшін SVO тіркесінде) "هذان الأستاذان السوريان يمشيان إلى الجامعة" DIN болып келеді, ал Египет араб тілінде "الأستاذين السوريين دول بيمشو للجامعة" il ʔustazēn il Suriyyīn dōl biyimʃu lil gamʕa болады. Дегенмен, араб тілінің көптеген басқа түрлерінен айырмашылығы, Египет араб тілінде сұрақ сөздерін сұрау сөйлемдерінде соңғы орынға қою қалыпты. Бұл Египет араб тілінің копт тілінен келген ерекшелігі.

Копт субстраты

Кейбір авторлар Мысыр араб тіліне, әсіресе оның фонетикасы, синтаксисі және лексикасына, мұсылмандық жаулап алудан бұрын Нил аңғарындағы египеттіктердің басым көпшілігінің ана тілі болған копт тілінің әсерін тигізгенін айтқан. Копт тілі – египет тілінің соңғы кезеңі, ол 17 ғасырдың ортасына дейін қолданылып, соңында Египет мұсылмандары мен көптеген копттар арасында Египет араб тілімен толығымен ығыстырылды.

Фоналогия

Копт тілінде тіс аралық дауыстар болмағандықтан, олар классикалық араб тіліндегі осы дауыстардың тіс дауыстары ретінде және эмфатикалық тіс дауыстары ретінде көрінуіне ықпал еткен болуы мүмкін. (дауыстарды қараңыз)

Бенштедт интердентал дауыстардың жарық дауыстармен бірігу құбылысы тіс аралық дауыстары жоқ субстраты жоқ аймақтарда да, мысалы, Меккеде, Аденде және Бахрейнде де кездесетінін, және бұл құбылыстың субстраттың ықпалынан гөрі тілдің өзінен туындауы мүмкін деп санайды, соның нәтижесінде "[Ф]онологиялық деңгейде копт тілінің субстраттық ықпалына ешқандай дәлел жоқ" деген қорытындыға келеді.

Сөздік

Бенштедт египет араб тілінде шамамен 250-300 копт сөздерінің бар екенін бағалайды.

Романшалау

Төмендегі кестеде 1880 жылдан бастап Спитаның еңбектерінен басталатын әртүрлі авторлардың жасаған романданулары, қолданылған түрлерінің мысалдары келтірілген. Авторлар ерекше символдарды қолданған жағдайда, берілген нұсқалар ең жақсы қол жетімді жуықтама болып табылады. Әртүрлі авторлардың арасындағы символдарды транскрипциялау және араб әрпіндегі Мысыр араб тілінің жазылуы (күмәнді жағдайларда төменде көрсетілген) арасындағы толық үйлесімділікке қол жеткізу мүмкін емес, себебі әртүрлі авторлар зерттеліп отырған тілді әртүрлі талдайды. Осы себепті төмендегі кесте де жақсы жуықтама беруге тырысады. + Араб әрпі Романдану IPA Спита Митчелл Харрелл Абдель Массих Хиндс/Бадави Войдих Франко Дауыссыз дыбыстар ب b b b b b b b ب/پ p p (т әрпіне өзгертілген) t/s t/θ t/s , ج g g g g g g g ج/چ) خ ḫ x x x x x kh/7’/5 (kh q ʔ ʔ ɢ 2/k q q q q q q k ك k k k k k k ل l l l l/ḷ l l l м m m m m m m н n n n n n n н h h h h h h h و w w w w w w w/ou ي j y y y y y y/i ء ʾ ʕ ʔ ʔ ʕ ʾ 2 (жазылмаған немесе a/e) Ұзын дауыссыз дыбыстар ا ɑ̂/(ɑ̊) aa a: aa aa ā a : ɑ̈ aa a: aa ɑɑ ā a : و û uu u: uu uu ū ou/oo/o oo o: oo oo ō o ي y ii i: ii ii ī i/ee ee e: ee ee ē e/ei/ai Қысқа дауыссыз дыбыстар ـَ/ا ɑ/ɑ̈/(e/ɑ̊) a a a a/ɑ a a and ـُ/و o/u o/u u/(o) o/u o/u o/u o/ou ~~ ـِ/ي i/(e/ü) i/e i/(e) e/i e/i e/i e/i ~ and epenthetic(anaptyctic vowel) e̊/å/i̊/ůĭ/ă/ŭ a/e/i/o/u ⁱ/ᵃ/ i/i̊/u/ů жазылмаған/e ~

Әлеуметтік-тілдік ерекшеліктер

Мысыр араб тілі көптеген әлеуметтік жағдайларда қолданылады, ал қазіргі стандартты және классикалық араб тілі көбінесе тек жазуда және жоғары діни және/немесе ресми жағдайларда қолданылады. Дегенмен, египеттік араб тілінде кең ауқымды айырмашылықтар бар. Саид Бадави египеттік араб тілінің үш деңгейін анықтайды, олар негізінен сөздіктегі араб емес лексикалық элементтердің мөлшеріне негізделген: ʿĀmmiyyat al Musaqqafīn (Мәдени тілдік немесе ресми сөйлеу арабшасы), ʿĀmmiyyat al Mutanawwirīn (Ағартылған немесе сауатты тілдік) және ʿĀmmiyyat al 'Ummiyīn (сауатсыз тілдік). Мәдени тілдік/ресми сөйлейтін араб тілі білімді топтарға тән және жоғары деңгейдегі тақырыптарды талқылау тілі болып табылады, бірақ ол әлі де египеттік араб тілі болып табылады; ол шетелдік тілдерден және стандартты араб тілінен импортталған техникалық терминдерді қолданумен және кейбір әріптердің (әсіресе қаф) айтылуына көбірек назар аударумен сипатталады. Ол салыстырмалы түрде стандартталған және стандартқа жақын болғандықтан, араб әлемінде жақсы түсініледі. Спектрдің қарама-қарсы шетінде, ауылдық жерлерде және қалалардағы жұмысшылар тұратын аудандардағы ортақ сауатсыз тілде тек араб сөздері бар; бірнеше қарыздар әдетте өте ескі қарыздар (мысалы, جمبرى gambari, "шаян", итальяндық gamberi, "шаян" (көпше түрі)) немесе араб тілінде баламасы жоқ немесе нашар технологиялық элементтерге сілтеме жасайды (мысалы, تلفزيون tel(e)vezyōn/tel(e)fezyōn, теледидар). Ағартылған тілдік (ʿĀmmiyyat al Mutanawwirīn) - бұл біраз білім алған және салыстырмалы түрде бай адамдардың тілі; қарыздар сөздер танымал мәдениеттің, тұтыну өнімдерінің және моданың элементтеріне сілтеме жасайды. Араб әлемінде де кеңінен түсініледі, өйткені бұл Мысыр киносы мен теледидарының тілдік байланысы. Стандартты араб тілінен және араб тілінің көптеген басқа түрлерінен айырмашылығы, египеттік араб тілінде T-V айырмашылығы бар. Жекеше түрінде, enta/enti көп жағдайда қабылданады, бірақ әлеуметтік жағдайы жоғары адамдарға (мысалы, қарт адамдарға, жұмыстағы басшыларға, белгілі бір мемлекеттік қызметкерлерге) сөйлегенде "Сіздің құрметіңіз" дегенді білдіретін ḥaḍretak/ḥaḍretek формасы артықшылыққа ие (испан тіліндегі usted-пен салыстырыңыз). Ḥaḍretak/ḥaḍretek-тің бұл қолданылуы күнделікті египеттік тілдегі құрметтеу жүйесімен байланысты. Белгілі бір адамның алған құрметті атағы олардың сөйлеушіге қатынасымен және олардың кәсібімен анықталады. + Египеттік құрмет белгілерінің мысалдары: Құрметті атау IPA шығу тегі/мағынасы Қолданылуы мен ескертулері syattak Стандартты араб тілі siyādatuka, "Сіздің әміршіңіз" Сөйлеушіден әлдеқайда жоғары әлеуметтік мәртебеге ие адамдар, әсіресе жұмыс орнында. Сондай-ақ, жоғары мемлекеттік лауазымды адамдарға, соның ішінде президентке де қатысты. Бұл сөз "Сіздің мәртебеңіз" немесе "Сіздің құрметіңіз" дегенге тең. saʿattak Стандартты араб тілі saʿādatuka, "Сіздің бақытыңыз" Әкімшілік және басқа да әлеуметтік мәртебесі жоғары адамдар. Үкіметтік жағдайда "Сіздің мәртебеңіз" немесе "Сіздің құрметіңіз" судьяға сөйлеген кезде. maʿalīk Стандартты араб тілі maʿālīka, "Сіздің билігіңіз" Үкімет министрлері. "Сіздің мәртебеңіз" немесе "Сіздің құрметіңіз" дегенге тең. ḥagg/ḥagga/ Стандартты араб тілі DIN, "хажы" Әдетте, хаж жасаған кез келген мұсылман немесе Иерусалимге зыярат жасаған кез келген христиан. Қазіргі кезде барлық қарттарға деген құрмет атау ретінде де қолданылады. bāsha Осман түрік тілі pasha Әлеуметтік мәртебесі тең немесе төмен еркек адамға арналған бейресми сөз. Бұл сөз "адам" немесе "дуй" дегенге ұқсас. bēh Осман түрік тілі bey Әлеуметтік мәртебесі тең немесе төмен еркек адамға арналған бейресми атау. Bāsha-ға тең, бірақ bāsha-дан аз қолданылады. afandi Осман түрік тілі efendi Бейх пен башадан төмен әлеуметтік стандартты жақсы туған еркекке арналған ескірген атау; көбінесе әлеуметтік теңдікке немесе бір отбасының жас еркек мүшелеріне арналған. hānem Осман түрік тілі hanım/khanum, "ханым" жоғары әлеуметтік мәртебелі немесе сөйлеуші осындай деп бағалайтын әйелге арналған. Бұл ескірген. sett Стандартты араб тілі sayyida(t) "ханым" "Әйел" деген сөзді білдіреді. Бұл сөзді құрметпен айтсақ та, оны құрметпен айтамыз. madām Француз тілі madame Сыпайы атау қарт немесе үйленген әйелге. ānesa Стандартты араб тілі ānisah, "жас ханым" Жас, тұрмысқа шықпаған қызға арналған жартылай ресми атау. ostāz Стандартты араб тілі ustādh, "профессор", "әулие" Университет профессорлары мен мектеп мұғалімдерінен басқа, белгілі бір салалардағы сарапшылар үшін қолданылады. Сондай-ақ жалпы бейресми сілтеме ретінде bēh немесе bāsha ретінде қолданылуы мүмкін. osṭa/asṭa/ Түрік тілі usta, "шебер" Жүргізушілер және білікті жұмысшылар. rayyes Стандартты араб тілі raʿīs, "басшы" Білікті жұмысшылар. Бұл термин "президент" деген сөзді қолданудан бұрын пайда болды және дәстүрлі түрде ауыл басшысын білдірді. bash mohandes Осман түрік тілі baş mühendis, "бас инженер" Кейбір білікті жұмысшылар (мысалы, электриктер және сантехниктер). meʿallem Стандартты араб тілі muʿallim, "мұғалім" Көптеген жұмысшылар, әсіресе жартылай білікті және білікті емес жұмысшылар. ʿamm Стандартты араб тілі ʿamm, "әке шешесінің інісі" Сөйлеушімен жақын қарым-қатынасы бар ересек қызметшілер немесе әлеуметтік төмен адамдар. Бұл сөзді таныс атау ретінде де қолдануға болады, мысалы bāsha сияқты. Сөздің түпнұсқалық мағынасы да қолданылады, үшінші тұлғаға сілтеме жасау үшін. Әке шешесінің інісіне арналған екінші тұлғаның атауы ʿammo; onkel, француз тілінен алынған oncle, сондай-ақ қандас емес туыстарға (әжелердің күйеулері, туысқандардың күйеулері және "құрметті" туыстарды қоса) қолданылуы мүмкін. dāda Түрік тілі dadı, "нәні" Сөйлеушімен жақын қарым-қатынасы бар ересек қызметшілер немесе әлеуметтік төмен адамдар. abē Осман түрік тілі abi/ağabey, "үлкен бауыр" Сөйлеушіден шамамен 10–15 жыл үлкен туыстар. Жоғары топ, және сәл ескірген. abla Осман түрік тілі abla, "үлкен қарындас" Сөйлеушіден шамамен 10–15 жыл үлкен туыстар. Басқа құрмет белгілері де бар. Пайдалануда, құрмет белгілері екінші және үшінші тұлғада қолданылады.

Egyptian Arabic is used in most social situations, with Modern Standard and Classical Arabic generally being used only in writing and in highly religious and/or formal situations. However, within Egyptian Arabic, there is a wide range of variation. El Said Badawi identifies three distinct levels of Egyptian Arabic based chiefly on the quantity of non Arabic lexical items in the vocabulary: ʿĀmmiyyat al Musaqqafīn (Cultured Colloquial or Formal Spoken Arabic), ʿĀmmiyyat al Mutanawwirīn (Enlightened or Literate Colloquial), and ʿĀmmiyyat al 'Ummiyīn (Illiterate Colloquial). Cultured Colloquial/Formal Spoken Arabic is characteristic of the educated classes and is the language of discussion of high level subjects, but it is still Egyptian Arabic; it is characterized by use of technical terms imported from foreign languages and MSA and closer attention to the pronunciation of certain letters (particularly qāf). It is relatively standardized and, being closer to the standard, it is understood fairly well across the Arab world. On the opposite end of the spectrum, Illiterate Colloquial, common to rural areas and to working class neighborhoods in the cities, has an almost exclusively Arabic vocabulary; the few loanwords generally are very old borrowings (e. g. جمبرى gambari, "shrimp", from Italian gamberi, "shrimp" (pl.)) or refer to technological items that find no or poor equivalents in Arabic (e. g. تلفزيون tel(e)vezyōn/tel(e)fezyōn , television). Enlightened Colloquial (ʿĀmmiyyat al Mutanawwirīn) is the language of those who have had some schooling and are relatively affluent; loanwords tend to refer to items of popular culture, consumer products, and fashions. It is also understood widely in the Arab world, as it is the lingua franca of Egyptian cinema and television. In contrast to MSA and most other varieties of Arabic, Egyptian Arabic has a form of the T V distinction. In the singular, انت enta/enti is acceptable in most situations, but to address clear social superiors (e. g. older persons, superiors at work, certain government officials), the form حضرتك ḥaḍretak/ḥaḍretek, meaning "Your Grace" is preferred (compare Spanish usted). This use of ḥaḍretak/ḥaḍretek is linked to the system of honorifics in daily Egyptian speech. The honorific taken by a given person is determined by their relationship to the speaker and their occupation. + Examples of Egyptian honorifics Honorific IPA Origin/meaning Usage and notesseyattakStandard Arabic siyādatuka, "Your Lordship" Persons with a far higher social standing than the speaker, particularly at work. Also applied to high government officials, including the President. Equivalent in practical terms to "Your Excellency" or "The Most Honourable". saʿattakStandard Arabic saʿādatuka, "Your Happiness"Government officials and others with significantly higher social standing. Equivalent in governmental contexts "Your Excellency", or "Your Honor" when addressing a judge. maʿalīkStandard Arabic maʿālīka, "Your Highness"Government ministers. Equivalent in practical terms to "Your Excellency" or "The Right Honourable".ḥagg/ḥagga/Standard Arabic DIN, "pilgrim"Traditionally, any Muslim who has made the Hajj, or any Christian who has made pilgrimage to Jerusalem. Currently also used as a general term of respect for all elderly. bāshaOttoman Turkish pashaInformal address to a male of equal or lesser social status. Roughly equivalent to "man" or "dude" in informal English speech. bēhOttoman Turkish beyInformal address to a male of equal or lesser social status. Essentially equivalent to but less current than bāsha. afandiOttoman Turkish efendiLargely archaic address to a well born male of a less social standard than bēh and bāsha; more commonly used jocularly to social equals or to younger male members of the same family. hānemOttoman Turkish hanım/khanum, "Lady"Address to a woman of high social standing, or esteemed as such by the speaker. Somewhat archaic. settStandard Arabic sayyida(t) "mistress"The usual word for "woman". When used as a term of address, it conveys a modicum of respect. madāmFrench madameRespectful term of address for an older or married woman.ānesaStandard Arabic ānisah, "young lady"Semi formal address to an unmarried young woman. ostāzStandard Arabic ustādh, "professor", "gentleman"Besides actual university professors and schoolteachers, used for experts in certain fields. May also be used as a generic informal reference, as bēh or bāsha. osṭa/asṭa/ Turkish usta, "master"Drivers and also skilled laborers. rayyesStandard Arabic raʿīs, "chief"Skilled laborers. The term predates the use of the same word to mean "president", and traditionally referred to the chief of a village. bash mohandesOttoman Turkish baş mühendis, "chief engineer"Certain types of highly skilled laborers (e. g. electricians and plumbers). meʿallemStandard Arabic muʿallim, "teacher"Most working class men, particularly semi skilled and unskilled laborers.ʿammStandard Arabic ʿamm, "paternal uncle"Older male servants or social subordinates with whom the speaker has a close relationship. It can also be used as a familiar term of address, much like basha. The use of the word in its original meaning is also current, for third person reference. The second person term of address to a paternal uncle is ʿammo ; onkel , from French oncle, may also be used, particularly for uncles unrelated by blood (including spouses of aunts, uncles in law, and "honorary" uncles). dādaTurkish dadı, "nanny"Older female servants or social subordinates with whom the speaker has a close relationship. abēOttoman Turkish abi/ağabey, "elder brother"Male relatives older than the speaker by about 10–15 years. Upper class, and somewhat archaic. ablaOttoman Turkish abla, "elder sister"Female relatives older than the speaker by about 10–15 years. Other honorifics also exist. In usage, honorifics are used in the second and third person.

Зерттеу

Мысыр араб тілі көптеген себептерге байланысты, оның ішінде жеке қызығушылық, египтомания, бизнес, жаңалықтар беру, дипломатиялық және саяси қарым-қатынастар, бұрын да, қазір де ғалымдар мен қарапайым адамдардың зерттеу нысаны болды. Мысыр диалектісі (ECA) бүгінде әлемдегі көптеген жоғары оқу орындарында және университеттерде магистрлер мен бакалаврлар деңгейінде оқытылып келеді. Академиялық оқумен қатар, араб тілі курстары мен университеттер сабақтарды дәстүрлі сыныптарда өткізеді, ал басқалары онлайн оқуға мүмкіндік жасайды.

Түсіндірме жазбалар

Классикалық араб тілінде айтылуы: ; Әдеби араб тілінде: Классикалық араб тілінде айтылуы: ; Әдеби араб тілінде: Классикалық араб тілінде айтылуы: ; Әдеби араб тілінде: .

Жалпы көздер

Гари, Джудит Олмстед және Саад Гамал Элдин. 1982 жыл. Қайыр египеттік арап тілі. Тілдік сипаттамалық зерттеулер 6. Амстердам: Солтүстік Голландия. Митчелл, Т. Ф. 1956 жыл. Египеттік арап тіліне кіріспе. Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы. Митчелл, Т. Ф. 1962 жыл. Арап тілі: Египеттің тірі тілі. Лондон: Ағылшын университеттерінің баспасы. Томише, Нада. 1964 жыл. Қайыр арабша сөйлеуі. Париж: Мотон.